Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi E.2022/883 K.2024/669

Taraflar arasında görülen davanın yapılan yargılaması sonunda; kararda yazılı gerekçeyle davanın reddine karar verilmiş olup, söz konusu karara karşı davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine HMK 353. madde uyarınca dosya üzerinden inceleme yapıldı.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin ticari ilişki sebebiyle ...

Gıda ve İhtiyaç Maddeleri Ticaret ve Pazarlama Limited Şirketine; ...Bankasına ait .../01/2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 50.000,00-TL, ...Bankasına ait .../...//2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 50.000,00-TL, ...Bankasına ait .../.../2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 100.000,00-TL, ...Bankasına ait 09/.../2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 50.000,00-TL, ...Bankasına ait 16/.../2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 100.000,00-TL, ...Bankasına ait 23/.../2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 100.000,00-TL, ...Bankasına ait 06/03/2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 100.000,00-TL, ...Bankasına ait .../03/2019 keşide tarihli, ... seri nolu,

100.000,00-TL, ...Bankasına ait 26/04/2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 75.000,00-TL, ...Bankasına ait 27/04/2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 75.000,00-TL bedelli çekleri keşide edip verdiğini, söz konusu çekler ile ilgili olarak açılan menfi tespit davası neticesinde Erzurum Asliye Ticaret Mahkemesinin 2019/... Esas - 2019/...

Karar sayılı kararı ile müvekkilinin davalı şirkete bu çeklerden kaynaklı borcunun olmadığının tespitine karar verildiğini, müvekkilinin borcunun olmadığına karar verilen çeklerden; ...Bankasına ait 26/04/2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 75.000,00-TL bedelli çek kendisine tahsil cirosu ile devredilmiş olan davalı tarafından Erzurum ... İcra Müdürlüğü 2019/...

Esas sayılı dosyası ile, ...Bankasına ait 16/.../2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 100.000,00-TL bedelli, Erzurum .... İcra Müdürlüğü 2019/... Esas sayılı dosyası ile, ...Bankasına ait 23/.../2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 100.000,00-TL bedelli çeklerde Erzurum ... İcra Müdürlüğü 2019/...

Esas sayılı dosyası ile icra takiplerinin yapıldığı, davalı tarafın müvekkilden söz konusu çeklerle ilgili hiçbir alacağı söz konusu olmadığını, çekler aleyhine karar verilen şirkete verilmiş olup söz konusu şirkette tahsil cirosu ile davalı tarafa verdiğini, davalı bankanın tahsil cirosu ile elde ettiği çeklerin alacaklısı olmaması sebebiyle takip yapma hakkı olmadığını, çeklerin davalı bankaya tahsil cirosu ile geçtiğinin sabit olduğunu, çekleri tahsil cirosu ile elinde bulunduran taraf alacaklı olmadığını, bu nedenle icra takiplerinin dolayı borcu olmadığının tespiti ile takiplerin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı cevap dilekçesi sunmamıştır.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece yapılan yargılama sonunda;"Tüm dosya kapsamı değerlendirildiğinde; dava, ...Bankasına ait 26/01/2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 50.000,00-TL, ...Bankasına ait .../...//2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 50.000,00-TL, ...Bankasına ait .../.../2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 100.000,00-TL, ...Bankasına ait 09/.../2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 50.000,00-TL, ...Bankasına ait 16/.../2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 100.000,00-TL, ...Bankasına ait 23/.../2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 100.000,00-TL, ...Bankasına ait 06/03/2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 100.000,00-TL,

...Bankasına ait .../03/2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 100.000,00-TL, ...Bankasına ait 26/04/2019 keşide tarihli, ... seri nolu, 75.000,00-TL çeklerden dolayı borçlu olmadığının tespitini talep ve dava etmiştir.

Çek bir ödeme vasıtası olup, ciro yapılmak suretiyle devredilmesi kayıtsız şartsız borç ikrarını içerir, bu durumda çekin, oluşan borca karşılık verildiği kabul edilmektedir. Aksini, yani bedelsiz olduğunu iddia eden taraf bu iddiasını kanıtlamakla yükümlüdür. Davacı, dava konusu çeklerin davalıya teminat amacıyla verildiğini, bedelsiz olduğunu, başka bir anlatımla dava konusu çeklerin hatır çeki niteliğinde bulunduğunu iddia ettiğine ve böylece az önce belirtilen kuralın aksini ileri sürdüğüne göre; ispat külfeti davacıdadır. Bu durumda bu davacının öncelikle çekten dolayı borçlu bulunmadığını ispatlaması gerekmektedir.

Davaya konu çekler incelendiğinde keşidecisinin..., lehtarın ... Gıda Ltd Şti olduğu, ... Gıda Ltd. Şti tarafından çeklerin ....bankası A.Ş.ye ciro edildiği, ....bankası tarafından çeklerin ibraz edilmesi neticesinde karşılıksız olarak işlem gördükleri görülmüştür.

Mahkememizin 2019/...Esas 2019/... Karar sayılı dosyası incelenmiş; dava tarihinin 28.01.2019 karar tarihinin 04.10.2019 olduğu, davacısının... davalının ...

Gıda Ltd.Şti olduğu, davanın iş bu davamıza konu olan çeklerden dolayı davacının borçlu olmadığının tespiti talepli olduğu görülmüş, mahkemece her iki işletmenin 2018 yılı yevmiye defter kayıtlarının birbirini teyit etmediği ancak davacı şahıs işletmesinin 1.993.484,91TL 'si kadar sipariş avansları hesabında görülmesine karşılık, 800.000,00 TL 'lik on adet çekin iptalini talep ettiği, davalı şirketin ise 2018 yılı içerisinde faturalandırdığı satışlarına karşılık gelen tutarların tamamını tahsil ettiği ve bakiye alacağının olmadığı,

davacı şirketin davalı şirkete vermiş olduğu çek tutarlarından 2019 yılı içerisinde ödeneceği belirtilen on adet 800.000,00 TL'lik çeklerin sipariş edilen mallara karşılık verilen sipariş avansı niteliğinde olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiş hüküm temyiz edilmeden kesinleşmiştir.

Erzurum....İcra Hukuk Mahkemesi 2019/.... Esas 2019/.... Karar sayılı dosyası incelenmiş davacısının... davalıların ....bank Aş. Ve ... Gıda Ltd. Şti. Olduğu, icra takibine itiraz edildiği Erzurum ... İcra Müdürlüğü 2019/... Esas sayılı takip dosyasına konu icra takibine itiraz edildiği, mahkemece davacı her ne kadar takip dayanağı çekte Lehtar ...

Gıda şirketine çeki kendisine göndereceği mallar karşılığında verdiğinden, takip dayanağı çek hakkında tedbir kararı olduğundan, ... Gıda şirketi hakkında konkordato ilan edildiğinden ve çekin ... Gıda şirketi tarafından davalı bankaya teminat olarak verildiğinden bahisle takibe ve borca itiraz etmiş ise de. Somut olayda takip alacaklısı halkbankası ibraz işlemlerini, yukarıda belirtilen yönetmelik hükmü gereği muhatap ... bankası adına vekaleten yaptığı görülmektedir.

Takip alacaklısı halkbankası, aynı zamanda muhatap banka durumunda olmadığından ve çek adı geçen banka tarafından ibraz edildiğinden, takip yapan bankanın yetkili hamil olduğu anlaşılmıştır. Öte yandan teminat ilişkisi, sadece bu iddianın tarafları arasında ileri sürülebilmekte olup, kural olarak, teminat ilişkisinin tarafı olmayan diğer kişilere karşı veya diğer kişiler tarafından ileri sürülebilmesi mümkün değildir.

Keşideci, lehtarın, bu çeki, kendi borcuna karşılık davalı alacaklı tarafa teminat olarak verdiğini ileri süremez.Erzurum Asliye Ticaret Mahkemesinin 2019/.... değişik İş sayılı kararına göre takip dayanağı çek 26.04.2019 keşide tarihli ... Seri nuamralı 75.000,00 TL bedelli çek hakkında teminat mektubu ibraz edildiğinde davalı ... Gıda şirketi tarafından bankaya ibrazı halinde ödenmemesi yönünde ihtiyadi tedbir kararı verildiği, tedbir kararının ...

Gıda şirketine yönelik olduğu, takip alacaklısına yönelik herhangi bir tedbir kararının olmadığı, ödeme emrindeki takip çıkış miktarının ve fazin miktarının doğru olduğunun anlaşılmakla; davanın reddine karar verilrek aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.

Davaya konu çekler, dava dışı şirket tarafından dava dışı şirket ... Gıda Ltd. Şti. emrine düzenlenmiştir. Çeklerin arkasındaki ciro zinciri incelendiğinde ilk cirantanın emrine çek keşide edilen olduğu, davalının çek üzerindeki hakkını ciroya dayandırdığı, T.T.K.nun 702 nci maddesinde, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kimsenin son ciro beyaz ciro olsa bile kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde salahiyetli hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Yasa koyucu ticari hayatta yaygın bir ödeme aracı olarak kullanılan çekin güven ortamı içinde tedavülünü sağlamak amacıyla açıklanan yasal düzenlemeleri getirmiştir.

Çekin illetten mücerret bir ödeme vasıtası olduğu düşünüldüğünde; keşidecinin lehtara karşı açmış olduğu menfi tespit davasının bu davada taraf olmayan ciro edilen davalı bankayı etkilemeyeceği, davalı bankanın çeki düzgün bir ciro silsilesiyle almış olduğu, çekin iktisabında iyiniyetli üçüncü kişi konumunda olduğu, bunun aksini gösterir durumun herhangi bir delille ispat edilemediği, davalı vekili 03...2022 tarihli celsede 'Müvekkil banka teminata karşılık bu çekleri almıştır.' beyanında bulunduğu, çekin gizli rehin cirosu olduğuna dair dosya münderecatında delil de bulunmadığı anlaşıldığından" gerekçesiyle karar verilmesine yer olmadığına karar vermiştir.

İSTİNAF NEDENLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davalı vekilinin 03/.../2022 tarihli celsede "müvekkil banka teminata karşılık bu çekleri almıştır." şeklinde açıkça cironun rehin cirosu olduğunu beyan ettiğini, mahkemenin bu açık beyana rağmen çekin gizli rehin cirosu olduğuna dair münderacatında delil bulunmadığını ret gerekçesi olarak belirttiğini, çeklerde kanun koyucunun rehin cirosunu kabul etmediğini, teminat amaçlı çek verilmesinin inançlı işlem olup, çek hamili ile banka arasında karşılıklı hak ve vecibelere dayanan akdi ilişki oluşturulduğunu,

teminat amaçlı olarak temlik cirosu ile devredilen çeklerde çek keşidecisine karşı bankanın başvuru hakkı olmadığını, davalının takibe yetkili hamil olmadığının kendi beyanlarından anlaşıldığını, belirterek kararın kaldırılması istemiyle istinaf kanun yoluna başvurmuştur.

DELİLLERİN TARTIŞILMASI, HUKUKİ SEBEP VE GEREKÇE

Dava, çeke dayalı menfi tespit istemine ilişkindir. İstinaf kanun yolu başvurusuna konu edilen karar hakkında; 6100 sayılı HMK'nın 355. maddesindeki düzenleme gereğince, istinaf dilekçesinde belirtilen nedenler ve kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususlarıyla sınırlı olarak inceleme yapılmıştır.

6102 sayılı Kanun’un 689 uncu maddesinde “Ciro, “bedeli teminattır”, “bedeli rehindir” ibaresini veya rehnetmeyi belirten diğer herhangi bir kaydı içerirse, hamil, poliçeden doğan bütün hakları kullanabilir” hükmü yer almaktadır. Rehin cirosu, esasen bono veya poliçenin içerdiği alacak üzerinde rehin hakkı kurmak için yapılmaktadır. Bono veya poliçeyi rehin cirosu ile devir alan hamil bono/poliçeden doğan tüm hakları kullanabilmektedir.

Rehin cirosunda kişisel defiler bakımından ise 6102 sayılı Kanun’un 689 uncu maddesinin ikinci fıkrasında genel ilkenin geçerli olduğu anlaşılmaktadır. Buna göre rehin cirosu yapan cirantaya karşı mevcut olan kişisel defiler hamile karşı ileri sürülemez ancak, hamil poliçe/bonoyu iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olması hali ayrık tutulmuştur.

Ancak çek hakkında uygulanacak poliçe hükümleri arasında 6102 sayılı Kanun’un 689 hükmüne yer verilmediği görülmekte olup Yargıtay yerleşik içtihatlarında ve doktrinde hakim görüş tarafından çekte rehin cirosuna cevaz verilmediği ve çeki rehin cirosu ile elinde bulunduran hamilin yetkili hamil olmayacağı kabul edilmiştir. Çekte rehin cirosu yapabilmek yolunun kapatılmasının sebebi, çekin, bir ödeme vasıtası olmasıdır.

Kısa süre içinde ödenmesi şart bulunan bir senedin, teminat kabilinden ciro edilmesi uygun görülmemiştir.

Somut olayda; davacı, dava konusu çekleri dava dışı ... Gıda ve İhtiyaç Maddeleri Ticaret ve Pazarlama Limited Şirketine ticari ilişki sebebi ile keşide ederek verdiğini, söz konusu çekler ile ilgili açılan menfi tespit davasında Erzurum Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2019/....

Esas 2019/... karar sayılı kararı ile müvekkilinin davalı şirkete bu çeklerden kaynaklı olarak borçlu olmadığının tespitine karar verildiğini, davalı bankanın dava konusu çekler dolayısıyla takip yapma hakkının bulunmadığını iddia etmiş, davalı taraf davaya cevap vermemekle birlikte, davalı vekili duruşmada çeklerin teminat karşılığı alındığını beyan etmiştir. Çekte rehin cirosu olamayacağından bu doğrultunda dava dışı şirket ...

Gıda ve İhtiyaç Maddeleri Ticaret ve Pazarlama Ltd. Şti. ile davalı banka arasında kredi kullandırılmasına ilişkin sözleşmeler, banka kayıtları, çek tevdi bordroları bilirkişi marifetiyle incelenerek dava konusu çeklerin davalı bankaya (rehin) teminat olarak verilip verilmediği tespit edilerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir. ( Bknz.

Y.11.H.D., 2022/2060 E.- 2023/4423 K. sayılı ilamı da bu yöndedir.)

Açıklanan bu nedenlerle davacı vekilinin istinaf isteminin kabulü ile mahkemece verilen kararın HMK'nın 355, 353/(1)-a-6. maddeleri uyarınca, kaldırılmasına dair aşağıda belirtilen şekilde karar verilmiştir.