Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi E.2022/1398 K.2025/1070

İlk Derece Mahkemesinin kararı ve dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi. Üye hakimin görüşü değerlendirildi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ

Davacı vekili; müvekkilinin Antalya ili, Serik ilçesi, ... köyü ... mevkii adresinde toplam ... dönüm arazi içinde 3 çatı altında 32.500 m2 +32500 m2 +28000 m2 olmak üzere 3 kapalı serası olan 94.000 m2 lik alanda çiftçilik ile uğraştığını, davalı ... Ltd. Şti. tarafından üretilen ... marka domates tohumlarının müvekkili gibi üretici olan çiftçilere ve sera sahiplerine ... A.Ş. tarafından satıldığını, müvekkilinin de serasında yetiştirmek üzere davalı ...

A.Ş.'den toplam 82000 adet ... tohumu aldığını, bu alışverişin bedeli olarak davalıya toplam çek olarak 108.000,00 TL ödeme yaptığını, almış olduğu tohumları ...

Tesisi'nde fidelettiğini ve bu fideleri 30/08/2019 tarihinde serasına diktiğini ve ürünlerin çıkmasını beklediğini, dikilen bu tohumların ekim tarihinden itibaren hasadının yaklaşık 65-70 gün maksimum 75 gün sonra yapılmaya başlanmasının gerektiğini, yani 75 günden hesaplanırsa 15/11/2019 tarihinde ürünlerin ticari olarak alıcısına hazır hale gelmesinin beklendiğini, ancak dikim tarihinden 45 gün sonra 15/10/2019 tarihinde mevcut bitkilerde bir çeşit hastalık gözlemlenmeye başladığını, yavaş yavaş tüm bitkilere yayıldığını, ...'a bu hususun şifahen öncelikle bildirildiğini, yardım istendiğini, davalıca ciddiye alınmadığını,

bu şekilde hatalı ürün nedeniyle zarar gören sera sahiplerinin whatsaap grubu oluşturduklarını, zararlarının tazmini konusunda davalı ile iletişime geçtiklerini ancak sonuç alamadıklarını, bu çalışmalar sürerken 24/12/2019 tarihinde ...

Müdürlüğü tarafından gönderilen 2 ziraat mühendisinin müvekkilinin merkez ofisinde denetimde bulunduğunu, ... çeşitli tohumlar hakkında inceleme yapıldığını, yetkililerin 09/01/2020 tarihinde seraya fiziki olarak tespite geldiğini ve hastalığın yerinde tespitinin yapıldığını, virüs analizi tespiti için incelemeye gönderildiğini, bu esnada hastalığın tüm seraya yayılmaya başladığını, 11/01/2020 tarihi itibariyle müvekkilinin, ... dan aldığı hastalıklı fidelerden ötürü hastalanan serasını komple sökmek zorunda kaldığını, geçen süre zarfında müvekkilinin bir çok masraf yaptığını, 13/01/2020 tarihinde Serik 1. Sulh Hukuk Mahkemesi'nde ...

Esas sayılı dosyası ile tespit davası açıldığını, serada keşif yapıldığını, tohumların virüslü olduğunun ispatlandığını, zarar hesaplamasının yapıldığını beyan ederek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 10.000,00 TL'nin davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

DAVALININ SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davalı ...

Sanayi ve Ticaret A.Ş. vekili; müvekkiline yükletebilecek bir kusur ya da ihmalin bulunmadığını, müvekkilinin satıma konu olan tohumların dağıtıcısı olduğunu, tohumların diğer davalı tarafından hukuka uygun şekilde ithal edildiğini sonrasında ise müvekkilince piyasaya arz edildiğini, bahsi geçen değişik iş dosyasına müvekkilince itiraz edildiğini, tespit yapılan serada ekilmiş olan domates fidelerinin müvekkili tarafından satılan domates tohumlarından üretilip üretilmediğinin laboratuvar analizi ile tespiti gerektiğini, yapılan araştırmalarda bahsedilen virüsün başkaca etkenlerden de olabileceğinin incelenmesi gerektiğini,

kabul anlamına gelmemek üzere hastalığın olsa olsa çevresel faktörlerden bulaşmış olabileceğini, müvekkili şirketten alınan ve teste tabi olan tohumların Ağustos 2019 tarihinde ithal edilmiş olduğunu ve karantina idaresince yapılan testlerin temiz çıktığını, davacının iddialarının asılsız ve kabul edilemez olduğunu, davacı şirketin seralarının sorumlusu tarafından ilk kez 19/11/2019 tarihinde bildirim yapıldığında görüşme yapıldığını, dikimden 128 gün sonra test yaptırıldığının anlaşıldığını, geçen süreye bakıldığında ziraat tekniği anlamında virüsün tohum kaynaklı olmadığının,

çevresel faktörler diye tabir edilen bir çok etkenden kaynakladığının anlaşıldığını, Serik İlçe ... tarafından davacının serasından alınan bitki örnekleri üzerinde, Adana ... Enstitüsü tarafından yapılan analiz sonucunda ... virüsü ile bulaşık olduğu tespit edilmiş olmasına rağmen, Antalya ...

Müdürlüğü tarafından yapılmış olan 16/08/2019 tarihli analiz sonuç raporuna göre ise karantina altına alınan aynı lot nolu ve aynı partiye ait domates tohumları üzerinde yapılan inceleme sonucunda iş bu tohumların bakteriyoloji ve viroloji yönünden temiz çıktığını, bakanlığın her iki kurumunda da kullanılan test yöntemi ve kitinin aynı olduğunu, bu iki sonucun çelişkili olduğunu, müvekkilinin 2018/2019 yıllarında büyük adette başka üreticilere de satış yapmasına rağmen herhangi bir şikayette bulunulmadığını, iddiaları kabul etmediklerini beyan ederek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... Ticaret ve Limited Şirketi vekili; davacı tarafından yaptırılan delil tespitine itirazlarını sunduklarını ve kabul etmediklerini, belirsiz alacak davası açılmasına itirazlarının olduğunu, hak düşürücü süre itirazında bulunduklarını, iddia konusu ... tohumlarının Türkiye’ye ithalat sırasında iddia edilen her üç hastalık için de ... Genel Müdürlüğü bünyesinde bulunan Antalya ...

Müdürlüğü tarafından test edildiğini, tohumların bu hastalıklardan ari çıkması neticesinde tohumların ithalatına izin verildiğini, domateslerin ... virüsü ile enfekte olmasının sebebinin çevresel faktörler olduğunun açık olduğunu, müvekkili şirkete bir şikayetin gelmediğini, davacının iddia ettiği hastalıkların tohum dışında pek çok faktörle bulaşabilmekte olup, bu hastalıkların tohum ile taşındığına ilişkin hiçbir inceleme veya bilimsel delilin dosyada yer almadığını, davacının almış olduğu test sonuçlarında da virüsün tohumdan mı kaynaklandığı yoksa ithalat sonrasında dış etmenlerden mi kaynaklandığı konusunda bir inceleme yer almadığını,

davacının iddialarının yerinde olmadığını, davacı tarafından talep edilen tazminat tutarının fahiş olduğunu beyan ederek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece, "Somut dosyada, ispat külfeti davacıdadır ve dosya kapsamında aldırılan bilirkişi raporları karşısında davacı taraf iddialarını ispat edememiştir. İdare mahkemesinde açılmış olduğu bildirilen davanın, kabule göre, davanın geldiği aşama da dikkate alınarak bekletici mesele yapılmasına gerek yoktur. Tohumların virüslü olduğu ve bu nedenle iddia edilen zararların oluştuğu hususu usulünce ispatlanamamıştır. Tüm dosya kapsamı, aldırılan bilirkişi raporları doğrultusunda, iddiaya konu virüs hastalıklarının tohumdan kaynaklandığına ilişkin bir husus davacı tarafça ispat edilemediğinden, davanın reddine" karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

İlk Derece Mahkemesince verilen karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; dosyaya sunulu birbirinin aynı niteliğe sahip tek taraflı inceleme ve değerlendirmeye dayalı tespitler içeren 2 adet bilirkişi raporu doğrultusunda Mahkemece davanın reddine karar verildiğini, ilk rapora itiraz ettiklerini, incelenmesi gereken hususları belirtmelerine rağmen ikinci raporun da ilk raporun özeti olarak dosyaya sunulduğunu, davalılardan alınan tohumların bakanlık tarafından yapılan denetim sonucu virüslü olduğu tespit edilerek el konulduğunu ve yine aynı denetimde anılı tohumların davalılardan ...

Şirketi'nden müvekkili şirkete satıldığı tespit edilerek müvekkiline denetime gelindiğinde bu tohumlardan çıkan ürünlerin de virüslü olduğunun ortaya çıktığını, bu hususun bizzat olay yerinde inceleme yapan, ürün numunesi alan bilirkişilerce 3 adet bilirkişi raporuyla tespit edildiğini, ancak dosya üzerinden inceleme yapan bilirkişilerin bu hususlara hiç değinmeden virüsün bulaşabileceği çeşitli yolları sayfalara yaydığını ancak tohumdan kaynaklanabileceği ihtimali üzerinde hiç durmadıklarını, Mahkemenin dayandığı iki adet raporun olması gereken tarafsız niteliğe haiz olmadığını, bu yönden de kurulan hükmün eksik incelemeye dayandığını,

dava konusu tohumların virüslü olduğu resmi makamca tespit edilip el konulduğunu, buna karşılık test sonuçlarına karşı davalı şirket tarafından idari dava açıldığını, bilirkişilerin bu hususu dile getirmekten kaçındıklarını, bu nedenle yeterli inceleme ve tarafsız değerlendirme yapılmadığını, bu yönde İdare Mahkemesi kararının beklenmesi gerektiğini talep etmelerine rağmen Mahkemece bu taleplerinin dikkate alınmadığını, kurulan hükmün eksik inceleme ve hatalı değerlendirmeye dayandığını ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE:

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 341 ve devamı maddeleri uyarınca ve özellikle istinaf incelemesinin kapsamının öngörüldüğü 355. maddeye göre re'sen gözetilecek kamu düzenine aykırılık halleri dışında istinaf incelemesi istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır. Dairemizce de istinaf incelemesi bu çerçevede yapılmıştır.

Yargılamada ileri sürülen iddia ve cevaplar, mevcut deliller ve tüm dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde;

Dava; davalılardan ... A.Ş. tarafından satılan, diğer davalı ... Gıda Ltd. Şti. tarafından üretilen tohumlardan kaynaklı olarak davacıya ait serada zarar oluştuğu iddiasıyla açılan tazminat istemine ilişkindir.

Mahkemece yukarıda yazılı gerekçeyle, davanın reddine karar verilmiştir.

Taraflar arasındaki uyuşmazlık davacının serasında meydana gelen zararın davalılardan satın aldığı tohumlardan kaynaklanıp kaynaklanmadığı noktasında toplanmaktadır.

Davacının, serasındaki domateslerde oluşan ürün zararı ile ilgili Serik 1. Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından yapılan tespitte, domates ürününde zararın olduğu tespit edildiği fakat zararın neden kaynaklandığı hususunda bir tespitte bulunulmadığı, bitkilerden alınan numunenin 11.02.2020 tarih ve ... sayılı analiz raporunda bitki numunesinde ... (Tomato Brown rugose fruit tobamovirüs) açısından temiz çıktığı anlaşılmıştır.

Yine dosyada mevcut Adana ... Araştırma Enstitüsünde yapılan analizler sonucu Dr. ... imzalı raporda; bitkilerin ... (Tomato Brovvn rugose fruit tobamovirüs) ile enfekte olduğunun bildirildiği, davacı tarafından ... Gıda ve ... San. ve Tic. Ltd. Şti. 'ye yaptırılan analizlerde de bitkide TSWV (Domates lekeli solgunluk virüsü) ve PepMV (Pepino mozaik virüsü) teşhis edildiğinin, bitkinin meyvelerinde yapılan analizlerde ise ... (domates kahverengi meyve kırışıklık virüsü/ Tomato Brovvn ugose fruit tobamovirüs) tespit edildiğinin belirtildiği ancak, domates ürününde görülen ... (Tomato Brovvn rugose fruit tobamovirüs) virüsünün hangi yolla bulaştığının belirtilmediği görülmüştür.

Yetiştiriciliği yapılan tohumlarla ilgili davalı firma tarafından virüs hastalığından ari olduğuna dair testler ve belgeler de ise. Türkiye'ye ithalat için Bitki Karantina Yönetmeliği uyarınca Bitki Sağlık Sertifikaları (Phytosanitary Certifıcate) alındığı, ithal edilmeden önce ... Enstitütii ("...") tarafından yetkilendirilen bir ...

Yetkili Laboratuvarında ("NAL") test sonucunda, PepMV’den ve Tobamo Virüs grubundaki virüslerden, dolayısıyla da ...’den ari çıktığı, yetiştiriciliği yapılan ... tohumunun aynı lota ait numuneleri üzerinde 2020 Mart ve Nisan aylarında, PCR metodunu kullanarak yapılan testte ... hastalığı için negatif sonuç çıktığı. 16.08.2019 tarihli ve ... numune kayıt rapor numaralı ve Antalya ...

Müdürlüğü tarafından yapılan analiz sonucunda ... lot numaralı tohumların bakteriyoloji ve viroloji açısından temiz olduğu, davalı firma tarafından ithal edilen 14,16 ve 19 Aralık 2019 tarihli Kalite Sertifikalarında dava konusu ... LOT numaralı domates tohumlarının Tobamo Virüs grubu için yapılan analizlerinde negatif sonuç alındığı anlaşılmaktadır.

Davacı kendisine ait seradan ... Müdürlüğü yetkilileri tarafından numuneler alındığını ve inceleme yapıldığını, alınan numunelerde davalılardan aldığı tohumların hastalıklı olduğunun tespit edildiğini iddia etmektedir.

Dosya kapsamında, uyuşmazlığın çözümüne ilişkin olarak iki ayrı bilirkişi heyetinden rapor alınmış olup esasen her iki bilirkişi raporunda da davacı tarafın dava dilekçesi ekinde sunduğu Antalya ...'nün yazısında Bakanlığın sürvey çalışmaları kapsamında yürütülen ve domates tohumluklarından alınarak Tomato Brown rugose fruit tobamovirüs (...) etmeni yönünden yaptırılan analiz sonucunda bulaşık bulunan ...

(LOT NO: ...) domates tohumları ile ilgili ifadesinde tohumların satışını ve dağıtımına yapan ... Sanayi Ticaret A.Ş. firmasında yapılan kontrollerde firmanın elinde bulunan 265 paket(1000lik) domates tohumu yediemine alınmış denildiği, ancak ... Bakanlığı tarafından yediemine alınan 265 paket domates tohumunun analizinin yapılıp yapılmadığı hakkında bilgi bulunmadığı, ...

(Tomato Brown rugose fruit tobamovirüs) virüs hastalığının bulaşma kaynağının belirlenmesi açısından yediemine alınan 265 paket domates tohumunun analiz sonuçları bir fikir verebileceği belirtilmesine rağmen Antalya ...'nden bu analiz sonuçları getirtilmeden eksik inceleme ve araştırma ile karar verilmesi isabetsiz olmuştur.

Yine davalı ... Ticaret ve Limited Şirketi vekili dava konusu uyuşmazlığa ilişkin test sonuçlarına itiraz ettiklerini, bu hususta Antalya 1. İdare Mahkemesi'nde dava açtıklarını beyan etmiş, Yerel Mahkemece Antalya 1. İdare Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası celbedilmiş olup, işbu dosyanın incelenmesinden; ... Ticaret ve Limited Şirketi tarafından ... Sanayi ve Ticaret A.Ş. firmasının deposunda bulunan ... parti numaralı ...

Fİ domates çeşidinden yaptırılan analiz sonucunda tohumların da söz konusu virüs etmeni ile bulaşık olması nedeniyle davacı şirketin verdiği taahütün gerçeğe aykırı olduğu gerekçesiyle 27.05.2020 tarihli ve E ... sayılı işlemle 5553 sayılı Kanun'un 12/4. maddesi uyarınca veirlen 92.200,53 TL para cezasısının iptali istemiyle dava açıldığı, yapılan yargılama sonucunda 22/04/2021 tarihli kararla istinaf yolu açık olmak üzere davanın reddine karar verildiği anlaşılmıştır.

Taraflarca işbu dosyanın bekletici mesele yapılması talep edilmiş olmasına rağmen Yerel Mahkemenin karar tarihi itibariyle henüz kesinleşmemiş olan işbu dosyanın sonucunun davanın esasını etkileyecek nitelikte olduğu gözetilmeksizin bekletici mesele yapılmadan karar verilmesi de hatalıdır.

Bu durumda. Mahkemece Antalya ...'nden dava konusu tohumlara ilişkin analiz sonuçlarının getirtilmesi, Antalya 1. İdare Mahkemesi'nin ...

Esas sayılı dosyasının akıbeti araştırılarak dosyanın bir suretinin celbedilmesi, kesinleşmemiş ise kesinleşmesinin beklenmesi, bu eksiklikler giderildikten sonra dosya talimat yoluyla ... tarihli bilirkişi raporunu hazırlayan heyete tevdi edilerek dosyada mevcut olan ve toplanan tüm deliller nazara alınmak suretiyle davacının itirazlarını karşılar ek rapor alınması ve sonucuna göre karar verilmesi yönünden İlk Derece Mahkemesi kararının HMK’nın 353/1-a.6. maddesi gereğince kaldırılmasına,

dosyanın yeniden yargılama yapılmak üzere İlk Derece Mahkemesi'ne gönderilmesine karar vermek gerektiği sonuç ve kanaatine varılarak aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

...