Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi E.2025/839 K.2025/762

Taraflar arasında görülen davada İlk Derece Mahkemesince geçici hukukî koruma talebinin reddine dair verilen ara kararın istinaf incelemesi ihtiyati tedbir isteyen davacı vekili tarafından istenmiş, 6100 sayılı HMK’nın 353. maddesi gereğince tetkikatın evrak üzerinde yapılmasına karar verildikten ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için düzenlenen rapor ile istinaf sebepleri dinlendikten ve yine dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendikten sonra, gereği görüşülüp düşünüldü:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili; davalı tarafından müvekkili aleyhine Diyarbakır İcra Müdürlüğünün ...

E. sayılı dosyasında 30/01/2023 tanzim tarihli, 20/05/2023 vade tarihli 270.000,00 TL bedelli bonoya dayalı olarak icra takibi yapıldığını, dava konusu takibe dayanak bononun müvekkili .....’ın imzası taklit edilmek suretiyle kızı ...... tarafından imzalandığını, bu konuda Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulduğunu beyan ederek, davacı müvekkilin Diyarbakır İcra Müdürlüğünün ...

E. sayılı dosyasından ve takibe konu edilen senetten dolayı borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiş. 10/02/2025 tarihli talep dilekçesinde müvekkilinin yaşı ve mevcut durumu göz önünde bulundurularak daha fazla mağdur olmaması adına dava sonuçlanana kadar hâlihazırda ikamet ettiği ve davaya konu bono sebebiyle haciz yolu ile satılan "....." adresinde bulunan taşınmaz üzerine ihtiyati tedbir konulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesine 11/02/2025 tarihli ara kararı ile özetle; davacı tarafından ihtiyati tedbir kararı verilmesi istenilen taşınmazın uyuşmazlık konusu olmadığı gerekçesiyle ihtiyati tedbir isteminin reddine karar verilmiştir. Karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

İstinaf kanun yoluna başvuran davacı vekili; kambiyo senedinden kaynaklı işbu menfî tespit davasında senetteki imzanın müvekkiline ait olmadığının tespitinin talep edildiğini, söz konusu talebin ayrıca müvekkilinin haciz yoluyla satılan evini de ilgilendirdiğinden evin yeni sahibi tarafından evi satma, başkasına kiraya verme ve müvekkilini evden atmakla tehdit etmesi vs. gibi durumlar nedeniyle hakkın elde edilmesinin zorlaşması veya tamamen imkansız hale gelmesi ihtimali söz konusu olduğunu,

davacı müvekkilinin yargılamanın sonunda kazanacağı hakkın yargılama boyunca güvence altında olabilmesi adına ihtiyatî tedbir talebinin kabul edilmesi gerektiğini, müvekkilinin icra yoluyla satılan evin yeni sahibi tarafından sürekli rahatsız edildiğini, kendisini evden atmak ve evi başkasına satmakla tehdit ettiğini, müvekkilinin hem yaşı hem de mevcut durum sebebiyle de zorluk çektiğini, bu sebeple dava sonuçlanana kadar hâlihazırda ikamet ettiği ve davaya konu bono sebebiyle haciz yolu ile satılan "....." adresinde bulunan taşınmaz üzerine ihtiyatî tedbir konulması gerektiğini ileri sürülerek istinaf isteminde bulunmuştur.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, HUKUKİ SEBEPLER VE GEREKÇE

6100 sayılı HMK'nın 355. maddesi uyarınca, istinaf sebepleri ve kamu düzeni ile sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda;

Dava, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu ("İİK") m. 72 hükmü uyarınca icra takibinden sonra açılan menfî tespit istemine ilişkindir.

İstinaf konusu uyuşmazlık, 6100 sayılı HMK m. 389 vd. hükümleri uyarınca geçici hukukî koruma talebi hakkında verilen ara kararının istinafı hakkındadır.

Dosya kapsamının incelenmesinden; davanın 100,00 TL dava değeri üzerinden adlî yardım talepli olarak açıldığı, İlk Derece Mahkemesinin 14/08/2024 tarihli tensip tutanağının (6) numaralı bendi uyarınca adlî yardım talebinin reddine karar verildiği, tensip tutanağının 21/08/2024 tarihinde davacı vekilinin UETS hesabına e-tebligat yoluyla tebliğ edildiği, davacı vekilinin adlî yardım talebinin reddine ilişkin ara kararına itiraz etmeyerek 22/08/2024 tarihinde 427,60 TL başvuru harcı, 427,60 TL maktu peşin harç ve 704,50 TL tedbir harcını yatırdığı, ancak borçlu olmadığının tespiti talep edilen takibe dayanak bononun 270.000,00 TL miktarlı olduğu anlaşılmaktadır.

Davanın açılması harca tabi usuli bir işlemdir. 492 sayılı Harçlar Kanunu hükümlerine göre: Yargı işlemlerinden bu kanuna bağlı (1) sayılı tarifede yazılı olanları, yargı harçlarına tabidir (m. 2). Yargı harçlarının konusunu oluşturan harçlardan ilki mahkemelerde ödenecek harçlar olup; bunlar başvurma harcı, celse harcı ile karar ve ilâm harcıdır. Dava dilekçesinden alınan başvurma harcı bu dilekçe içindeki tüm talepleri kapsar.

Yargı harçları (1) sayılı tarifede yazılı işlemlerden değer ölçüsüne göre nispî esas üzerinden, işlemin nev'i ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınır (m. 15). Değer tayini mümkün olan hallerde dava dilekçelerinde değer gösterilmesi mecburidir. Gösterilmemişse davacıya tespit ettirilir. Tespitten kaçınma halinde, dava dilekçesi muameleye konmaz (m. 16/3). Noksan tespit edilen değerler hakkında 30'uncu madde hükmü uygulanır (m. 16/4).

Yargı harçları (1) sayılı tarifede yazılı nispetler üzerinden alınır (m. 21). Harçlar Kanunu 28. maddeye göre (1) sayılı tarifede yazılı nispî karar ve ilâm harcının 1/4 ü peşin alınır. Yargılama sırasında tespit olunan değerin, dava dilekçesinde bildirilen değerden fazla olduğu anlaşılırsa, yalnız o oturum için yargılamaya devam olunur, takip eden oturuma kadar noksan değer üzerinden peşin karar ve ilâm harcı tamamlanmadıkça davaya devam olunmaz.

6100 sayılı HMK m. 150 hükmünde gösterilen süre içinde dosyanın işleme konulması noksan olan harcın ödenmesine bağlıdır (m. 30). Yargı işlemlerinden alınacak harçlar ödenmedikçe müteakip işlemler yapılmaz (m. 32). 6100 sayılı HMK m. 120/1 hükmüne göre de davacı, yargılama harçlarını mahkeme veznesine yatırmak zorundadır.

Yargıtay 11. HD'nin kararlarında da ifade edildiği üzere; menfî tespit davalarının kısmî dava olarak açılmasının mümkün olmadığı içtihat edilmiştir (Yargıtay 11. HD'nin 02/06/2022 tarih ve 2021/379 E., 2022/4355 K. sayılı. 09/02/2021 tarih ve 2020/2827 E., 2021/1012 K. sayılı kararları).

Yukarıda yapılan açıklamalardan da anlaşılacağı üzere; dava kısmen borçlu olunmadığı yolunda bir talebe dayalı olmayıp davacı, takip konusu senedin tümü bakımından menfî tespit isteminde bulunmuştur. Bu yönde bir talep içeren menfî tespit davasının “şimdilik” kaydıyla kısmî dava olarak açılması mümkün değildir (Aynı yönde bkz. Yargıtay 11. HD'nin 02/03/2022 tarih ve 2020/8479 E., 2022/1413 K. sayılı kararı). Buna göre.

Yargıtay'ın yerleşik kararları gereğince, menfî tespit davalarında kısmî dava açılamayacağından, davaya konu edilen bono bedeli üzerinden harcın tamamlattırılması gereklidir (Bkz. Yargıtay 11. HD'nin 14/03/2023 tarih ve 2021/7755 E., 2023/1545 K. sayılı. Yargıtay (Kapatılan) 19. HD'nin 06/06/2017 tarih ve 2016/7775 E., 2017/4600 K. sayılı kararları da aynı yöndedir).

Somut olayda, davacı tarafından açılan menfî tespit davasında, Diyarbakır İcra Müdürlüğünün .... E. sayılı dosyasındaki bono bedeli olan 270.000,00 TL üzerinden nispi harç alınması zorunludur. Oysa eldeki davada dava dilekçesinde gösterilen 100,00 TL üzerinden alınan harç ile yetinilerek, davacıdan nispî harç alınmaksızın ve yargılama aşamalarında harç eksikliği tamamlanmaksızın davacının ihtiyatî tedbir talebinin esasının değerlendirildiği görülmektedir.

492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 27 ve devamı maddelerinde, dava açılırken ödenmesi gerekli olan harçlar ile, eksik harç yatırılmış olması halinde yapılacak işlemler açıklanmıştır.

Anılan yasanın 27. maddesinin son fıkrasında “Harç peşin veya süresinde ödenmemiş ise, müteakip muamelelere ancak harç ödendikten sonra devam olunur.” hükmü, 30. maddesinde de “Mahkeme sırasında tespit olunan değerin, dava dilekçesinde bildirilen değerden fazla olduğu anlaşılırsa, yalnız o celse için muhakemeye devam olunur, takip eden celseye kadar noksan değer üzerinden peşin karar ve ilam harcı tamamlanmadıkça davaya devam olunmaz.

HUMK’nun 409. maddesinde gösterilen süre içinde dosyanın muameleye konulması noksan olan harcın ödenmesine bağlıdır.” hükmü bulunmakta olup, söz konusu açık yasal düzenlemeler gereğince; dava açılırken dava değerine göre peşin olarak yatırılması gereken 1/4 karar ve ilâm harcının eksik alındığının tespiti halinde bu hükümlere göre işlem yapılması zorunludur.

Öte yandan, 492 sayılı Harçlar Kanunu m. 32 hükmünde, yargı işlemlerinden alınacak harçlar ödenmedikçe mütaakıp işlemlerin yapılmayacağı düzenlenmiş olup; alınması gerekli yargı harçları alınmadan ve noksan harçla açılan dava usûle uygun hâle getirilmeden davaya devam edilmesi mümkün olmadığından, davacının ihtiyatî tedbir talebinin esasının değerlendirilmesi ve bu yönde ara kararı oluşturulması da usûlen ve hukuken mümkün değildir.

O hâlde dava konusu olayda, nispî harca tabi davada, yukarıda açıklanan konuya ilişkin özel hükümler gereğince, verilecek müteakip celseye kadarki süre içerisinde, menfî tespit talep edilen icra dosyasındaki bono tutarı olan 270.000,00 TL üzerinden eksik harcın tamamlatılması, tamamlanmaması durumunda 6100 sayılı HMK’nın 150. maddesi hükmüne göre işlem yapılması, tamamlanması hâlinde bundan sonra davaya devam edilerek davacının ihtiyatî tedbir talebinin esasının değerlendirilmesi gereklidir.

Bu husus kamu düzeninden olup Mahkemece re'sen gözetilmesi zorunludur. İlk Derece Mahkemesince, açıklanan hususlar ve Harçlar Kanunu’ndaki açık ve emredici hükümler göz ardı edilerek, dosyadaki harç noksanlığı gözetilmeden yazılı şekilde ihtiyatî tedbir talebinin esası hakkında hüküm kurulması isabetli değildir.

Açıklanan nedenlerle, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esasa ilişkin istinaf sebepleri incelenmeksizin kamu düzeni yönünden re'sen gözetilen sebeplerle 6100 sayılı HMK'nın 353(1)-a-4 ve 355. maddeleri gereğince kabulüne, İlk Derece Mahkemesinin 11/02/2025 tarihli ara kararının kaldırılmasına, davanın yeniden görülmesi için dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, kararın kaldırılma sebep ve gerekçesine göre davacı vekilinin istinaf itirazlarının bu aşamada incelenmesine yer olmadığına karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.