Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi E.2025/450 K.2025/513

Taraflar arasında görülen davada Milas 5. Asliye Hukuk Mahkemesi ve Muğla Asliye Ticaret Mahkemesince ayrı ayrı görevsizlik kararı verilmesi nedeni ile yargı yerinin belli edilmesi için gönderilen dosya içindeki evraklar okunup gereği görüşülüp düşünüldü:

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARLARININ ÖZETİ

Milas 5. Asliye Hukuk Mahkemesinin ... tarih ve ... Esas - ... Karar numaralı kararı ile "Bir uyuşmazlığın, Ticaret Mahkemelerinde görülebilmesi için mutlak veya nispi ticari dava olması gerekir. Hangi davaların ticari dava olması gerektiği ise TTK m. 4, 5/2 ve özel kanunlarda düzenlenmiştir. Bir davanın mutlak ticari dava sayılabilmesi için TTK'nun 4. maddesinde sayılan davalardan olması, nispi ticari dava sayılabilmesi için de davanın her iki tarafının tacir olması ayrıca dava konusu uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili bulunması gerekmektedir.

TTK'nın 1483/1. maddesinden kaynaklanmasına ve aynı Kanunun 4. maddesine göre TTK'dan kaynaklanan uyuşmazlıkların ticari dava sayılacağının açıkça belirtilmesine göre, uyuşmazlığın asliye ticaret mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerektiği anlaşılmıştır.

Türk Ticaret Kanunu'nun 4. Maddesinde: "(1) Her iki tarafın açılan ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları (Ek ibare: 26/06/2012-633S.K./1md.) ve çekişmesiz yargı işleri ile tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın;

a)Bu Kanunda,

b)Türk Medeni Kanununun, rehin karşılığında ödünç verme işi ile uğraşanla hakkındaki 962 ila 696' uncu maddelerinde,

c)11/01/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun mal varlığının veya işletmenin devralınması ile işletmelerin birleşmesi ve şekil değiştirilmesi hakkındaki 202 ve 203, rekabet yasağına ilişkin 444 ve 447, yayın sözleşmesine dair 487 ila 501, kredi mektubu ve kredi emrini düzenleyen 515 ila 519, komisyon sözleşmesine ilişkin 532 ila 545, ticari temsilciler, ticari vekiller ve diğer tacir yardımcıları için öngörülmüş bulunan 547 ila 554, havale hakkındaki 555 ila 560, saklama sözleşmelerini düzenleyen 561 ila 580'inci maddelerinde,

d)Fikri mülkiyet hukukuna dair mevzuatta,

e)Borsa, sergi, panayır ve pazarlık ile antrepo ve ticarete özgü diğer yerlere ilişkin özel hükümlerde,

f)Bankalara, diğer kredi kuruluşlarına, finansal kurumlara ve ödünç para verme işlerine ilişkin düzenlemelerde, öngörülen hususlardan doğan hukuk davaları ticari dava Ek ibare: 06/06/2012-6335 S.K./1m.d.) ve ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi sayılır. Ancak herhangi bir ticari işletmeyi ilgilendirmeyen havale, vedia ve fikir ve sanat eserlerine ilişkin haklardan doğan davalar bundan istisnadır". şeklinde düzenlenmiştir.

6100 sayılı HMK'nın 1. maddesine göre mahkemelerin görevi ancak kanunla düzenlenir. Göreve ilişkin kurallar, kamu düzenindendir. Yine aynı kanunun 114/1-c maddesinde mahkemenin görevli olması dava şartlarından olup, 115. Maddesinde mahkeme görevli olup-olmadığı davanın her aşamasında kendiliğinden araştırılacağı dava şartı noksanlığının tespiti halinde davanın usulden reddedileceği düzenlenmiştir.

Adalet Bakanlığının teklifi üzerine Hakimler ve Savcılar Genel Kurulunun 07.07.2021 tarihli 608 numaralı. 08.07.2021 tarihli ve 31535 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan kararı ile Muğla Asliye Ticaret Mahkemesi kurulmuş, yargı çevresinin Muğla İlinin mülki sınırları olduğu ve işbu kararın 01.09.2021 tarihinden itibaren uygulanmaya başlanmasına karar verilerek faaliyete başlama tarihi belirlenmiştir.

Görev kamu düzeni ile ilgili dava şartı olduğundan, iddia ve savunma olarak ileri sürülmese bile, yargılamanın her aşamasında mahkemece re'sen göz önünde bulundurulması zorunludur. Tüm bu açıklamalar ve anılan düzenlemeler uyarınca TTK'nun 4/a maddesi gereğince ticari dava sayıldığından, mahkememizin görevsizliğine" dair karar verilmiştir.

Muğla Asliye Ticaret Mahkemesinin ... tarih, ... esas, ... karar sayılı kararı ile; "Dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde, iş bu davanın konusu, kasko sigorta poliçesinden kaynaklanan rücuen alacak istemine ilişkindir.

Milas 5. Asliye Hukuk Mahkemesince her ne kadar mahkememiz görevli olduğundan bahisle görevsizlik kararı verilmiş ise de iş bu dava ticari dava değildir.

Davacı sigorta şirketi, eldeki davayı sigortalısının halefi olarak açmış olmasına göre, görevli mahkemenin tayininde sigortalı ile davalı arasındaki ilişkinin hukuki mahiyeti nazara alınır. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu'nun 22.03.1944 tarihli 37 Esas ve 9 Karar sayılı ilamında bu husus "sigortacının sorumlu kişi aleyhine açacağı dava, sigorta poliçesinden doğan bir dava değildir. Bu nedenle, halefiyet davası bir ticari dava sayılamaz. Bu dava, aynen sigortalı kimsenin sorumlu kişiye karşı açmış olduğu bir dava gibidir. Sigortalının muhtelif mahkemelerde dava açma hakkı varsa aynı hak, sigortacının halefiyet hakkına dayanan rücu davası için de söz konusudur" şeklinde vurgulanmaktadır.

Öte yandan, TTK'nun "Halefiyet" başlığı altındaki 1472. maddesinde; "sigortacı, sigorta tazminatını ödediğinde, hukuken sigortalının yerine geçer. Sigortalının, gerçekleşen zarardan dolayı sorumlulara karşı dava hakkı varsa bu hak, tazmin ettiği bedel kadar, sigortacıya intikal eder" hükmüne yer verilmiştir.

Bu durumda, davanın sigorta sözleşmesinden değil, davalının kusuru ile gerçekleşmesine sebebiyet verdiği iddia edilen haksız fiilden kaynaklandığı, sigortalının gerçek kişi olduğu ve aracın otomobil olduğu anlaşılmakla, uyuşmazlığın Asliye Hukuk Mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmekte olup mahkememizin karşı görevsizliği yönünde" karar verilmiştir.

Görevsizlik kararı veren Muğla Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından dosyanın yargı yerinin belirlenmesi için dairemize gönderildiği görülmüştür.

DEĞERLENDİRME, HUKUKİ SEBEPLER VE GEREKÇE

HMK.nın 22 ve 23. maddeleri gereğince dairemizin davaya bakmakta görevli olduğu anlaşılmıştır.

HMK 23/1 maddesinde yargı yerinin belirlenmesine ilişkin incelemenin dosya üzerinden yapılabileceği düzenlenmektedir. Bu nedenle dairemizce dosya üzerinden yapılan incelemede;

Dava, sigorta şirketinin trafik kazası nedeniyle kasko poliçesi kapsamında yaptığı ödemenin rücuen tahsiline yönelik icra takibine ilişkin itirazın iptali davası niteliğindedir. Tarafların her ikisinin de ticaret şirketi olduğu görülmüştür.

Milas 5. Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından eldeki davanın TTK'nun 1483/1 maddesinden kaynaklanan yine aynı kanunun 4/a maddesi kapsamında ticari dava sayıldığı gerekçesi ile Muğla Asliye Ticaret Mahkemesine görevsizlik kararı verilmiş; karar istinaf edilmeksizin kesinleşmiştir.

Muğla Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından ise halefiyet davalarının ticari dava sayılmadığı, Asliye Hukuk Mahkemesinin görevli olduğu gerekçesi ile Milas 5. Asliye Hukuk Mahkemesine karşı görevsizlik kararı verilmiş; karar istinaf edilmeksizin kesinleşmiştir.

Bu durumda HMK'nın 21. Maddesinde öngörülen yargı yeri belirleme koşulları oluşmuştur.

Rücu ve halefiyet, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu'nun 22/03/1944 Tarih E. 37, K. 9, R.G. 03/07/1944 sayılı kararında "Sigortacının sorumlu kişi aleyhine açacağı dava, sigorta poliçesinden doğan bir dava olmayıp; aynen sigortalı kimsenin sorumlu kişiye karşı açmış olduğu bir dava gibidir. Sigortalının muhtelif mahkemelerde dava açma hakkı varsa, aynı hak sigortacının halefiyet hakkına dayanan rücu davası için de söz konusudur." şeklinde vurgulanmıştır. 6102 sayılı TTK'nun "Halefiyet" başlığı altındaki 1472. maddesinde ise "Sigortacı, sigorta tazminatını ödediğinde, hukuken sigortalının yerine geçer. Sigortalının, gerçekleşen zarardan dolayı sorumlulara karşı dava hakkı varsa bu hak, tazmin ettiği bedel kadar, sigortacıya intikal eder." hükmüne yer verilmiştir.

Yargıtay kapatılan 20. Hukuk Dairesinin 2019/5399-7141 E-K; 2015/2686-3721 E-K sayılı ilamlarında, benzer nitelikteki uyuşmazlıklarda yukarıda belirtilen Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu Kararı gereği Asliye Hukuk Mahkemesi yargı yeri olarak belirlenmiştir.

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesinin 2024/2029-1829 E-K; 2024/1852-1766 E-K sayılı kararlarında da benzer şekilde Asliye Hukuk Mahkemesi yargı yeri olarak belirlenmiştir.

Somut olayda; davacı sigorta şirketi eldeki davayı sigortalısının halefi olarak açtığından ve yukarıda belirtilen yüksek yargı kararları uyarınca halefiyet davaları ticari dava sayılmadığından uyuşmazlığın sigorta sözleşmesinden değil temel ilişki olan haksız fiilden kaynaklandığı anlaşılmakla Milas 5. Asliye Hukuk Mahkemesinin yargı yeri olarak belirlenmesine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.

GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 14/03/2025

Başkan · ... Üye · ... Üye · ... Katip · ...