Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi E.2025/1696 K.2025/2098

İlk derece mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına yönelik davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353. maddesi uyarınca dosya incelendi.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı bankanın ... ... .. Şubesi müşterilerinden .... San. ve Tic. LTD.

ŞTİ'ye verilmek üzere boş olarak basılan 1 adet 10 adet çek yaprağını içeren ....Numara aralığındaki çek defterinin hırsızlık şüphesiyle kargoda kaybolduğunu, şubede ve davacı Bankanın ilgili birimlerinde yapılan bütün aramalara rağmen herhangi bir sonuca ulaşılamadığını, bu nedenle söz konusu çek defterinin müşteriye verilmeden evvel kaybolduğunun anlaşıldığını, tüm girişimlere rağmen dökümleri yer alan çek yapraklarının halen bulunamadığını,çek defterinin veya çek yapraklarının kötü niyetli kişiler tarafından ele geçirilerek doldurulması ve piyasaya sürülmesi riski mevcut olduğunu,

davacı bankanın basiretli tacir sıfatı bulunmakta olduğundan çek yaprakları üzerinde sorumluluğu olduğunu, söz konusu çek karnelerinin ne şekilde kaybolduğunun bilinmediğini, ancak hırsızlık şüphesi de bulunduğunu bu nedenle Zayi Belgesi verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk derece mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile. "Tacirin TTK'nın 82/7. maddesindeki düzenlemeden faydalanabilmesi için öncelikle ticari defterlerin korunması amacıyla gerekli dikkat ve ihtimamı göstermiş olması gerekmektedir. Somut olayda ise, davacı vekili boş olarak basılan 1 adet 10 adet çek yaprağını içeren ....

Numara aralığındaki çek defteri hırsızlık şüphesiyle kargoda kaybolduğunu, şubede ve davacı Bankanın ilgili birimlerinde yapılan bütün aramalara rağmen herhangi bir sonuca ulaşılamadığını şubede ve davacı Bankanın ilgili birimlerinde yapılan bütün aramalara rağmen herhangi bir sonuca ulaşılamadığını, bu nedenle söz konusu çek defterinin müşteriye verilmeden evvel kaybolduğunun anlaşıldığını, tüm girişimlere rağmen dökümleri yer alan çek yapraklarının halen bulunamadığını,çek defterinin veya çek yapraklarının kötü niyetli kişiler tarafından ele geçirilerek doldurulması ve piyasaya sürülmesi riski mevcut olduğunu,

davacı bankanın basiretli tacir sıfatı bulunmakta olduğundan çek yaprakları üzerinde sorumluluğu olduğunu, söz konusu çek karnelerinin ne şekilde kaybolduğunun bilinmediğini, ancak hırsızlık şüphesi de bulunduğunu bu nedenle Zayi Belgesi verilmesini talep ettiği, davacı bankanın dava konusu çek yapraklarını olay günü taşımak için kargoya vermek suretiyle meydana gelen kaybolma hadisesinde ihmal ve kusurun bulunduğu, davacı tarafın basiretli bir tacir gibi davranmayarak zayi belgesi verilmesini talep ettiği çek yapraklarının muhafazasında gerekli dikkat ve özeni göstermediği anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, ticari evrakları korumada gerekli dikkat ve özeni göstermediği anlaşılan davacıya zayii belgesi verilmesi koşullarının somut olayda mevcut olmadığı anlaşılmakla, davacının davasının reddine" dair karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf başvuru dilekçesinde. Davacı bankanın ... Şubesi müşterilerinden....San. ve Tic. Ltd. Şti'ye verilmek üzere boş olarak basılan 1 adet 10 adet çek yaprağını içeren ...

Numara aralığındaki çek defteri hırsızlık şüphesiyle kargoda kaybolduğunu, şubede ve davacı bankanın ilgili birimlerinde yapılan bütün aramalara rağmen herhangi bir sonuca ulaşılamadığını, bu suretle söz konusu çek defterinin müşteriye verilmeden evvel kaybolduğunun anlaşıldığını, tüm girişimlere rağmen boş olarak basılan 1 adet 10 adet çek yaprağını içeren ... numara aralığındaki çek yapraklarının halen bulunamadığını,

söz konusu kayıp nedeniyle şube nezdinde bu hususa ilişkin düzenlenen tutanağın bir suretinin dava dilekçesi ekinde ...Asliye Ticaret Mahkemesi ...esas sayılı dosyasına sunularak dava açılmış ise de gerekli dikkat ve özen gösterilmediği gerekçesiyle davanın reddedildiğini, mahkemenin verdiği kararın usul ve yasaya aykırı olması sebebiyle istinaf kanun yoluna başvurma zorunluluğunun doğduğunu, davacı bankanın tacir olması sebebiyle ve Türk Ticaret Kanunu Madde 82/5 gereğince söz konusu ticari evrakların müvekkili bankaca her ne kadar 10 yıl boyunca saklanması zorunluluğu mevcutsa da, yine aynı Kanunun 82/7.

Maddesi gereğince; ''Bir tacirin saklamakla yükümlü oldugu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır.

Mahkeme gerekli gördügü delillerin toplanmasını da emredebilir'' hükmünün dayanak alınarak dava açıldığını, ayrıca yine 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 42. ve 154. maddelerine göre bütün belgelerin 10 yıl müddetle saklanması zorunlu olup aksi suç teşkil ettiğini, dolayısıyla hırsızlık, kaybetme, su baskını veya yanma gibi bir nedenle, saklama yükümlülüğü taşınan evrakların zayi olmasının zayi belgesi almayı gerektirecek hususlardan olduğunu, kaldı ki çek defterinin ve/veya çek yapraklarının kötü niyetli kişiler tarafından ele geçirilerek doldurulmasının ve piyasaya sürülmesinin riskli olduğunu,

davacı bankanın basiretli tacir sıfatı bulunmakta olduğundan çek yaprakları üzerinde sorumluluğu olması nedeniyle, çek bedellerinin tahsilinin önlenmesini ve davacı bankanın olası mağduriyetlerinin engellenmesi amacıyla "zayii belgesi verilmesi" talepli dava açma hususunda menfaatlerinin bulunduğunu, dava sonuçlanıncaya kadar dava konusu çeklerin doldurulup ibraz edilmesi ihtimaline binaen tedbir kararı verilmesi talebinin bulunduğunu, İlk derece mahkemesi kararının gerekçesinde her ne kadar gerekli dikkat ve özenin gösterilmediği ifade edilmişse de davacı banka tarafından bir tacirden beklenen tüm dikkat ve özenin gösterildiğini,

dava konusu boş çek karnesi hırsızlık şüphesiyle kaybolduğunu, davacı bankanın kendinden beklendiği şekilde ivedilikle yasal aksiyon alarak huzurdaki davayı açtığını beyan ederek kararın kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN TARTIŞILMASI VE GEREKÇE

Dairemizce HMK'nın 355. maddesi kapsamında istinaf dilekçesinde belirtilen hususlarla sınırlı olmak üzere ve kamu düzenine ilişkin hususlar resen dikkate alınarak yapılan inceleme neticesinde; Dava, zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir.

Somut uyuşmazlıkta, davacı banka vekili tarafından, dava dışı müşterisine ait basımı yapılan 1 adet 25 yapraklı ve 1 adet 10 yapraklı çek karnesinin müvekkili bankanın çek merkezi tarafından .... Şubesine gönderilmek üzere kargoya verildiğini ve kargoda kaybolduğunu ileri sürerek, çek defteri hakkında TTK'nın 82. maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi istenilmiştir.

Her ne kadar çek defteri TTK'nın 82. maddesi kapsamında ticari defter ve belge olmadığından bu madde kapsamında zayi belgesi verilmesi mümkün olmasa da HMK' nın 33. maddesinde düzenlenen uygulanacak normun hakim tarafından re'sen tespit edilmesi ve uygulanması ilkesi gereğince hakim, uygulanacak normu kendisi tespit eder ve hukuki nitelendirme bakımından taleple bağlı değildir.

Bu kapsamda, davaya konu talebin TTK'nın 818/1-s maddesi atfıyla "kıymetli evrakın zıyası/ çek iptali" olarak değerlendirilmesi gerekir.

Zayi nedeniyle çek iptali davası açılabilmesi için öncelikle TTK'nın 780 ve 781. maddeleri uyarınca yasal unsurlara haiz bir çekin bulunması esastır. Bu unsurlara haiz olmayan bir belgenin kambiyo senedi vasfı taşımaması nedeniyle TTK hükümleri uyarınca zayi nedeniyle iptali istenilemez.

TTK'nın 818. maddesinde poliçeye ilişkin hangi hükümlerin çek hakkında da uygulanacağına dair düzenlemeye yer verilmiştir. Bu düzenlemede yapılan atıf uyarınca TTK'nın poliçenin iptaline dair 757 ilâ 763. maddeleriyle 764. maddesinin birinci fıkrası hükümlerinin çekin iptalinde de uygulanması zorunludur.

Bu açıklamalar uyarınca somut olaya gelindiğinde; davacının, zayi nedeniyle iptali istenilen boş çek yaprakları kıymetli evrak niteliği taşımadığından bu madde kapsamında iptali istenemez.

Açıklanan bu durum karşısında; dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgeler uyarınca davanın reddine ilişkin kararda yasaya aykırı bir yön bulunmadığı anlaşılmakla, davacı vekilinin istinaf kanun yolu başvurusunun HMK'nın 353/(1)-b-1. maddesi gereğince esastan reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.