Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi E.2025/947 K.2025/818

Taraflar arasında görülen davada Fethiye 1. Asliye Hukuk Mahkemesi ve Muğla Asliye Ticaret Mahkemesince ayrı ayrı görevsizlik kararı verilmesi nedeni ile yargı yerinin belli edilmesi için gönderilen dosya içindeki evraklar okunup gereği görüşülüp düşünüldü: Dava, Tazminat (Haksız Fiilden Kaynaklanan) istemine ilişkindir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Fethiye 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin kararı ile; "Dava; sebepsiz zenginleşmeden kaynaklı itirazın iptali talebine yöneliktir. Somut uyuşmazlıkta dava her ne kadar Asliye Ticaret Mahkemesi sıfatıyla Fethiye 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde açılmış ise de söz konusu somut uyuşmazlığın kambiyo senetlerinden kaynaklı olması nedeniyle mutlak ticari dava niteliğinde olduğu anlaşılmıştır.

Görev kamu düzeni ile ilgili dava şartı olduğundan, iddia ve savunma olarak ileri sürülmese bile, yargılamanın her aşamasında mahkemece resen göz önünde bulundurulması zorunludur.

6102 Sayılı Türk Ticaret Kanununun 5.maddesinde "Aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesi tüm ticari davalar ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakmakla görevlidir." hükmü yer almaktadır.

Tüm dosya kapsamı bir bütün olarak incelenip değerlendirildiğinde; dava dosyasının 14/01/2025 tarihinde mahkememize tevzi edildiği, davanın mutlak ticari dava niteliğinde olduğu anlaşılmıştır. HSKnın 07/07/2021 tarih 608 sayılı kararı doğrultusunda 01/09/2021 tarihinde Muğla Asliye Ticaret Mahkemesinin kurulup faaliyete geçirilmesi hususu dikkate alınarak ilgili karar uyarınca ve İzmir Bölge Adliye Mahkemesi kararı doğrultusunda mahkememizce görevsizlik kararı verilerek dosyanın görevli ve yetkili Muğla Asliye Ticaret Mahkemesine gönderilmesine" karar verilmiştir.

Muğla Asliye Ticaret Mahkemesinin kararı ile; "Dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde, iş bu davanın konusu, sebepsiz zenginleşmeden kaynaklı itirazın iptali talebine yöneliktir.

Fethiye 1. Asliye Hukuk Mahkemesince davanın ticari dava sayıldığından bahisle görevsizlik kararı verilmiş ve dosya mahkememize gönderilmiştir...

Tarafların tacir olup olmadığının tespiti için ilgili kurumlara müzekkere yazılmış olup, Fethiye Vergi Dairesinden gelen yazı cevabına göre davacı Ercan Cengiz'in herhangi bir mükellefiyet kaydının bulunmadığı, Ali Sönmez'in 30/11/2021 tarihinden itibaren ikinci sınıf tüccar olduğu ve vergi beyannamelerine göre dönem içinde elde edilen hasılatın esnaf sınırını aşmadığı görülmüştür.

Buna göre her ne kadar Fethiye 1. Asliye Hukuk Mahkemesince iş bu davanın kambiyo senedinden kaynaklandığı iddiasıyla görevsizlik kararı verilmiş ise de, dava kambiyo senedinden kaynaklı dava değildir. Davacı taraf davaya dayanak senetlerde alacaklı olarak gözükmeyen, senet dışı üçüncü kişiye ( senet hamilinin babası olan davalıya) yaptığı ödemenin istirdadını talep etmiş olduğundan iş bu dava sebepsiz zenginleşmeden kaynaklı bir davadır. Bu minvalde yargılama yapılırken kambiyo hukukundan ziyade, genel hükümlere göre sebepsiz zenginleşmeye dair yargılama yapılacağından mahkememiz görevli değildir.

Tüm dosya kapsamı ve belirtilen gerekçeler doğrultusunda, tarafların tacir sıfatının bulunmaması, uyuşmazlık konusunun 6102 Sayılı TTK'da düzenlenmemiş olmasına ve tarafların ticari işletmesiyle ilgili olmamasına göre, davaya ticaret mahkemesinde bakılması düşünülemez.

Fethiye 1. Asliye Hukuk Mahkemesince davanın ticari dava olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı verilmiş ise de; belirtilen gerekçeler neticesinde görevli mahkemenin Fethiye 1. Asliye Hukuk Mahkemesi olduğu kanaatine varılarak mahkememizce de karşı görevsizlik..." şeklinde karar verilmiştir. Ayrıca karşılıklı olarak görevsizlik kararları verilmesi üzerine dosyanın yargı yeri belirlenmesi amacıyla dairemize gönderildiği görülmüştür.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve HUKUKİ SEBEPLER:

HMK 23/1 maddesinde yargı yerinin belirlenmesine ilişkin incelemenin dosya üzerinden yapılabileceği düzenlenmektedir. Bu nedenle dairemizce dosya üzerinden yapılan incelemede;

Dava İtirazın İptali (Sebepsiz Zenginleşmeden Kaynaklanan) davası niteliğindedir.

6100 sayılı HMK'nun 2.maddesinin 1.fıkrası gereğince malvarlığı haklarına ilişkin davalarla, şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir. Yine 2.maddenin 2.fıkrası uyarınca HMK'da ve diğer kanunlarda aksine düzenleme bulunmadıkça, asliye hukuk mahkemesi diğer dava ve işler bakımından da görevlidir.

Göreve ilişkin genel düzenlemeler yanında bazı kanunlarda belirli kişiler arasında çıkan uyuşmazlıklara veya belli bir çeşit uyuşmazlıklara bakmak üzere kurulmuş özel olarak görevli mahkemeler de belirlenmiştir. Bu anlamda uyuşmazlıkla ilgili olması bakımından 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 5.maddesinde ticari davalar ve ticari nitelikteki çekişmesiz işlerin Ticaret Mahkemesi'nin görev alanına girdiği düzenlenmiştir.

Ticari davalar TTK'nun 4/1 maddesinde tanımlanmıştır. Bu maddeye göre, her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işleri ve tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın Türk Medeni Kanunu'nun, rehin karşılığında ödünç verme işi ile uğraşanlar hakkındaki 962 ilâ 969.

Maddelerinde, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun malvarlığının veya işletmenin devralınması ile işletmelerin birleşmesi ve şekil değiştirmesi hakkındaki 202 ve 203, rekabet yasağına ilişkin 444 ve 447, yayın sözleşmesine dair 487 ilâ 501, kredi mektubu ve kredi emrini düzenleyen 515 ilâ 519, komisyon sözleşmesine ilişkin 532 ilâ 545, ticari temsilciler, ticari vekiller ve diğer tacir yardımcıları için öngörülmüş bulunan 547 ilâ 554, havale hakkındaki 555 ilâ 560, saklama sözleşmelerini düzenleyen 561 ilâ 580.

Maddelerinde; fikrî mülkiyet hukukuna dair mevzuatta; borsa, sergi, panayır ve pazarlar ile antrepo ve ticarete özgü diğer yerlere ilişkin özel hükümlerde ve bankalara, diğer kredi kuruluşlarına, finansal kurumlara ve ödünç para verme işlerine ilişkin düzenlemelerde öngörülen hususlardan doğan hukuk davaları ticari dava sayılır.

Bu maddeye göre bir davanın ticari dava sayılabilmesi için tarafların her ikisinin tacir olması ve uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğması veya ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi olması veyahut da açılan davanın maddede altı bent halinde sayılan davalardan olması gerekir. Taraflardan biri tacir değilse veya tacir olmasına rağmen uyuşmazlığın ticari işletmeyle ilgisi yoksa ticari davanın varlığından söz edilemez.

Ticari davalar, mutlak ticari davalar, nispi ticari davalar ve yalnızca bir ticari işletmeyle ilgili olmasına rağmen ticari nitelikte kabul edilen davalar olmak üzere üç gruba ayrılır.

Mutlak ticari davalar, tarafların tacir olup olmadığına ve işin bir ticari işletmeyi ilgilendirip ilgilendirmediğine bakılmaksızın ticari sayılan davalardır.

Mutlak ticari davalar, TTK'nun 4/1. Maddesinde bentler halinde sayılmıştır. Bunların yanında Kooperatifler Kanunu (m.99), İcra İflas Kanunu (m.154), Finansal Kiralama Kanunu (m.31), Ticari İşletme Rehni Kanunu (m.22) gibi bazı özel kanunlarda belirlenmiş ticari davalar da bulunmaktadır. Bu gruptaki davaların ticari dava sayılabilmesi için taraflarının tacir olması veya ticari işletmeleriyle ilgili olması gibi şartlar aranmaz. TTK'nun 4/1. Bendinde sınırlı olarak sayılan davalar arasında yer alması veya özel kanunlarda ticari dava olarak nitelendirilmesi yeterlidir. Bu davalar kanun gereği ticari dava sayılan davalardır.

Nispi ticari davalar, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olması halinde ticari nitelikte sayılan davalardır. TTK'nun 4/1. Maddesine göre, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan ve iki tarafı da tacir olan hukuk davaları ticari dava sayılır. Bu hükme göre bir davanın ticari dava sayılabilmesi için, hem iki tarafın ticari işletmesini ilgilendirmesi hem de iki tarafın tacir olması gereklidir.

Bu şartlar birlikte bulunmadıkça, uyuşmazlık konusunun ticari iş niteliğinde olması veya ticari iş karinesi sebebiyle diğer taraf için de ticari iş sayılması davanın ticari dava olması için yeterli değildir. Ticari iş karinesinin düzenlendiği TTK'nun 19/2.maddesi uyarınca, taraflardan biri için ticari iş sayılan bir işin diğeri için de ticari iş sayılması, davanın niteliğini ticari hale getirmez.

TTK, kanun gereği ticari dava sayılan davalar haricinde, ticari davayı ticari iş esasına göre değil, ticari işletme esasına göre belirlemiştir. Hal böyle olanca, işin ticari nitelikte olması davayı ticari dava haline getirmez.

Üçüncü grup ticari davalar, yalnızca bir tarafın ticari işletmesini ilgilendiren havale, vedia ve fikri haklara ilişkin davalardır. Yukarıda açıklandığı üzere bir davanın ticari dava sayılması için kural olarak ya mutlak ticari davalar arasında yer alması ya da her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili bulunması gerekirken havale, vedia ve fikri haklara ilişkin davaların ticari nitelikte sayılması için yalnızca bir yanın ticari işletmesiyle ilgili olması TTK'da yeterli görülmüştür.

6335 sayılı Kanun'un 2. maddesi ile değişik 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 5. maddesi uyarınca ticari davalar Asliye Ticaret Mahkemelerince görülerek karara bağlanır. Anılan yasal düzenlemeler uyarınca Asliye Ticaret Mahkemelerinin özel mahkeme niteliğinde olduğu, bu niteliği gereği görev alanının 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre belirleneceği ve genel mahkemeler ile arasındaki ilişkinin önceki kanunun aksine görev ilişkisi olduğu açıktır. Asliye Ticaret Mahkemelerinin çekişmeli yargıdaki görev alanının, TTK’da ve diğer özel kanunlarda ticari dava olduğu belirtilen davalarla sınırlı olduğu kuşkusuzdur.

Somut olayda; davanın itirazın iptali (sebepsiz zenginleşmeden kaynaklanan)

istemine ilişkin olduğu, davalının alacaklının yasal temsilcisi olduğu zannıyla dava tarafından davalıya ödenen bedelin alacaklıya tekrardan ödemek zorunda kalındığı iddiasıyla sebepsiz zenginleşmeye dayanarak talepte bulunulduğu, bu nedenle uyuşmazlığın çözümünde kambiyo senetlerine ilişkin kuralların dolayısıyla Türk Ticaret Kanununa ilişkin hükümlerin tartışılmasının gerekmeyeceği, bu suretle davanın mutlak ticari dava niteliğinde olduğundan bahsedilemeyeceği, davanın dayanağı olan takibin kambiyo senedine dayalı olmadığı, tarafların tacir olmadığı, davanın mutlak ya da nispi ticari dava niteliğinde olmadığından uyuşmazlığın genel mahkemede çözüme kavuşturulmasının gerektiği anlaşılmıştır.

Açıklanan nedenlerle; 6100 sayılı HMK’nın 21 ve 22. maddeleri gereğince uyuşmazlığın Fethiye 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerektiğine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.

GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 05/05/2025

Başkan · ... Üye · ... Üye · ... Katip · ...