Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi E.2024/205 K.2024/388

Taraflar arasında görülen davada Mahkemece geçici hukuki koruma talebinin reddine dair verilen ara kararın istinaf incelemesi davacı vekili tarafından istenmiş, 6100 sayılı HMK’nın 353. maddesi gereğince tetkikatın evrak üzerinde yapılmasına karar verildikten ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için düzenlenen rapor ile istinaf sebepleri dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları, tüm belgeler okunup incelendikten sonra, gereği görüşülüp düşünüldü:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili; müvekkili şirket ile davalı arasında yapılan anlaşmaya istinaden 2 adet iş makinesinin kiralanmasının kararlaştırıldığını, kiralama bedeli olarak müvekkilince davalıya ...TL bedelli çekin verildiğini, davalı yan tarafından çek tesliminden önce ... tarihinde .... gün geçmişe dönük ve Vergi Usul Kanunu'na aykırı olarak ....

TL bedelli satış faturasının kesildiğini, müvekkilince keşide edilen çekin davalıya teslim edildiğini, fakat iş makinelerinin teslim edilmediğini, bu nedenle ....tarihinde davalıya karşı iade faturası kesildiğini, ardından çeki elinde tutmaya devam ettiği için müvekkili tarafından ...

Noterliği'nin... yevmiye nolu ihtarnamesinin gönderildiğini, ancak davalı yanca çekin iade edilmediğini öne sürerek öncelikle çek üzerinde uygun görülecek teminat miktarı karşılığında ihtiyati tedbir kararı alınmasını ve müvekkilinin davalıya borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili; davacı şirketin iş makinesi kiralanması hususunda müvekkili şirkete müracaat ettiğini, tarafların anlaşması ile....tarih ve ...TL bedelli çekin müvekkiline verildiğini, bunun üzerine müvekkili tarafından ....tarihli satış faturasının kesildiğini, davacı yanca faturaya süresi içerisinde itiraz edilmeyerek kesinleştiğini, iş makinelerinin tahsis edilmediği iddia edilmiş ise de kambiyo senetlerinin sebepten mücerret olduğunu, davacı yanca müvekkili şirkete kesildiği belirtilen iade faturasının teslim edilmediğini, çekin yasal ibraz süresi içerisinde ...

Şubesi'ne sunulduğunu ancak imzaların uyuşmadığı gerekçesiyle çek bedelinin ödenmediğini, çekin karşılıksız çıktığını, konuyla ilgili Cumhuriyet Savcılığa suç duyurusunda bulunduklarını, müvekkilinin sorumluluklarını yerine getirmiş olup davacının iddialarının gerçeğe aykırı olduğunu savunarak davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece yapılan yargılama sonucunda .... tarihli ara kararı ile; talebin çek bedelinin ödenmediği iddiasıyla takip başlatılmamasına yönelik tedbir istemine ilişkin olduğu, delil olarak davalı tarafından düzenlenen makine kiralama bedeline ilişkin düzenlenen ....

TL bedelli fatura, yine aynı tarih ve miktarlı iade faturası, ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ve WhatsApp yazışmalarının sunulduğu, fatura ve iade faturasında iş makinası kiralama bedeli yazmakta ise de dosyaya yazılı bir iş makinası kiralama sözleşmesi sunulmadığı, davaya konu edilen çekin de bu kapsamda verildiğine ilişkin herhangi bir delil bulunmadığı, ayrıca WhatsApp yazışmalarının da mevcut aşamada içeriği doğrulanamadığından belge olarak kabul edilemeyeceği, açıklanan nedenlerle talep edenin iddialarını ispatlayamadığı ve yargılamayı gerektirdiği belirtilerek ihtiyati tedbir talebin reddine karar verilmiştir.

Karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

İstinaf kanun yoluna başvuran davacı vekili; taraflar arasında anlaşmaya konu edilen işin davalı yanca ifa edilmediğini, buna karşın çekin teslim edilmiş olup takibe konu edilmesinin olası olduğunu, iş anlaşmasına ilişkin gerekli delillerin sunulmasına rağmen mahkemece tedbir talebinin reddine karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu öne sürerek istinaf isteminde bulunmuştur.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, HUKUKİ SEBEPLER VE GEREKÇE

6100 sayılı HMK'nın 355. maddesi uyarınca, istinaf sebepleri ve kamu düzeni ile sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda;

Dava, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu ("İİK") m. 72 hükmü uyarınca icra takibinden önce açılan menfi tespit istemine ilişkindir.

Taraflar arasındaki uyuşmazlık, avans çeki olarak verildiği iddia edilen çekin karşılığı hizmetin yerine getirilmemesi nedeniyle bedelsiz kaldığı iddia edilen çek nedeniyle açılan menfî tespit davasında, çekin bankaya ibrazı halinde ödenmemesi ve açılması muhtemel icra takiplerinin durdurulması yönünde ihtiyatî tedbir kararı verilip verilmeyeceği noktasında toplanmaktadır.

Davacı tarafından varlığı inkâr edilen bir hukukî ilişkinin mevcut olmadığının tespiti için açılan davaya menfi (olumsuz) tespit davası denir (Kuru, Baki: İcra ve İflâs Hukuku El Kitabı, İstanbul 2013, s. 346). Menfi tespit davası 2004 sayılı İİK'nın 72. maddesinde düzenlenmiş olup menfî tespit davasında amaç, bir hukukî ilişkinin veya bir hakkın gerçekten mevcut olmadığının tespitidir.

6100 sayılı HMK m. 389 vd. hükümlerinde geçici hukukî himayenin bir türü olan ihtiyatî tedbirlere ilişkin düzenleme genel nitelikte olup; 2004 sayılı İİK m. 72 hükmünde menfî tespit davaları hakkındaki tedbirlerin özel olarak düzenlenmiş olması, bu davada, 6100 sayılı HMK m. 389 vd. hükümlerinin uygulanmasına engel teşkil etmeyecektir.

Geçiçi hukuki koruma yargılamasını, asıl hukuki koruma yargılamasından ayıran özelliklerden biri, ispat ölçüsüdür. Kanunda açıkça öngörülmemişse ya da işin niteliği gerekli kılmıyorsa, bir davada yaklaşık ispat değil, tam ispat aranır. Çünkü hâkim, mevcut ispat ve delil kuralları çerçevesinde, tarafların iddia ettiği bir vakıa konusunda tam bir kanaate varmadan o vakıayı doğru kabul edemez. Oysa, 6100 sayılı HMK m. 390(3) hükmünde, ihtiyati tedbire karar verebilmek için yaklaşık ispat gerekli ve yeterli görülmüştür. Madde gerekçesinde ise, HMK m. 390(3) hükmündeki düşürülmüş ispat ölçüsü çerçevesinde, tam kanaat değil, kuvvetle muhtemel, yaklaşık bir kanaat yeterli görülmektedir.

Ancak, yaklaşık ispatla yetinilmiş olması, ispatın aranmayacağı ya da ispat kurallarının tamamen dışına çıkılacağı anlamına gelmez. Bir taraf iddiasını mahkeme önüne ne kadar inandırıcı şekilde getirirse getirsin, bu sadece bir iddiadan ibarettir. İddia edilen vakıanın sabit yani doğru kabul edilebilmesi için, ispat yükü üzerine düşen tarafın, bunu kanundaki delil sistemi içinde yine kanunun aradığı ispat ölçüsü çerçevesinde ispat etmesi gerekir.

Bilindiği gibi, kural olarak çek bir ödeme aracı olup, mevcut bir borcun tasfiyesi amacıyla verilmektedir. Çekin ödeme dışında başka bir amaçla (örneğin avans olarak) verildiğini iddiasının davacı tarafça (HMK’nın 200. maddesi gözetilerek) ispatlanması gerekmektedir.

Yukarıda anılan ilke ve esaslar çerçevesinde somut olay değerlendirildiğinde; davacı tarafın dava dilekçesinde dava konusu çekin davalı yana makine kiralama bedeli olarak verildiğini, dava konusu çekin avans çeki olarak verildiğini, çek karşılığı davalı tarafça iş makinesi kiralama işini yerine getirmediğini, bu sebeple çeklerin bedelsiz kaldığını iddia etmektedir.

Davacı tarafça dosyaya yazılı hizmet alım sözleşmesi sunulmadığı, 6098 sayılı TBK m. 97 hükmü uyarınca karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde aksi bir belirleme olmadığı sürece tarafların borçlarını aynı anda ifa etmekle yükümlü oldukları, bu çerçevede çekin ödeme vasıtası olması nedeniyle avans olarak verildiğinin davacı tarafça 6100 sayılı HMK m. 200 hükmündeki ispat kuralları uyarınca ispat edilmesi gerektiği, bu itibarla dosya mevcuduna yansıyan delillere göre yaklaşık ispat olgusunun somut olayda gerçekleşmediği anlaşılmaktadır.

Dairemizce yapılan değerlendirmede; ilk derece mahkemesinin ara kararında usûl ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığı, incelemenin istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılıp, kamu düzenine herhangi bir aykırılığın da bulunmadığı, davacı vekilinin istinaf sebeplerinin yerinde olmadığı anlaşıldığından, davacı vekilinin istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK'nın m. 353(1)-b-1 hükmü gereğince esastan reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.