Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi E.2023/1963 K.2024/561

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalının açmış olduğu icra takibinin kesinleşmiş olduğunu, müvekkilinin imzalamış olduğu senetteki imza örneğinin ona ait olmadığını, müvekkilinin davalı bir kurumla bir ilişkisi bulunmadığını, davalı kuruma karşı icra takibine konu edildiğini, herhangi bir seneti imzalamadığını, tüm bu nedenlerle müvekkilinin davalıya karşı herhangi bir borcu bulunmadığını, davalının Erzurum ....

İcra Dairesi'nde başlattığı icra takibinde haksız ve kötü niyetli olduğunu, müvekkilinin davalıya Erzurum ... İcra Dairesi'nin 2022/... Esas sayılı dosyasında başlatılan takipten kaynaklanan bir borcunun olmadığını tespiti ile , takibinde haksız ve kötü niyetli olan davalının İİK m 72/5 gereğince alacağın %20'sinden az olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilmesini talep ve dava ettiği, Erzurum 5. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2023/..

Esas sırasına kaydının yapıldığı, ilgili mahkemece 08/02/2023 tarih, 2023/... Esas - 2023/... sayılı kararı ile; dava konusu olan senetlerin kambiyo senet türlerinden biri olan bono vasfında oluşu dikkate alınarak dava konusu uyuşmazlıkta Asliye Ticaret Mahkemesinin görevli olduğu kanaatiyle mahkememize görevsizlik kararı ile gönderildiği, mahkememizin 2023/.... Esas sırasına kaydının yapıldığı anlaşılmıştır.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle. Erzurum 5. Asliye Hukuk Mahkemesi 2023/... Esas - 2023/....

Karar sayılı kararıyla verdiği görevsizlik ve Asliye Ticaret Mahkemesinin görevli olduğuna yönelik kararı usul ve yasaya aykırı olduğunu, dava konusu olayda taraflar tacir olmadığını ve uyuşmazlık ticari işletmelerini ilgilendirmediğini, aralarında nispi ticari dava söz konusu olmadığını, mahkeme her ne kadar dava konusu senetlerin kambiyo senet türlerinden biri olan bono vasfında olduğu iddia edilerek dava konusu uyuşmazlıkta Asliye Ticaret Mahkemesinin görevli olduğu yönünde hüküm kursa da senet taraflarınca kambiyo senedi olarak icra takibe koyulmadığını,

dava konusu olayda taraflar arasındaki uyuşmazlık senede dayanan alacağın tahsili olması sebebiyle ilamsız icra yoluyla takip yapıldığını ve taraflar tacir olmadığı için de genel hükümlere göre Asliye Hukuk Mahkemesinde görülmesi gerektiğini, davacı tarafından dava şartı olan arabuluculuk sürecine başvurulmadan iş bu dava açıldığı için davanın usulden reddini talep ettiklerini, hukuki dayanaktan yoksun haksız ve mesnetsiz olarak alacağı sürüncemede bırakmak amacıyla açılan işbu davanın reddine karar verilmesini talep ettikleri anlaşılmıştır.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARLARI

Erzurum 5. Asliye Hukuk Mahkemesi'nce; " ... dava konusu olan senetlerin kambiyo senet türlerinden biri olan bono vasfında oluşu dikkate alınarak dava konusu uyuşmazlıkta Asliye Ticaret Mahkemesinin görevli olduğu kanaatiyle mahkememizin görevsizliğine karar vermek gerekmiş olup aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur... " şeklinde karar verilmiştir.

Erzurum Asliye Ticaret Mahkemesi'nce; " .. zamanaşımına uğramış bononun TTK kapsamında değerlendirilemeyeceği, davayı mutlak ticari dava haline getiremeyeceği anlaşılmaktadır. Tarafların tacir olmadığı, uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olmadığı, davanın mutlak ticari davalardan olmadığı, sözü geçen Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararı ışığında mahkememizin görevli olmadığı, görevli mahkemenin Erzurum 5. Asliye Hukuk Mahkemesi olduğu kanaatine varıldığından davanın görev nedeniyle usulden reddi ile karşı görevsizlik kararı verilerek reddine karar verilmesi gerekmiş, aşağıdaki gibi hüküm tesis edilmiştir...

" şeklinde karar verilmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Her iki mahkeme tarafından verilen görevsizlik kararları ile çıkan olumsuz görev uyuşmazlığının giderilmesi amacıyla dosya HMK 21. maddesi uyarınca re'sen merci tayini için Dairemize gönderilmiştir.

Bilindiği üzere yargı yeri belirlenmesine ilişkin hükümler 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK)'nun 21 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.

HMK'nın "Yargı yeri belirlenmesini gerektiren haller" başlıklı 21/1-c bendi uyarınca "Kesin yetki hallerinde her iki mahkeme de görevsizlik kararı verir ve bu kararlar kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşirse" yargı yeri belirlenmesi yoluna başvurulması gerekmekte olup, aynı Kanunun "İnceleme yeri" başlıklı 22/2. maddesine göre "İki mahkemenin aynı dava hakkında göreve veya yetkiye ilişkin olarak verdikleri kararlar kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleştiği takdirde, görevli veya yetkili mahkeme, ilgisine göre bölge adliye mahkemesince veya Yargıtayca belirlenir."

Somut olayda; davacı, aleyhine yapılan icra takibinin kendisine tebligat yapılmadığından usulsüz olarak kesinleştirildiğini, icra takibine konu senetteki imzanın kendisine ait olmadığını, davalı kurumla herhangi ticari bir ilişkisinin bulunmadığını ileri sürerek borcunun bulunmadığının tespitine karar verilmesini istemiş, davalı Hazine, dava dışı şirketle davacı arasında ticari ilişki bulunduğunu, terör iltisakı nedeniyle kapatılan şirketlere yönelik açılan davalarda husumetlerinin bulunmadığını, davacının imza inkarına rağmen ticari ilişkiyi kabul ettiğini, senede delil olarak dayanarak icra takibi yaptıklarını belirterek davanın reddini savunmuş, Mahkemelerce verilen görevsizlik kararları sonucunda olumsuz görev uyuşmazlığı oluşmuştur.

Dosya içeriği ve toplanan delillerden; takibin Erzurum .... İcra Dairesi'nin 2022/...E sayılı dosyası ile toplam 3.069 TL üzerinden Maliye Bakanlığı'nca yapıldığı, ilamsız takibe dayanak olarak davalı tarafından verildiği iddia olunan 25.11.2014 tarihli senede dayanıldığı, Erzurum 5. Asliye Hukuk Mahkemesi'nce takibin dayanağının kıymetli evraktan kaynaklandığı gerekçesiyle görevsizliğe dair verilen kararın istinafı üzerine Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi'nin 2023/764E - 2023/654K sayılı kararı ile Mahkemece verilen kararın miktar itibariyle kesin olması nedeniyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.

Dava, zamanaşımına uğramış bono nedeniyle başlatılan takibin kesinleşmesi üzerine açılan menfi tespit istemine ilişkin olup uyuşmazlık her iki Mahkeme arasında oluşan olumsuz görev uyuşmazlığına ilişkindir.

Bilindiği üzere; Asliye Ticaret Mahkemeleri 5235 sayılı Kanunun üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 5. maddesinin 1 numaralı bendi uyarınca bu mahkemeler, aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın tüm ticari davalar ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakmakla görevlidir.

Bir davanın ticari nitelikte olup olmadığı, bir diğer ifade ile Asliye Ticaret Mahkemesinde görülüp görülmeyeceğinin belirlenmesi işi de Türk Ticaret Kanununun 4. maddesinde gösterilen ilkelere göre yapılmalıdır. Öğretide de benimsenen görüşe göre ticari davalar mutlak ticari davalar ve nispi ticari davalar olarak iki gruba ayrılmaktadır. Türk Ticaret Kanununun 4. maddesinin 1. bendinin (a) alt bendi uyarınca bu Kanunda düzenlenen hukuk davaları mutlak ticari davalardır.

Nispi ticari davalar ise konusu ne olursa olsun, her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davalarıdır (TTK.m.4/1). Kanuni düzenleme uyarınca sadece mutlak ya da nispi ticari davalar asliye ticaret mahkemesinde görülürken, bunlar dışında kalan davalar (istisnalar saklı kalmak kaydıyla) asliye hukuk mahkemelerinde görülmelidir.

Olumsuz görev uyuşmazlığının çözümü davanın, ticari dava niteliğinde olup olmadığının belirlenmesiyle mümkün olacaktır.

Gösterilen borç kaynağına, iddia ve savunma içerikleri ile özellikle bononun zamanaşımına uğradığının taraflar arasında ihtilaflı olmayıp sabit olmasına ve tarafların benimsemesine göre takip konusu alacağın zaman aşımına uğramış bonolara dayandığı kuşkusuzdur. Zamanaşımına uğramış bononun medeni usul hukuku anlamında yazılı delil başlangıcı olduğunda tartışma bulunmamaktadır. Bu durumda taraflar arasındaki temel ilişki önem arz edip zamanaşımına uğramış kambiyo senetleri eser sözleşmesi, ödünç sözleşmesi gibi sözleşmelerden dolayı verilmiş olması halinde davaya bakmakla görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi olacaktır.

Somut olaya gelince; davacı tarafından oluşturulduğu iddia olunan kambiyo senedinin dava dışı şirketin kapatılması nedeniyle kurumca ilamsız icra takibine konu olduğu, senedin zamanaşımına uğradığı hususunda taraflar arasında ihtilaf bulunmadığı, davalı tarafça da senede delil olarak dayanıldığı savunulduğuna göre görevli mahkeme genel mahkeme sıfatıyla asliye hukuk mahkemesidir.

Bu nedenle, eldeki dosyaya bakma görevinin Erzurum 5.Asliye Hukuk Mahkemesi'ne ait olduğu anlaşılmaktadır.

MUHALEFET ŞERHİ

Talep merci tayinine ilişkindir. Erzurum 5. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin görevsizlik kararının davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi'nin 2023/764E - 2023/654K sayılı kararı ile istinaf başvurusunun miktar itibariyle kesin olması nedeniyle usulden reddine karar verildiği, HMK'nun 22/2.

Maddesi "... göreve veya yetkiye ilişkin olarak verdikleri kararlar kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleştiği takdirde..." ifadesinden kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşen kararlardan kastın kanun yoluna tabi olan kararlardır. Kesin kararlar/kesin olduğu için kanun başvurusu usulden red edilen kararlar istinafı mümkün olmayan, verildikleri an itibariyle kesin kararlardan olduğundan bu kararlara ilişkin olarak görev uyuşmazlığının çıkarılması hukuken mümkün değildir.

Kesin kararlar verildikleri an itibariyle tüm taraf ve mahkemeleri bağlayacağından ilk kararı veren mahkemenin kararı çerçevesinde görevli mahkemenin belirlenmesi gerektiği kanaatiyle sayın çoğunluğun görüşüne iştirak etmiyorum.