Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi E.2024/887 K.2026/277

İlk derece mahkemesince verilen karara karşı davalı ... Otomotiv Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi vekili tarafından süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurulmuş olup, başvuru şartlarının yerine getirildiği dosya üzerinde yapılan ön inceleme ile anlaşılmakla yapılan istinaf incelemesi sonunda;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARI

Davacı vekili, 07.12.2022 tarihinde, davalı şirket adına kayıtlı, ... sevk ve idaresindeki ... plakalı aracın, davacı şirket adına kayıtlı ... plakalı araca çarpması sonucu meydana gelen trafik kazası neticesinde, davacının aracında meydana gelen hasarın davalı şirketin zorunlu mali sorumluluk sigortacısı ...

Sigorta Anonim Şirketi tarafından karşılandığını, araçta oluşan değer kaybının karşılanması amacıyla bahse konu sigorta şirketine yaptıkları 09.05.2023 tarihli başvurunun, poliçe limiti kalmadığı gerekçesiyle reddedildiğini, davacının, aracında meydana gelen hasar nedeniyle aracın serviste kaldığını 60 gün boyunca aracından mahrum kaldığını ve araçta değer kaybı meydana geldiğini belirterek HMK'nın 107.maddesi gereğince belirsiz alacak davası olarak 100,00 TL değer kaybı ve 100,00 TL araç mahrumiyet bedeli olmak üzere toplam 200,00 TL maddi tazminatın kaza tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılardan tahsilini istemiş,

yargılama sırasında değer kaybı talebini 50.000,00 TL olarak, araç mahrumiyet bedeli talebini 15.930,00 TL olarak artırmıştır.

Davalı ... Otomotiv Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi vekili, davalı şirket adına kayıtlı bulunan ... plakalı aracın ... Oto Ticaret Anonim Şirketine uzun süreli kiralandığını, araç sürücüsü ...'un da bahse konu şirketin personeli olduğunu, bu nedenle davalı şirket yönünden davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddedilmesi gerektiğini belirterek davanın reddini savunmuştur. Davalı ..., savunma yapmamıştır.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece yapılan yargılama ve toplanan delillere göre; kazanın meydana gelmesinde, davalı araç sürücüsünün %100 oranında kusurlu olduğunun ve 24.01.2024 tarihli bilirkişi raporuna göre; dava konusu 2011 model, ... marka aracın, 07.12.2022 tarihinde yapmış olduğu kaza sonrasında araç üzerinde meydana gelen toplam değer kaybının 50.000,00 TL olduğunun, onarım süresi içerisinde araç kullanamamaktan dolayı 15 günlük onarım süresi içerisinde oluşan hak mahrumiyetinin KDV hariç 13.500,00 TL, KDV dahil, 15.930,00 TL olduğunun tespit edildiği, her ne kadar davalı ...

Otomotiv Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi, aracı kira sözleşmesi gereği üçüncü kişiye kiraladığını beyan etmiş ise de, gerek kira sözleşmesinin cevap dilekçesi ile sunulmaması, gerekse 6 aylık kira sözleşmesinin uzun süreli sayılmaması ve işleten sıfatının kaybına neden olmadığı belirtilerek davanın kabulü ile, 50.000,00 TL değer kaybı, 15.930,00 TL araç mahrumiyet bedeli olmak üzere toplam 65.930,00 TL'nin 07.12.2022 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak davacıya verilmesine karar verilmiş, hükme karşı davalı ...

Otomotiv Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvuru yapılmıştır.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı ... Otomotiv Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi vekili istinaf başvuru dilekçesinde; davalı şirket adına kayıtlı bulunan ... plakalı aracın ... Oto Ticaret Anonim Şirketine uzun süreli kiralandığını, davalı şirketin işleten sıfatının bulunmadığını, kabul anlamına gelmemek kaydıyla davalı adına kayıtlı aracın İhtiyari Mali Mesuliyet Sigorta poliçesi ile sigortalı olduğunu, davacının dava konusu zararların kasko şirketinden istenilmesi gerektiğini belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 355. maddesi gereğince istinaf sebepleri ile sınırlı olarak ve kamu düzenine ilişkin hususlar resen gözetilerek inceleme yapılmıştır.

Dava, trafik kazasından kaynaklanan araç değer kaybı ve mahrumiyet bedeli istemine ilişkindir.

Davacı vekili, davalı şirket adına kayıtlı, ... sevk ve idaresindeki ... plakalı aracın, davacı şirket adına kayıtlı araca çarpması sonucu meydana gelen trafik kazası neticesinde, davacının aracında meydana gelen hasarın davalı şirketin zorunlu mali sorumluluk sigortacısı ...

Sigorta Anonim Şirketi tarafından karşılandığını, araçta oluşan değer kaybının karşılanması amacıyla bahse konu sigorta şirketine yaptıkları 09.05.2023 tarihli başvurunun, poliçe limiti kalmadığı gerekçesiyle reddedildiğini, davacının, aracında meydana gelen hasar nedeniyle aracın serviste kaldığını 60 gün boyunca aracından mahrum kaldığını ve araçta değer kaybı meydana geldiğini belirterek araç değer kaybı ve mahrumiyet bedeli isteminde bulunmuş, mahkemece kazanın meydana gelmesinde, davalı araç sürücüsünün %100 oranında kusurlu olduğunun ve 24.01.2024 tarihli bilirkişi raporuna göre,

araç üzerinde meydana gelen toplam değer kaybının 50.000,00 TL olduğunun, onarım süresi içerisinde araç kullanamamaktan dolayı 15 günlük onarım süresi içerisinde oluşan hak mahrumiyetinin KDV hariç 13.500,00 TL, KDV dahil, 15.930,00 TL olduğunun tespit edildiği, her ne kadar davalı ...

Otomotiv Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi, aracı kira sözleşmesi gereği üçüncü kişiye kiraladığını beyan etmiş ise de, gerek kira sözleşmesinin cevap dilekçesi ile sunulmaması, gerekse 6 aylık kira sözleşmesinin uzun süreli sayılmaması ve işleten sıfatının kaybına neden olmadığı belirtilerek davanın kabulü ile, 50.000,00 TL değer kaybı, 15.930,00 TL araç mahrumiyet bedeli olmak üzere toplam 65.930,00 TL'nin 07.12.2022 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak davacıya verilmesine karar verilmiş, hükme karşı davalı ...

Otomotiv Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvuru yapılmıştır.

İşleten tanımı 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 3. maddesinde "Araç sahibi olan veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen veya aracın uzun süreli kiralama, ariyet veya rehni gibi hallerde kiracı, ariyet veya rehin alan kişidir.

Ancak ilgili tarafından başka bir kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiği ve araç üzerinde fiili tasarrufu bulunduğu ispat edilirse, bu kimse işleten sayılır" şeklinde yapılmıştır. 2918 sayılı KTK'nın 3. maddesinde işleten sıfatı belirlenmesinde şekli ve maddi ölçüt olmak üzere iki ayrı ölçütten yararlanılmıştır. Şekli ölçüte göre trafik sicilinde malik görülen kişi işletendir.

Maddi ölçüte göre ise, trafik sicilinde adı geçen kişinin önemi bulunmamakta olup önemli olan araç üzerindeki fiili hâkimiyet, araçtan ekonomik yarar sağlama, masraf ve rizikolara katlanma gibi ölçütlerdir. İşletenin belirlenmesinde doktrin ve Yargıtay'ın kabul ettiği görüş maddi ölçüttür.

2918 sayılı KTK'nın 85. maddesi ise, "Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar" hükmünü içermektedir.

Bu yasal düzenleme karşısında, kazaya karışan araçların meydana getirdikleri zararlardan araç sahiplerinin hukuken sorumlu olacağı ilkesi benimsenmiş ise de, bu araçların sahipleri tarafından herhangi bir sebeple yararlanılmasının bir başka kimseye devir edilmesi hâlinde (çok kısa bir süre olmaması kaydıyla), artık üzerindeki fiili hâkimiyetin kalmaması ve bu sebeple ekonomik yönden de bir yararlanma olanağının kalktığı durumlarda, o aracı kaza sırasında fiili hâkimiyeti altında bulunduran ve ondan iktisaden yararlanan kimsenin işleten sıfatıyla meydana gelen zarardan sorumlu tutulması gerekip,

bunun sonucu olarak da araç malikinin sorumlu tutulmaması gerekecektir.

Gerek doktrinde, gerekse Yargıtay'ın uygulamalarında, kiracının işleten sıfatının belirlenmesinde, kira sözleşmesinin uzun süreli olması, araç üzerinde fiili hâkimiyet ve ekonomik yararlanma unsurlarının birlikte bulunması gerekmektedir. Ancak bu konuda getirilecek delillerin üçüncü kişileri bağlayabilecek nitelikte ve güçte olması, özellikle zarara uğrayanların haklarını halel getirecek bir sonuç yaratmaması şarttır.

Somut olayda, davacıya ait araca çarparak hasarlanmasına neden olduğu iddia edilen ... plakalı aracın, davalı ... Otomotiv Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi adına kayıtlı olduğu anlaşılmakla birlikte davalı şirket vekili, aracın kaza tarihinden önce uzun süreli kira sözleşmesi ile ... Oto Ticaret Anonim Şirketine kiralandığını belirterek kira sözleşmesi ve bazı ödeme dekontlarını dosyaya sunmuştur. Mahkemece, sunulan belgeler değerlendirilmeden şirketin işleten olduğu kabul edilerek davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bu durumda, yukarıda açıklanan yasal düzenlemeler ve davalı ...

Otomotiv Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi vekilinin savunması göz önünde bulundurularak, dosyaya sunulan kira sözleşmesinin, uzun süreli ve 3. kişileri bağlayacak güçte bir sözleşme olup olmadığı, kaza tarihinden önce aracın kiracı şirkete teslim edilip edilmediği, kaza sırasında kazaya karışan araç yönünden kira sözleşmesinin devam edip etmediği, kira sözleşmesi ve kira bedelinin maliye ve vergi dairelerine bildirilip bildirilmediği, kira sözleşmesi ile araç ile ilgili tüm hak ve yükümlülüklerin devredilip devredilmediği, kira sözleşmesi ve kira bedelinin ve vergilerin kim tarafından ödendiği,

kazaya neden olan bu araç için hangi tarihten itibaren kira bedelinin ödendiğinin araştırılması, gerektiğinde kiraya veren ile kiracının tacir olduğu gözetilerek ticari defter ve kayıtları üzerinde bilirkişi marifetiyle inceleme yaptırılmak suretiyle kira sözleşmesinin fatura, ruhsat ve cari hesap hareketleri gibi yan delillerle desteklenip desteklenmediği, aracın kaza tarihinde kimin yedinde olduğu, kaza tarihinde ekonomik yararlanmanın kime ait olduğu araştırılarak,

buna göre kaza tarihinde araç işleteni sıfatının kime ait olduğunun belirlenmesi ve sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.

Açıklanan nedenlerle, HMK’nın 355.maddesi gereğince, istinaf sebepleri ve kamu düzenine ilişkin hususlar yönünden yapılan inceleme sonunda; davalı ... Otomotiv Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile HMK'nın 353/1-a-6 maddesi uyarınca ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına ve usuli kazanılmış haklarda korunarak, davanın yeniden görülüp sonucuna göre karar verilmesi için ilk derece mahkemesine gönderilmesine, kararın kaldırılma sebebine göre davalı vekilinin sair istinaf sebeplerinin bu aşamada incelenmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekmiştir.