İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi E.2022/1407 K.2025/1911

Davanın davalı ...AŞ bakımından kabulüne,... ... AŞ tarafından reddine ilişkin kararın davacı ve davalı ...... Bankası AŞ vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili, müvekkilinin kendisini dava dışı ... ... Ltd. Şti. yetkilisi olarak tanıtan dava dışı takip borçlusu ...'ye bir kısım mallar sattığını, karşılığında davaya konu ... ...

Beylikdüzü şubesine ait 0440844 nolu 13.345-TL bedelli çeki ve başka çeklerin alındığını, keşideci bakımından yapılan araştırmada çeklerin ödendiğinin öğrenildiğini, sonrasında aynı kişinin 80.000-TL'lik daha mal almak istediğinde müvekkilinin şüphesi üzerine başka bir çekin keşidecisine ulaştığını, çekin 2015 yılında davalı ...e ibraz edilerek ödendiğini öğrendiğini, çeki ödeyen bankanın "ödendi" kaşesi basması ve 10 yıl saklaması gerektiğini, olayla ilgili İstanbul Anadolu CBS'nin 2018/152353 ve 2017/190010 nolu soruşturmalarının devam ettiğini,

davalılara 09/03/2018 tarihli ihtarın gönderildiğini ve sonrasında 13.345-TL asıl alacak ve 316,72-TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 13.661,72-TL'nin tahsili için davalılar ve dava dışı Mehmet'e İstanbul Anadolu 5. İcra Dairesi'nin ... esas sayılı dosyasıyla ilamsız takip başlatıldığını,çeki veren ... itiraz etmediğinden takibin kesinleştiğini ve haczi kabil bir malı bulunamadığını, davalıların takibe haksız olarak itiraz ettiklerini ileri sürerek,

davalıların takibe itirazının iptaline ve icra inkar tazminatına karar verilmesini talep etmiştir.CEVAP : Davalı ... ... vekili, müvekkilinin olay kapsamında bir sorumluluğunun bulunmadığını, çekin 30/04/2015 tarihinde diğer davalı ...Gebze şubesi tarafından elektronik takas ortamında ibraz edildiğini ve bedelinin 30/04/2015 tarihinde ödendiğini, ödemeden üç yıl sonra çekin ...arşivinden kaybolduğunun İstanbul Anadolu CBS'nin 2017/190010 nolu dosyasından gelen 06/02/2018 tarihli yazıyla öğrenildiğini ve müvekkilinin mevzuat ile Bankalar Arası Takas Protokolü'ne uygun hareket ettiğini belirterek,

davanın reddine ve kötüniyet tazminatına karar verilmesini istemiştir.Davalı ...vekili, davacının aynı kapsamda İstanbul Anadolu 7. ATM'nin 2019/496, 1. ATM'nin 2019/534 ve 3. ATM'nin 2019/632 esas sayılı dosyalarında farklı çekler için dava açtığını, davaların birleştirilmesi gerektiğini;

müvekkilinin Tuzla'daki arşiv merkezinde takastan işlem görmüş ve tahsil olmuş çeklerin çalınması üzerine İstanbul Anadolu CBS'nin 2017/190010 nolu (güncel no: 2018/86012) soruşturmasının devam ettiğini, dosyadan tüm bankalara ve finansal kurumlara çalınmış çek bilgileri bildirilerek çeklerin özellikle keşide tarihi değiştirilerek ibrazı halinde alıkonulması, işlem yapılmaması ve kolluk kuvvetlerine haber verilmesinin istenildiğini, davaya konu çek üzerinde ibraz tarihinin 30/04/2018 olarak göründüğünü; davacının çeki almadan araştırma yapsaydı daha önce ödendiğini öğreneceğini, kendi kusuru nedeniyle müvekkilinden talepte bulunamayacağını;

müvekkilinin kambiyo taahhüdüne girmediğini; tüm bedelin müvekkilinden istenemeyeceğini ve davacının mal sattığı kişiye başvurup tüm yolları tüketmeden müvekkiline yönelemeyeceğini belirterek, davanın reddine ve kötüniyet tazminatına karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece, çekin renkli fotokopisi üzerinde yapılan incelemede 30/04/2015 keşide tarihinin 30/04/2018 olarak fark edilemeyecek şekilde değiştirildiği; davalı ...ün tahsil edilmiş çeki takas odasında saklayamadığı, ödenmesinden sonra üzerine "ödendi" veya "iptal" kaşesi basmak ya da çeki delmek gibi ödendiğine işaret eden, tekrar tedavüle çıkarılmasını engelleyecek işlemleri yapmadığı, bunun sonucunda davacının keşide tarihindeki tahrifatla piyasaya yeniden sürülen çek bakımından kusurlu olmadığı; davalılardan ... ...'ın bankacılık mevzuatından ve uygulamasından kaynaklanan yükümlülüklere aykırı davranmadığından,

davacının zararına sebebiyet vermediği; diğer davalı ...ün takas yoluyla ödediği ve artık çek vasfını yitirince makbuz hükmünde olan çeki Çek Kanunu 2/2 ve Bankacılık Kanunu 42 gereğince 10 yıl boyunca saklama yükümlüğüne aykırı olacak şekilde banka nezdindeyken çalınması sebebiyle, asli ve tam kusurlu olarak davacının zararına sebebiyet verdiği; alacağın likit olmadığı, davacının ... ... açısından kötüniyetli olmadığı gerekçesiyle, davanın davalı ... ... bakımından reddine, davalının kötüniyet tazimatı talebinin reddine;

davanın davalı ...bakımından kabulü ile davalının davaya konu icra takibine itirazının iptaline ve takibin devamına, icra inkar tazminat talebinin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

1-Davacı vekili, davanın ... açısından da kabulü gerektiğini belirterek, davalı ... lehine verilen kararın kaldırılmasına ve davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.

2-Davalı ...vekili, ilk defa ticaret yaptığı bir şirketten araştırma yapmadan yüklü miktarda çek alan davacının kusurlu olduğunu, tüm kusurun müvekkiline yüklenemeyeceğini; müvekkilinin şikayeti üzerine başlatılmış CBS soruşturmasında çalınan çek bilgilerinin tüm bankalara bildirildiğini; aynı olay kapsamında, İstanbul 13. ATM'nin 2018/1177 esas sayılı dosyasında davanın reddine karar verildiğini, İstanbul Anadolu 1. ATM'nin 2019/534 esas ve 2021/280 karar sayılı dosyalarında müterafik kusur değerlendirilerek 6. ATM'nin 2019/518 esas sayılı dosyasında da aynı yönde kısmen kabul kararı verildiğini ;

davacının takipte diğer borçlu ... bakımından aciz vesikası almadığından o kişiden tahsil imkanı bulunduğunu, bu davanın görülebilmesi için davacının önce mal sattığı dava dışı ... ... Ltd. Şti'ye veya ...'ye karşı yasal yollara başvurması, semeresiz kalması, aciz vesikası alması gerektiğini belirterek, kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

GEREKÇE

Dava, sattığı mal karşılığında davacının dava dışı şirketten aldığı daha önce takastan ödenmiş tahrifata uğramış davalı ... ... çekinin, davalı ...uhdesindeyken çalınması nedeniyle çek bedelinin tahsili için davalılara karşı başlattığı icra takibine itirazın iptali istemine ilişkindir.Davacı tarafça ,

davalılara ve dava dışı ...'ye karşı 20/06/2018 tarihinde başlatılan İstanbul Anadolu 5. İcra Dairesi'nin ... esas sayılı dosyasında ilamsız icra takibi başlatılmıştır.Borçlu ... hakkında başlatılan takip kesinleşmiş ise de bir tahsilat yapılamamıştır.Takip dayanağı 0440844 seri nolu 30/04/2015 tarihli 13.345-TL bedelli davalı ...'a ait çekin tahrif edilmeden önceki ekran görüntüsü davalı ...ten getirtilmiş olup, keşidecinin ... ... ... Ltd. Şti., lehtar ... ... ...

AŞ ve ilk cironun da lehdara ait olduğu çek üzerinde başkaca ciro veya kayıt bulunmamaktadır. Çek, 30/04/2015 tarihinde davalı ...Gebze şubesi tarafından elektronik takas ortamında ibraz edilerek ödenmiştir. Davacının takipte dayandığı aynı çekin, "30/04/2015" olan tarihinin "30/04/2018" olarak ilk bakışta anlaşılamayacak şekilde tahrif edildiği ve lehtar cirosundan sonra eklenen ciroların sırasıyla ... Makina ... Ltd.

Şti. ve son cironun da davacının mal sattığını belirttiği ...... Ltd.

Şti.'ye ait olduğu görülmektedir.Alınan bilirkişi raporunda, çekin davalı ...ün takasında olduğu için onun takas arşivinde saklanması gerektiği, takas yoluyla ödenen çek vasfını yitirmiş makbuz niteliğindeki çekin banka tarafından Çek Kanunu'nun 2/2 ve Bankacılık Kanunu'nun 42. maddeleri gereğince 10 yıl boyunca saklanması gerektiği, ancak çekin ödenmesinden sonra üzerine "ödendi" veya "iptal" kaşesi basmak ya da çeki delmek gibi ödendiğini işaret eden ve tekrar tedavüle çıkarılmasını engelleyecek nitelikte bankacılık uygulaması işlemlerin ...tarafından yapılmadığı,

bankanın muhafaza yükümlülüğünü ihlal etmesi nedeniyle davalı ...Bankasının asli kusurlu olduğu, davacının ise basiretli tacir olarak çekteki tahrifatı fark etmediği için zarardan dolayı tali kusurlu olduğu, müterafik kusurun değerlendirilebileceği ve diğer davalı ... ...'ın sorumluluğunun bulunmadığı görüşü belirtilmiştir.Davacı vekili ;davalı ... ... bakımından davanın kabulü gerektiğini ileri sürmüş ise de ;çekin takas bankası arşivinden kaybolmasında,tahrif edilerek tedavüle sokulmasında davalı ... ... bakımından davanın reddi kararında hukuka aykırılık bulunmamıştır.

Somut olayda ödenip tedavülden kalkan çekin, davalı ...arşivinden çalındığı ve sonrasında keşide tarihindeki "yıl" kısmının değiştirilerek yeniden kullanıldığı hususunda uyuşmazlık yoktur.

Davaya konu çekin gerçek keşide tarihi olan 30/04/2015 tarihinde davalı ...e ibraz edilerek, takasta aynı tarihte ödendikten sonra çeki ele geçiren kişilerce ... şirketi temsilcisi olduğunu beyan eden dava dışı takip borçlusu ... tarafından davacıya keşide tarihi tahrif edilmiş haliyle 06/02/2018 tarihinde toplam 50.345-TL bedelli 5 adet çek vermiştir. Davacı çeki alırken keşideci itibariyle bir araştırma yaptığını, çek bilgileriyle araştırma yapmadığını beyan etmiştir.

Bankacılık Kanunu 42. maddesi uyarınca, davalı banka aldığı belge asıllarını 10 yıl saklamak zorunda ise de çek vasfı kalmadığı tedavülü sona erdiği halde somut olayda olduğu gibi çeklerin geçerliliğini kalmadığını belirtecek hiç bir önlem almayarak davacının zarara uğramasında asli kusurludur.Davacı daha sonra yaptığı araştırmada ikinci kez verilmek istenen çekler nedeniyle durumu anladığını beyan etmiştir.

50.345-TL bedelli çekleri alırken basiretli tacir olarak aynı araştırmayı yapması halinde durumu tesbit edebileceği gözetilerek davalı ...ün muhafazada ki ağır kusuru yanında davacıya da %15 oranında bir müterafik kusur izafesi somut olaya uygun bulunmuştur.Davalı ...vekili öncelikle çek borçlularından alacağını tahsil etmek için gereken yollara başvurması gerektiğini ileri sürmüş ise de ;

ortada gerçek bir çek ve çek borçluları bulunmadığı,çekin tedavülünün tamamlandığı ve tedavülü sona eren çekin davacıya ödeme aracı olarak verilmesinden kaynaklandığından aksi yöndeki istinaf nedeni yerinde değildir.Davacının da somut olayda kusurlu davrandığı gözetilerek müterafik kusur değerlendirmesi yapılması gerekirken davalı bankanın tümüyle kusurlu olduğunun kabulüne karar verilmesi doğru olmamıştır.Açıklanan nedenlerle ve istinaf sebepleriyle sınırlı olarak yapılan inceleme sonucunda; davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine;

davalı ...Bankasına kusur izafe edilirken davacının müterafik kusurunun dikkate alınmaması yerinde görülmemiş;davalı ...vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile kararın kaldırılarak yapılan hata nedeniyle yeniden yargılama yapılmasına gerek olmadığından ve kararın kesinleşen kısımları dikkate alınarak yeniden karar verilerek,

davanın ... ... bakımından reddine,kötüniyet tazminatı talebinin reddine;davalı ...bakımından kısmen kabulüne davalının takibe itirazının 11.343,25-TL asıl alacak ve 268,96-TL işlemiş faiz bakımından iptaline, asıl alacağa takip tarihinden itibaren değişen oranlarda reeskont faizi uygulanarak takibin devamına, fazla istemin reddine; koşulları bulunmayan davacının icra inkar ve davalının kötüniyet tazminatının reddine karar verilmiştir.