Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 31. Hukuk Dairesi E.2023/263 K.2024/36

Davacı vekili tarafından açılan eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak istemine ilişkin davada mahkemece davanın reddine dair verilen karara karşı süresi içinde davacı vekilince istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine yapılan inceleme neticesinde;

İDDİA

Davacı vekili; davalı tarafından 13.06.2014 tarihinde ihale edilen 2014/31967 İKN'lı “ Kırka Sanayi Suyu Kapasite Artırımı ve Su Depo Yenilenmesi Yapım İşi" ihalesi neticesinde, davalı ile davacı şirket arasında 17.07.2014 tarihli ve 4.320,000,00-TL anahtar teslimi götürü bedelli sözleşme aktedildiğini, söz konusu inşaata ait zemin özelliklerini içeren statik projeler, teknik şartname ve ödemeye esas pursantaj cetvellerinin ihaleden evvel davalı ... tarafından ihale dokümanı kapsamında müvekkil yükleniciye CD içerisinde teslim edildiğini,

zemine ilişkin parametreleri içeren verilerin ve bu verilere uygun olarak hazırlanan şartnamelerin müvekkil şirket de dahil olmak üzere tüm istekliler tarafından ihale aşamasında dikkate alındığını ve kendileri tarafından verilen teklifin oluşmasında etkili olduğunu, idarece hazırlanmış olan kazı paftaları ve açıklamalarına göre; kazı öncesi münhani çizgiler üzerine işlenmiş su depoları temel kazı planına göre; su depoları temel kazısından önce arazi kotunun 1160 kotuna düşürülmesi ve ondan sonra su depolarının temel kazılan yapılması gerektiğinin belirtildiğini, Özel Teknik Şartnamenin eklerinde yer alan Statik Projelerde;

zemin emniyet gerilmesinin ( q ): 2,00 kg / cm2 şeklinde belirtildiğini ve kazı sonucunda zeminin, zemin etüt raporunda belirtilen nitelikte olmadığının görüldüğü takdirde ilgililere bilgi verileceği hususunun düzenlendiğini, 20000 m3 ve 500 m3 gömme su deposu, açık drenaj kanalı ve genel inşaat işleri pursantaj tablolarında kazı işleri Y.

15.001 / 2B poz numarası ile “Makine ile her derinlik ve her genişlikte yumuşak ve sert toprak kazılması (derin kazı)” yapılması şeklinde belirtildiğini, zemin emniyet gerilmesinin (q): 2,00 kg/cm2 olduğu zeminler resmi yayınlarda kohezyonsuz zeminlerde tane çapı 1 mm. den küçük ince ve orta kum, kohezy onlu zeminlerde ise yan sert sıkı kil ve sıkı zeminlere karşılık geldiğini, kazı imalatına başlanıldığında ise zeminin yukarıda tarif edildiği şekilde olmadığını, aksine 22 metrelik kazı derinliğinin l metresinin toprak, geri kalanının ise kaya zemin olduğunu,

bunun da zemin emniyet gerilmesinin (q ) : 10,00 - 15,00 kg/cm2 değerine tekabül ettiğinin görüldüğünü, müvekkil şirketin 08.12.2014 tarihli yazısı ile davalı ...'e söz konusu iş kapsamında yapılan kazının % 70 - 80 oranında kaya çıktığını, ödemeye esas pursantaj cetvelinde kazı zemininin yumuşak ve sert toprak olarak nitelendiği ve de statik projelerde zemin emniyet gerilmesinin ( q ).

2,00 kg / cm2 olarak belirtildiği, bu emniyet gerilmesinin ise yan sert sıkıştırılmış kaba kum ve çakıl zeminleri ifade ettiği husus larmın ve bu duruma göre maddi ve manevi zarara uğradıklarının belirtildiğini, ayrıca söz konusu kazı fiyatlarının revize edilerek Y. 15*001 / 2B makine ile yumuşak ve sert toprak kazılması oranı % 20-30 arası , Y.

15.014 / 4A makine İle patlayıcı madde kullanmadan sert kaya kazılması oranının % 70 - 80 olarak ödenmesinin talep edildiğini, ihale konusu iş ile aynı yerde yapılan ilave kazı için davalı ... tarafından tespit edilen birim fiyatlara tekabül eden zemin emniyet gerilmesi değerleri ve kazı zemin klaslan statik projelerde belirlenenden ve ihale dokümanındaki ödemeye esas pursantaj cetvelindeki kazı iş kalemlerinin ise ilave iş için belirlenen kazı iş kalemlerinden farklı olduğunu, ihaledeki pursantaj oranları ile yapılan ödeme kapsamında kazının birim fiyatı 2,51 TL/ m3 olarak belirlenmişken,

ilave iş olarak yapılan aym kazı bölgedeki Palyelendirme Kazısının birim fiyatı 9,51 TL/ m3 olarak belirlendiğini, sözleşme kapsamında ise yaklaşık 250.000,00 m3 kazı yapıldığını, müvekkil şirketin zarara uğratıldığını, sözleşme dışı imalatların bedelinin ödenmesi için hakedişlere ihtirazı kayıt koyulmasını zorunlu kılan bir mevzuat hükmü olmadığını, sözleşme dışı imalatların idare tarafından ödeneceği düşüncesi ile imalatın yarım kalmaması için ara hakedişe ihtirazı kayıt koyarak tüm imalatları teknik şartnameye ve projeye uygun olarak tamamladıklarını,

ancak şirket tarafından ara hakedişe koyulan ihtirazi kaydın davalı idare tarafından silindiğini, davalı idare tarafından düzenlenen hakedişler incelendiğinde “makine ile patlayıcı madde kullanmadan seri kaya kazıtmasın ve umakine ile patlayıcı madde kutlanmadan yumuşak kaya kazılması" imalatları nedeniyle herhangi bir ödeme yapılmadığının görüleceğini, davalı idarenin sözleşme öncesi döneme ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmediğini, zemin ve kazı klası bilgilerinin esaslı unsur olduğunu ancak davalı tarafından verilen zemin etüd bilgilerinin hatalı olduğunu,

4734 sayılı Kanunun 4. ve 62. Maddesi ile Yapım İşleri Genel Şartnamesinin ilgili hükümleri gereğince, idarelerin, anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak üzere ihaleye çıkarılan yapım işlerinde, zemin etüt raporlarını hazırlamak, temin etüt raporlarına göre uygulama projeleri hazırlamak zorunda olduğunu, anılan raporların ihale dokümanının içinde olduğunu, ihaleye katılacak olanların işin yapılacağı yeri görmek gibi bir zorunluluğunun olmadığını,

yargı içtihatlarında vurgulandığı üzere ihale konusu iş kalemleri arasında yer almayan kazı işleri kalemleri sözleşme kapsamında sayılmayan iş olduğundan hakedişlere ihtirazı kayıt koyulmasına gerek olmadığını, ilave imalatların bedelinin yükleniciye ödenmesi gerektiğini, yapılan proje değişikliğinin Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 12/4 ve 21/1 maddelerinde yer verilen zorunlu değişikliklerden olduğunu, bu değişikliklerin iş artışına sebebiyet verdiğinin açık olduğunu, ayrıca Borçlar Kanunu hükümlerinin ilave imalatların bedelinin ödenmesini zorunlu kıldığını,

davalı tarafından emsal gösterilen Yüksek Fen Kurulu Kararının somut olayda uygulanmasının olanaklı olmadığını, zira anılan karara bakıldığında ihale öncesi verilen herhangi bir parametrenin olmadığının ve idare tarafından hatalı bir tespit yapılmadığını ve söz konusu zemin değerlerinin yüklenici tarafından açıklattırılması gerektiğinin belirtildiğinin görüleceğini ileri sürerek,

sözleşme haricinde yaptırılan ancak bedeli ödenmeyen ilave kazı imalatları nedeniyle doğan, fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla, 50.000,00 TL alacağın avans faizi oranındaki temerrüt faizi ile birlikte davalıdan tahsilini dava ve talep etmiştir.

SAVUNMA

Davalı vekili; söz konusu yapım işinin proje aşamasında proje müellifi ... ve Müs.

A,Ş 'den alınan, 20.000 m3, 10.000 m3 ve 500 m3 olmak üzere üç adet su deposuna ait geoteknik rapor, mimari, statik ve betonarme, mekanik ve elektrik projeleri ile yapı yaklaşık maliyet çalışmalarının idareye sunulduğunu ve onaylandığını, geoteknik raporda, depo yerlerine ait yapılan sondaj çalışmaları litoloji tanımlamalarının detaylı olarak verildiğini, kural olarak istekli firmaların kendilerine verilen proje ve raporları inceleyerek teklif fiyatlarını kendilerinin hazırladığını, ihale dokümanı ekinde projeler ve geoteknik raporun firmalara verildiğini,

geoteknik rapor incelendiğinde açılmış olan 6 adet sondaj kuyusunda geçilen birimlerin ayrıntılı olarak görüldüğünü, bu birimlerin çoğunlukla kireç taşlarından oluştuğunun saptandığını, kireç taşında yapılacak kazıların yöntem ve şekillerinin işin uzmanı olan davacı müteahhit tarafından ayrıntıları ile bilindiğini kabul etmek gerektiğini, kireç taşında yapacağı kazıların fiyatını hesaplayarak fiyatına yansıtmış olması gerektiğini, yüklenicinin alanında uzman bir firma olduğu kabulünden yola çıkılarak,

kendi hatası ve mesleğine yeterince hakim olmaması nedeniyle uğradığı zarardan müvekkili idareyi sorumlu tutmasının kabulünün mümkün olmadığını, davacı firma tarafından sıklıkla Zemin Emniyet Gerilmesinin "2.00 kg/cm" olduğu ve bu değerin İnşaat Mühendisleri Odasının yayınlarına göre "kohezyonsuz zeminlerde tane çapı 1 mm'den küçük ince ve orta kum, kohezyordu zeminlerde yan sert sıkı kil ve sıkı kum zeminlere karşılık gelmektedir" ifadesinin zikredildiğini, ancak İnşaat Mühendisleri Odasının söz konusu yayınlarının genel literatür bilgilerini verdiğini,

ayrıntılı geoteknik etüdü yapılmamış işlerde bir ilk yaklaşım değeri olarak kullanılmak üzere verildiğini, bu değerlerle projelendirme ve uygulama yapılamayacağını, oysa söz konusu işte ayrıntılı arazi ve laboratuar etütleri yapılarak Zemin Emniyet Gerilmesinin tespit edildiğini, davacının iddia ettiğinin aksine proje kapsamında 22 metre yarmanın bulunduğu kısımlarda projelendirilen şev açılan zemin koşullan da dikkate alındığında can ve mal emniyetini sağlamaya yeterli olduğunun anlaşılacağını, davacı tarafından iletilen 08/12/2014 tarihli yazıyla;

ihale dokümanında verilen zemin bilgileri ile zemin karakterinin uyuşmadığını, bu sebeplerle maddi ve manevi zarara uğradıklarını, söz konusu kazı fiyatları revize edilerek kendilerine ek ödeme yapılmasının talep edildiğini, davacı tarafından ihale dokümanına, İhalelere Yönelik Başvurular Hakkındaki Tebliğin 3 ve 4. maddesine göre herhangi bir itirazın yapılmadığını, ihaleye katılan istekliler tarafından depoların yapılacağı yerin 10 gün önceden yerinde incelendiğini, ihale dokümanı ile ilgili telefon ile sorulan soruların ihale tarihine kadar cevaplandığını,

idarenin sözleşme öncesi ve sonrası tüm dönemlerde üzerine düşen sorumluluğu yerine getirdiğini, Yapım İşleri Genel Şartnamesinde ilave iş ile ilgili hususların belirtilmiş olup kazı klasındaki değişiklikler nedeni ile oluşabilecek fiyat farkı bulunmadığını ve bu nedenle davacıya ek ödeme yapılmasının mümkün olmadığını, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 40. maddesinde.

“Kesin hakediş raporu ve hesap kesilmesi” nin düzenlendiğini, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 40.4. maddesinde de belirtildiği üzere, ... İnş. Turz. ve Tic. Ltd.

Şti.'nin herhangi bîr itiraz veya ihtar olmaksızın kabul ettiği (13) No'lu Kesin Hakediş Raporuna göre, müvekkili idareden herhangi bir alacağı bulunmadığını, nitekim bu durumun Yargıtay içtihatlarıyla da sabit olduğunu, Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 39. maddesine uygun bir itirazın davacı tarafından yapılmadığını ileri sürerek, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece iddia, savunma, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre; "uyuşmazlığın taraflar arasında anahtar teslimi ve götürü bedel usulüne göre düzenlenen 17/04/2014 tarihli "Eskişehir Kırka Sanayi Suyu Kapasite Arttırımı ve Su Depo Yenilenmesi Yapım İşi Sözleşmesi"nden kaynaklandığı, sözleşme ve teknik şartnamenin eki statik projelerde zemin emniyet gerilmesi değerinin belirlendiği, ancak zemin özellikleri ile idarenin belirtmiş olduğu değerler arasında farklılıklar bulunması nedeniyle davacı yüklenicinin ihale ve sözleşme aşamasında bilinmeyen ve bilinmesine imkan olmayan ve ancak çalışmalara başlanması ile ortaya çıkan durum sebebiyle ilave kazı imalatları yapılmak zorunda kalındığı, ancak bunlar için gerekli bedelin ödenmediği belirtilerek iş bu davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Dosya kapsamına sunulan ihale evrakları ve diğer tüm deliller ile birlikte Mahkememizce belirlenen bilirkişi heyeti tarafından talimat Mahkemesince mahallinde yapılan keşif ve sonrasında alınan rapor ve ek rapor ile de belirlendiği üzere.

Sözleşme ve eki idari şartnameye göre ihale dokümanını oluşturan belgeler arasında sayılmayan geoteknik rapor ihale dokümanı arasında yer almamakla birlikte, Geoteknik rapora ihale dokümanı içeriğinde defaten atıf yapıldığı, raporun Geoteknik raporda tespit edilen unsurlar ile ihale öncesi isteklilere verilen ihale dokümanı arasında çelişki olmadığı, ihale dokümanının proje aşamasında ... ve Müş.

A.Ş. 'den alınan, 20.000 m3, 10.000 m3 ve 500 m3 olmak üzere üç adet su deposuna ait geoteknik rapor, mimari, statik ve betonarme, mekanik ve elektrik projeleri ile yapı yaklaşık maliyet çalışmalarına uygun olarak hazırlandığı, ihale dokümanı eklerinde geoteknik raporun yer alacağına dair bir ibare yer almadığı, söz konusu eser sözleşmesine istinaden tarafların edimlerini yerine getirdiği, sözleşme konusu işin 02.02.2016 tarihinde bitirildiği, geçici kabulünün 06.04.2016 tarihinde ve kesin kabulünün ise 07.04.2017 tarihlerinde yapıldığı,

davacının hakedişlerdeki meblağlara ve ödemelere sözleşmenin eki olan Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerine uygun şekilde itiraz etmediği anlaşıldığından, hakedişleri olduğu gibi kabul ettiği, sonuç olarak davacının sözleşme dışı kazı imalat yaptığına ilişkin bir delil olmadığı, bu nedenle davacı tarafın söz konusu eser sözleşmesi kapsamında ilave kazı imalatı bedeli tale hakkı bulunmadığı" gerekçesi ile, davanın reddine karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf başvuru dilekçesinde; ödemeye esas pursantaj cetvelindeki inşaat işleri kalemlerinde.

2000 m³ sanayi suyu deposu, 500 m³ su deposu, açık drenaj kanalı ve genel inşaat işleri tablolarında kazı işlerinin, Y.15.001/2B poz numarası ile "Makine ile her derinli ve genişlikte yumuşak ve sert toprak kazılması, derin kazı yapılması" şeklinde belirtildiğini, ihale dökümanında belirlenen kazı işlerinin kaya zemin kazısı olarak belirlenmediğini, ihale dökümanında idare tarafından belirlenen söz konusu değerler, inşaat mühendisleri Odası tarafından belirlenen ve yayımlanan değerlere göre;

zemin emniyet gerilmesinin "2.00 kg/cm²" olduğu zeminler kohezyonlu zeminlerde yarı sert sıkı kil ve sıkı kum zeminlere karşılık geldiğini, dosyaya sunulan kazı görüntülerinde kazı yapılan alanın sert kaya ve parçalı kaya olduğunun görülmesine karşın bilirkişilerce zeminin asıl niteliğinin değerlendirilmediğini, ihale dökümanı ile,

ihale dökümanı arasında çelişki olmadığı söylenen geoteknik rapor esas alınarak sonuca varılmasının hatalı olduğunu, sözleşme konusu iş kapsamında 22 metre yarmanın bulunduğu kazı sınırında çalışma açısından can ve mal güvenliğinin tehlikede olması sebebiyle kayaların yuvarlanmaması için palye şevlerinde ilave düzenlemeye gerek duyulduğunu, bu revizyon durumunun ortaya çıkmasından da anlaşılacağı üzere zemin değerlerinin doğru tespit edilmeden projelerin oluşturulmasının sonradan bir takım ilave işleri zorunlu hale getirdiğini, aynı kazı alanında,

aynı kazı için farklı birim fiyat ve farklı iş kalemlerinin bizzat idare tarafından nasıl belirlendiği hususunda bilirkişilerce bir değerlendirilme yapılmadığını, bilirkişi raporlarının eksik ve hatalı olduğunu, hükme esas alınmayacağını, eksik inceleme ve denetleme neticesinde yerel mahkemece verilen hükmün isabetli olmadığını ileri sürerek, yerel mahkemenin kararının istinaf incelemesi yapılarak kaldırılmasını ve davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak istemine ilişkindir. Davacı yüklenici, davalı ise iş sahibidir. Mahkemece davanın reddine karar verilmiş olup, hüküm davacı vekilince istinaf edilmiştir.

İnceleme, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Dosya kapsamı, mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında, mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla, davacı vekilinin istinaf başvurusunun 6100 HMK'nın 353/(1)-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmesi gerekmiş ve aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

Başkan · e-imza Üye · e-imza Üye · e-imza Katip · e-imza