Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi E.2022/1748 K.2025/1152

İlk Derece Mahkemesinin kararı ve dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi. Üye hakimin görüşü değerlendirildi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ

Davacı vekili; müvekkillerinin Antalya genelinde inşaat işleri, emlak danışmanlığı ve araç kiralama sektörlerinde faaliyet gösterdiklerini, davalı ... ile müvekkilleri arasında 15/06/2014 başlangıç tarihli kira sözleşmesi imzalandığını, sözleşmeye istinaden müvekkillerinin 45.000,00 TL ve 5.000,00 TL'lik boş senetleri teminat amacıyla davalı ...'ye verdiklerini, ...'nin 5.000,00 TL'lik senedi teslim etttiğini ancak 45.000,00 TL bedelli senedi vermemekte direndiğini, teslimi gereken senetleri teslim etmesi için davalı ...'ye 17/08/2017 tarihinde Antalya 10. Noterliği'nin ... yevmiye numaralı ihtarnamesinin çekildiğini,

müvekkillerinin üzerlerine düşen tüm edinimleri yerine getirmesine rağmen teslim edilmeyen ve teminat olarak verilen boş senedin davalı tarafından üstü doldurularak Antalya 11. İcra Müdürlüğü'nün ... esas sayılı dosya ile takibe konulduğunu, senette alacaklı olarak gösterilen davalı ... isimli şahıs ile davacıların herhangi bir ticari ilişkisinin bulunmadığını bu sebeplerle davalı aleyhine açılan menfi tespit talebinin kabulü ile davalının elinde bulunan senet sebebiyle müvekkillerinin borcunun olmadığının tespitine ve dava konusu senedin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davacılar vekili bila tarihli dilekçesi ile haciz baskısı altında icra dosyasındaki tüm borcun ödeniğini bu nedenle davanın istirdat davası olarak görülmesini talep ve dava etmiştir.

DAVALININ SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davalı vekili; müvekkili ile davacılar arasında bir kira ilişkisinin bulunmadığını, müvekkilinin davacılara verdiği nakit para karşılığında bu bonoyu aldığını, bononun kendisine davacıların iddiasının aksine boş değil dolu olarak verildiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece; "... Her ne kadar davacı taraf haklarındaki takibe dayanak bononun dava dışı ancak Sulh Hukuk Mahkemesi'nde davalı olan ...’ya aralarındaki kira sözleşmesinin teminatı olarak verildiğini iddia etmekte ise de, bunu ispata yarayan bir yazılı belge sunmadıkları gibi, fotokopisini sundukları senedin davalı ...’a değil ...’ya teslim edildiğini ispatlayamamış olmaları sebebiyle davanın reddine" karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Karara karşı, davacı ... vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Davacı ... vekili istinaf dilekçesinde özetle; davalının dava dışı ... ile davacı şirket arasında 15/06/2014 başlangıç tarihli kira sözleşmesinin imzalandığını, taraflar arasında kira sözleşmesine istinaden davacıların 45.000,00 TL ve 5.000,00 TL bedelinde boş senetlerinin teminat amacıyla dava dışı kiralayan ...'ya verildiğini, ... tarafından bu senetlerden 5.000,00 TL bedelli senedin teslim edildiğini, tüm taleplere rağmen 45.000,00 TL bedelli senedin verilmediğini ve hiçbir ticari ilişki kurulmayan davalı ... tarafından icra edildiğini,

icra dosyasında alacaklı olarak gözüken davalı ile davacıların herhangi bir ticari ilişkisinin söz konusu olmadığını, davacı şirket ile davalının ticari defterleri üzerinde inceleme yapılmadığını, müvekkilinin mağduriyete uğradığını, mağduriyetinin günden güne arttığını, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılması gerektiğini istinaf sebepleri olarak ileri sürmüştür.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE:

Dava, menfi tespit istemine ilişkindir.

Mahkemece yazılı gerekçeyle, davanın reddine karar verilmiştir.

Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Davacılar tarafından 25/09/2017 tarihinde Antalya 2. Sulh Hukuk Mahkemesi'nde açılan davanın ... Esasını aldığı, 09/12/2020 tarihli duruşmada davalılardan ... aleyhine açılan davanın tefrikine karar verildiği, tefrik ile oluşan ... Esas sayılı dava dosyasında verilen görevsizlik kararı üzerine dosyanın Antalya 2. Asliye Ticaret Mahkemesine gönderildiği anlaşılmıştır.

Davaya ve takibe konu alacak bonoya dayalı olduğundan davacı, davalıya borçlu olmadığını HMK'nın 200 vd. maddelerine göre senetle ispat etmek zorundadır.

Menfi tespit davalarında da, HMK'nın ispata ilişkin genel kuralları geçerlidir. Bu davalarda davacı taraf, borçlu olmadığını iddia ettiğine göre, olumsuz bir durumun ispatı mümkün olmadığından, kural olarak ispat yükü alacaklıya aittir. Başka bir ifade ile, menfi tespit davasında hukuki ilişkinin varlığını ispat yükü alacaklıdadır. Bununla beraber, davacının iddiasına göre ispat yükünün yer değiştirmesi de mümkündür.

Kambiyo senedinden doğan talep hakkına kambiyo hukuku, temel ilişkiden doğan talep hakkına ise bu talebin ait olduğu hukuk kuralları uygulanır ( HGK'nın 12.10.2011 tarih 2011/19-43 Esas 2011/607 Karar, 2003/19-781 Esas 2003/768 Karar sayılı ilamları). Bu nedenle kambiyo senetleri hakkında açılan menfi tespit davalarında, senedin dayanağı olduğu ileri sürülen hukuki ilişki ile senet metnindeki borç sebebi karşılaştırılarak, ispat yükünün kime düşeceği belirlenir.

Kural olarak menfi tespit davasında davacı, dava konusu borcun hiç doğmadığını davalı ile arasında hiçbir hukuki ilişki bulunmadığını ileri sürerse ispat yükü davalıya aittir. Zira hukuki ilişkinin varlığını ileri süren davalıdır. Ancak davacı hukuki ilişkinin varlığını kabul edip başka bir nedenle geçersiz olduğunu (ya da sona erdiğini) ileri sürerse, bu durumda ise ispat yükü davacıdadır. Davacı bu durumda, varlığını kabul ettiği hukuki ilişkinin sona erdiğini ileri sürmekle ispat yükünü de üzerine almış olur (HGK'nın 05.11.2013 tarih 2013/695 Esas 2013/630 Karar sayılı ilamı).

Ne var ki, menfi tespit davalarında ispat yükü alacaklı olduğunu iddia eden davalı tarafta olmakla beraber, alacak bir senede bağlanmış ise, bu durumda ispat yükü yer değiştirir. Başka bir ifade ile bu durumda senet nedeniyle borçlu olmadığını iddia eden davacı, iddiasını ispat etmek zorunluluğundadır. Kambiyo senetlerinden olan bonoda seçimlik unsurlardan biri de bedel kaydıdır.

Bedel kaydı keşideci ile lehtar arasındaki iç ilişki yönünden ve ispat açısından oldukça önemli ve tarafları bağlayıcıdır. Bedel kaydı içeren bononun lehtarı, artık senedin "kayıtsız ve şartsız bir borç ikrarı" olduğu yolundaki soyutluk kuralına dayanamaz. Senetteki borcun nedeni "malen" veya "nakden" olarak belirtilmiş ise tarafların yazılı borç sebebine dayanma hakkı olduğundan, ispat yükü bunun aksini ileri süren tarafa aittir.

Bu kayıtların aksinin savunulması, senedin ta'lili (nedene, illete bağlanması) anlamına gelir ki böyle bir durumda da ispat yükü yer değiştirir. Senedi ta'lil eden iddiasını kanıtlamakla yükümlüdür. ( Yargıtay 19. HD'nin 2013/17106 Esas 2013/672 Karar, 2005/5101 Esas- 2005/2128 Karar, 2005/2959- 2005/206, Yargıtay 11. HD'nin 2012/11091- 2012/2498 sayılı ilamları).

Bu açıklamalardan sonra somut olaya bakılacak olursa, dava ve icra takibine konu bononun keşidecisinin ... Turizm İnş...Tic. Ltd. Şti, lehdarın ... olduğu, 02/01/2017 düzenleme 02/02/2017 vade tarihli 45.000,00-TL bedelli bonoda kefil sıfatının da ...'a ait olduğu, davacının bononun kira ilişkisinin teminatı olarak işbu bononun verildiğini iddiasına karşılık davalının nakit para karşılığında bononun düzenlendiğini savunduğu, bono üzerinde nakden kaydı bulunmakla ispat yükü kendisinde olan davacı tarafın senedin bedelsizliğini ispata yarar başkaca delil sunamadığı, bu sebeplerle mahkemenin davacının iddiasını ispatlayamaması gerekçesi ile davanın reddi kararı vermesinde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmıştır.

HMK m. 359/3 uyarınca; dosya kapsamındaki yazı, belge ve bilgilere, yasaya uygun gerektirici nedenlere, İlk Derece Mahkemesi kararının gerekçesinde dayanılan delillerle, delillerin tartışılması sonucu maddi olay ve hukuki değerlendirmede usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına, HMK m. 355/1. gereği incelemenin istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılıp, re'sen gözetilmesi gereken, kamu düzenine herhangi bir aykırılığın da bulunmamasına, kararın usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğunun anlaşılmasına göre; davacı ... vekilinin istinaf itirazları yerinde görülmediğinden HMK m. 353/1-b-1. gereğince istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermek gerektiği anlaşıldığından aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

...