Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi E.2025/720 K.2025/584

İlk derece mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına yönelik davacı tarafça istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353. maddesi uyarınca dosya incelendi.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, Müvekkili şirketin ....... Ltd.Şti , davalı şirket ...... Ltd. Şti'den ......

Marka ...... model lastik tekerlekli iş makinesini 14.01.2023 tarihinde 220.000,00 TL bedelle satın aldığını, ancak davalı tarafça aracın ticaret siciline kaydı yapılamadığını, müvekkili şirket tarafından, söz konusu satın alınan ve satın alındığına dair fatura bilgileri bulunan iş makinasının ticaret siciline kaydının yaptırabilmesi için iş makinasının müvekkili şirketin zilyetliğinde olduğunun tespitine karar verilmesi zorunluluğu olduğunu, tüm bu sebeplerle mahkeme huzurunda dava açma zorunluluğu hasıl olduğunu biyen ederek davalı tarafın yetkili olduğu şirketten satın alınan ......

Marka ...... model lastik tekerlekli iş makinesinin ticaret siciline kaydı yapılabilmesi için müvekkili şirketin zilyetliğinde olduğuna karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle, davacının zilyetliğinin tespitini talep ettiği ...... model lastik tekerli iş makinesinin 29.01.2004 tarihinde müvekkili tarafından satın alındığını, bir süre sonra davacı firmaya zilyetliği verilmekle, yaklaşık 15 yıldır davacı tarafça kullanıldığını beyan etmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile. "Görüldüğü üzere, 9. Maddenin 1/b-1,1/b-2 ve 1/b-3 bentlerindeki belgelerden birini temin edemeyenler için 1/b-4 bendine göre mahkemeden alınacak sahiplik belgesinin de geçerli olacağı belirtilmiştir.

Davacı, dava dilekçesinde her ne kadar iş makinesinin sicile kaydının yapılabilmesi için davayı açtığını beyan etmiş ise de dava dilekçesinde zilyetliğin tespitini talep ettiği, 11/09/2024 tarihli duruşmada "taleplerinin mülkiyetin tespiti değil, zilyetliğin tespiti" olduğuna dair beyanda bulunduğu, davacı tarafça mülkiyetin tespitinin talep edilmediğinin açıkça belirtildiği, zilyetliğin tespiti kararının ise 1/b-4 bendine göre mahkemeden alınacak sahiplik belgesi niteliğinde olmadığı,

dolayısıyla iş makinesinin sicile tescili amacı göz önüne alındığında davacının zilyetliğin tespitini talep etmekte hukuki yararının bulunmadığı anlaşılmakla 6100 sayılı HMK'nın 114/1-h maddesi delaletiyle 6100 sayılı HMK'nın 115/2 maddesi gereğince davanın hukuki yarara ilişkin dava şartı noksanlığı nedeniyle usulden reddine" dair karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle. Davacı şirketin ...... Ltd.Şti, davalı şirket ...... Tic. Ltd. Şti'den ......

Marka ...... model lastik tekerlekli iş makinesini 14/01/2023 tarihinde 220.000,00 TL bedelle satın aldığını, ancak davalı tarafça aracın ticaret siciline kaydı yapılamadığını, davacı şirket tarafından, söz konusu satın alınan ve satın alındığına dair fatura bilgileri bulunan iş makinasının ticaret siciline kaydının yaptırabilmesi için iş makinasının davacı şirketin zilyetliğinde olduğunun tespitine karar verilmesi zorunluluğu olduğunu, tüm bu sebeplerle ......

Mahkemesinde tarafımızca dava açıldığını, dava süresi boyunca çeşitli kurumlara müzekkereler yazıldığını, mahkeme tarafından masrafı davacı şirkete ait olmak üzere keşif yaptırıldığını ve bilirkişi raporu aldırıldığını, davalı şirket de davayı kabul ettiğini, dava şartı eksikliğinden red durumları hukuki yararın bulunmaması, dava konusu belirsizliği ve dava konusu bölünmezliğin ihlali olduğunu, ......

Mahkemesinde ikame edilen davada davanın konusu belli olmakla birlikte her iki tarafın da hukuki yararının bulunduğunun açık bir şekilde ortada olduğunu, mahkemenin gerekçesinde mülkiyetin değil zilyetliğin tespiti istendiğine dayanılmışsa da herhangi bir celsede bu şekilde beyanda bulunmalarının ancak sehven olabileceğinin açık olduğunu, kaldı ki mülkiyetin de davacı şirket uhdesinde olduğunun faturadan ve yapılan keşiften açıkça ortada olduğunu, mahkemelerin resen araştırma ve tarafların çıkarları doğrultusunda karar verme zorunluluğunun olduğunu beyan ederek ......

Mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

DELİLLERİN TARTIŞILMASI VE GEREKÇE

Dairemizce HMK'nın 355. maddesi kapsamında istinaf dilekçesinde belirtilen hususlarla sınırlı olmak üzere ve kamu düzenine ilişkin hususlar resen dikkate alınarak yapılan inceleme neticesinde; Dava zilyetliğin tespiti istemine ilişkindir. Mahkemece davanın hukuki yarar yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verilmesi üzerine hükme karşı davacı tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

492 sayılı Harçlar Kanunu hükümlerine göre yargı işlemlerinden bu Kanun'a bağlı (1) sayılı tarifede yazılı olanları, yargı harçlarına tabidir (2. md.). Yargı harçları (1) sayılı tarifede yazılı işlemlerden değer ölçüsüne göre nispi esas üzerinden, işlemin nev'i ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınır (15. md.). Değer tayini mümkün olan hallerde dava dilekçelerinde değer gösterilmesi mecburidir. Gösterilmemişse davacıya tespit ettirilir.

Tespitten kaçınma halinde, dava dilekçesi muameleye konmaz (16/3. md.). Noksan tespit edilen değerler hakkında 30'uncu madde hükmü uygulanır (16/4. md.). Yargı harçları (1) sayılı tarifede yazılı nispetler üzerinden alınır (21. md.). Harçlar Kanunu 28. maddeye göre (1) sayılı tarifede yazılı nispi karar ve ilam harcının 1/4'ü peşin alınır (28. md.).

Yargılama sırasında tespit olunan değerin, dava dilekçesinde bildirilen değerden fazla olduğu anlaşılırsa, yalnız o oturum için yargılamaya devam olunur, takip eden oturuma kadar noksan değer üzerinden peşin karar ve ilam harcı tamamlanmadıkça davaya devam olunmaz. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 150. maddesinde gösterilen süre içinde dosyanın işleme konulması noksan olan harcın ödenmesine bağlıdır (30. md.).

Yargı işlemlerinden alınacak harçlar ödenmedikçe müteakip işlemler yapılmaz (32. md.). HMK 120/1. maddeye göre de davacı, yargılama harçlarını mahkeme veznesine yatırmak zorundadır.

Bu bilgilere göre; ilk derece mahkemesince yargılama konusu aracın dava tarihindeki değerlerinin bilirkişiye tespit ettirilmeden, aracın değeri üzerinden harç hesabı yapılarak varsa eksik harç ikmali yapılmadan karar verildiği anlaşılmıştır. Bu durumda mahkemece aracın dava tarihindeki değeri bilirkişiye tespit ettirilmeli, varsa eksik harcın tamamlanması için davacı tarafa süre verilmeli, süresi içinde harç yatırılmaz ise dosya işlemden kaldırılmalı, harç eksikliği tamamlanır ise yargılamaya devam edilerek esastan inceleme yapılmalıdır.

Kabule göre de; Davacının, davaya konu iş makinesini tescil ettirebilmek için mahkemeden alınacak sahiplik belgesi hükmüne dayanarak işbu davayı açtığı, davalının da davacının talebine dair kabulünün bulunduğu anlaşılmıştır. Bu durum karşısında, mahkemece ilgili yönetmelik hükümlerinin koşullarının oluşup oluşmadığı hususunda gerekli araştırmanın yapılarak, varılacak uygun sonuç dairesinde bir karar verilmesi gerekirken, davanın dava şartı olan hukuki yarar yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesi isabetsizdir. Nitekim yerleşik Yargıtay kararları da bu yöndedir. (Yargıtay 19.HD., 2013/6249 Esas, 2013/9353 Karar sayılı 21/05/2013 T.li kararı.)

Mahkemece bu hususlar gözardı edilerek eksik incelemeyle yazılı şekilde karar verilmesi isabetsiz olup davacı tarafın istinaf kanun yolu başvurusu açıklanan nedenlerle yerinde görüldüğünden kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dosyanın yukarıda belirtilen şekilde inceleme yapılıp sonucuna göre yeniden bir karar verilmek üzere mahal mahkemesine gönderilmesine karar verilmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.