Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi E.2023/806 K.2024/1646

Taraflar arasında görülen davada...... karar sayılı kararın istinaf incelemesi taraflarca istenmiş, 6100 sayılı HMK’nın 353. maddesi gereğince tetkikatın evrak üzerinde yapılmasına karar verildikten ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için düzenlenen rapor ile istinaf sebepleri dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları, tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

- KARAR -

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, davacı tarafından davalıya karşı .....plakalı araçların......tarihleri arasında ücret ödemeden köprü ve otoyol geçişi yapmasına dayalı olarak...sayılı dosyası ile girişilen takibe haksız ve kötü niyetle itiraz edildiğini belirterek anılan takip dosyasına yapılan itirazın iptali ile asıl alacağın ..'sinden az olmayan icra inkar tazminatının davalıdan tahsilini dava etmiştir.

CEVAP

Davalı cevap dilekçesi sunmamıştır.

KARAR

Mahkemece "...6001 sayılı kanunun 30/7 maddesine göre ... gün içinde ihlalli geçişler ödendiği takdirde gecikme cezası alınmayacağı hükmünün olduğu, bunun yanı sıra sürücülerin.... cihazlarını sürekli bakiyesini müsait tutmakla ve kontrol etmekle sorumlu olduğu...... ile ilgili açıklamalarda .... sistemlerinde geçiş ihlali yapılması durumunda geçiş ihlali yapılan plaka üzerine ..... abonesi olunması veya mevcut ......hesaplarında geçiş için yeterli bakiyesi olması durumunda cezalı geçiş ücreti uygulanmadığının duyurulduğu,

davalının..... cihazında yeterli bakiye varken geçiş anında değişik sebeplerden ücret alınamadığında cihazın uyarı sinyali vermesi sonucunda .gün içerisinde yanlışlığı giderecek yeterli süresi olduğu, davanın değişik kanallardan sahipliğindeki araçların plakalarını sorgulayarak borç durumunu öğrenebileceği, .... cihazını doğru bir şekilde kullanmak, çalışır vaziyette tutmak ve cihazlara bağlı hesaplarını her zaman müsait olarak tutma sorumluluğunda olduğu,

... sayılı kanunda ve işletme protokolünde hiçbir şekilde ihlalli geçiş yapan araç sahiplerine SMS, e posta, ihtarname veya herhangi bir şekilde bildirim yapma yükümlülüğü ile ilgili bir düzenleme bulunmadığı anlaşılmıştır.

Her ne kadar davalı vekilince aşamalarda ......Esas sayılı dosyasında müvekkili davalının davacı şirkete .....-TL borcu olmadığına ilişkin kararı ileri sürülmüşse de anılan dosyadaki geçişe ilişkin seri numarası mahkememiz dosyasındaki ihlalli geçişlerden farklı olduğundan bu savunma hukuki dayanaktan yoksun bulunmuştur. Tüm bu açıklamalar bir arada değerlendirildiğinde davanın kısmen kabulüne kısmen reddine ilişkin aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur..." şeklinde karar verilmiştir.

İSTİNAF NEDENLERİ

Karara karşı taraflarca istinaf isteminde bulunmuştur.

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; huzurdaki ilk derece yargılaması neticesinde ... TL'lik itirazın iptali konulu davamızda ......L üzeriden davamızın tamamına yakını kabul edilip itirazın iptaline karar verilmişken aynı zamanda aleyhimize kötü niyetli olarak başlatılan haksız takipler için uygulanan kötü niyet tazminatına hükmedilmesi anlaşılması mümkün olmayan hak kayıplarına ve haksızlığa sebebiyet vereceğinden ilk derece mahkemesi kararının kaldırılması talebiyle istinaf kanun yoluna başvurmuştur.

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; açılan itirazın iptali davası, menfi tespit davasının sonucunu bekletici mesele yapması gerektiğinden yerel mahkeme tarafından kurulan karar hukuka ve yerleşik ... kararlarına aykırı olduğunu,......Karar sayılı dosyadaki geçişe ilişkin seri numarası işbu dosyadaki ihlalli geçişlerden farklı olduğundan bu savunmamızın hukuki dayanaktan yoksun bulunduğu belirtilmişse de; iki dosyada da taraflar, dava konusu, alacak kalemleri ve ihlalli geçiş tarihleri ile ihlalli geçiş bildirimleri aynı olduğunu, davacı tarafın anılan dosyadaki açık ikrarı karşısında menfi tespit davası ile işbu davaya konu ihlalli geçişlerin farklı olduğu hususu hükümsüz kaldığından ilk derece mahkemesi kararının kaldırılması talebiyle istinaf kanun yoluna başvurmuştur.

DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

İstinaf kanun yolu başvurusuna konu edilen karar hakkında inceleme; 6100 sayılı HMK'nın 355. maddesi uyarınca, istinafa gelen tarafın sıfatı ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılmış, kamu düzenine aykırılık olup olmadığı resen gözetilmiş, ayrıca HMK'nın 357. maddesindeki "İlk Derece Mahkemesinde ileri sürülmeyen iddia ve savunma istinafta dinlenemez ve istinafta yeni delillere dayanılamaz." kuralı nazara alınmıştır.

Dava, davacı tarafından davalı aleyhine ihlalli geçiş nedenine dayalı olarak ..... Esas sayılı icra takibine davalının yapmış olduğu itirazın iptali ile takibin devamına ve.. icra inkar tazminatı talebine ilişkindir.

....Karar sayılı ilamı ile davanın kısmen kabul kısmen reddine, ... icra inkar taminatının davalıdan alınarak davacıya verilmesine, ... kötü niyet tazminatının davacıdan alınarak davalıya verilmesine karar verilmiştir.

Karara karşı taraflarca istinaf kanun yolu başvurusunda bulunulmuştur.

Davacı taraf kötü niyet tazminatı şartlarının oluşmadığını, davalı taraf ise daha önce açılan menfi tespit davasının kesinleşmesinin gerektiğini, menfi tespite ilişkin kararın kesinleşmeden eldeki davada karar verildiğini istinafen ileri sürmüşlerdir.

Dosyamız davalısı tarafından eldeki itirazın iptali davasına konu edilen alacaklar bakımından.... tarihinde..... menfi tespit davası açılmış olup,..... Mahkemesi tarafından .... Karar sayılı ilamı ile menfi tespit davasının kısmen kabul kısmen reddine karar verilmiş, kararın henüz kesinleşmediği anlaşılmıştır.

.... tarafından verilen kararın istinaf dilekçesinde davalı ...... Vekili bu dava ile......(eldeki dava)' ndeki itirazın iptali davasının aynı ihlalli geçişler olduğu, bu geçişler nedeniyle hem menfi tespit davası, hem de itirazın iptali davasının görülmekte olduğunu beyan etmiştir. Bu beyanlardan da anlaşılacağı üzere daha önce ...... açılan menfi tespit davası ile daha sonra ....tarihinde.......mahkemesinde açılan itirazın iptali davasının konuları aynıdır.

Öncelikle menfi tespit davası ile ilgili genel bir açıklama yapılmasında ve ilgili yasal düzenlemelerin irdelenmesinde yarar vardır:

Gerçekte var olmayan bir borç ya da geçersiz bir hukuki ilişki nedeniyle icra takibine maruz kalması muhtemel olan veya icra takibine maruz kalan bir kimsenin (borçlunun) gerçekte borçlu bulunmadığını ispat için açacağı dava, menfi tespit olarak adlandırılmaktadır.

Menfi tespit davası, ...sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK)’nun 72. maddesinde düzenlenmiştir. Anılan madde “Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir.

İcra takibinden önce açılan menfi tespit davasına bakan mahkeme, talep üzerine alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat mukabilinde, icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir.

İcra takibinden sonra açılan menfi tespit davasında ihtiyati tedbir yolu ile takibin durdurulmasına karar verilemez. Ancak, borçlu gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere göstereceği teminat karşılığında, mahkemeden ihtiyati tedbir yoluyla icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebilir.” hükmünü içermektedir.

Bu düzenlemeden de anlaşılacağı üzere menfi tespit davasında amaç bir hukuki ilişkinin veya bir hakkın gerçekten mevcut olmadığının tespitine yöneliktir. Başka bir deyişle hukuki yararın bulunması koşuluyla sonuçta alacak-borç ilişkisi doğuracak bir durumun olmadığının tespiti amaçlanır.

Dayanılan hukuki ilişkinin gerçekten mevcut olmadığı icra takibine maruz kalmadan önce ileri sürülebileceği gibi, icra takibinden sonra da ileri sürülebilir. Borçlunun icra takibinden önce veya sonra menfi tespit davası açabilmesi için borçlu olmadığının tespitinde hukuki yararının bulunması şarttır. Buna rağmen, borçlunun, alacaklının harekete geçmesini beklemeden borçlu olmadığının tespitinde korunmaya değer bir yararı bulunabilir. Bu tür bir yararının bulunması hâlinde borçlu, borçlu olmadığının tespiti için dava açabilir. Bunun dışında, icra takibi taraflar arasındaki maddi ilişkiyi tespit edecek nitelikte olmadığından, alacaklının takibe girişmesinden sonra, hatta takip kesinleştikten sonra da borçlunun, borçlu olmadığının tespitini mahkemeden istemesi mümkündür.

Borçlu, belirtilen şekilde takipten önce veya sonra alacaklıya karşı bir menfi tespit davası açar; bu davayı kazanırsa, hakkındaki icra takibi iptal edilir ve borcu ödemekten kurtulur. Ancak, borçlu borcunu icra dairesine ödedikten sonra, artık menfi tespit davası açamaz. Bu hâlde, borçlunun sırf borçlu olmadığının tespitinde, hukuki bir yararı yoktur. Bundan sonra, ödediği paranın geri alınması için bir dava açması söz konusu olur ki, bu da istirdat davasıdır ....

Menfi tespit davası, normal bir hukuk davası gibi açılır. Borçlu, itirazın kaldırılması sırasında icra mahkemesinde.....ileri sürüp ispat edemediği itiraz ve def’ilerini menfi tespit davasında yeniden ileri sürebilir; çünkü itirazın kaldırılması kararı, menfi tespit davasında kesin hüküm teşkil etmez. Nitekim aynı ilkeler....... K. sayılı kararlarında da vurgulanmıştır.

İtirazın iptali davasından önce menfi tespit davası açılması durumunda sonra açılacak itirazın iptali davasında hukuki yararın var olduğu kabul edilmektedir. Menfi tespit davası sonucunda (davanın reddi) alınan kesin hüküm itirazın iptali davası açılmaksızın icra takibinin devamını sağlamayacaktır. Menfi tespit davasından sonra karşılık dava veya ayrı bir dava olarak itirazın iptali davası açılması mümkündür....

İtirazın iptali davası, menfi tespit davasından daha geniş talepli bir dava olduğu için aralarında derdestlik anlamında bir ilişki bulunmamaktadır. Ancak menfi tespit davası ile itirazın iptali davasında alacağın var olup olmadığı, yani aynı vakıa tartışılacağı için farklı sonuçlar çıkmaması amacıyla iki davanın birleştirilmesi, davaların birleştirilmesi mümkün olmazsa duruma göre davalardan birinin bekletici mesele yapılması gerekir....... sayılı ilamları da aynı yöndedir.

6100 sayılı HMK'nın 165.maddesinde "bir davada hüküm verilebilmesi başka bir davaya, idari makamın tespitine yahut dava konusu ile ilgili bir hukuki ilişkinin mevcut olup olmadığına kısmen veya tamamen bağlı ise mahkemece o davanın sonuçlanmasına veya idari makamın kararına kadar yargılamayı bekletilebilir" şeklindeki düzenleme dikkate alındığında menfi tespit ve daha sonra açılan itirazın iptali davasında çelişkili kararların doğmaması için mümkün ise öncelikle her iki davanın birleştirilerek görülmesi, mümkün değil ise önce açılan menfi tespit davasının sonucunun beklenmesi gerekir.

Dosyamız kapsamında eldeki itirazın iptali davasından önce aynı konuya ilişkin açılmış menfi tespit davasında verilen karar henüz kesinleşmemiştir. Mahkemece menfi tespit davası sonucunda verilen kararın kesinleşmesi beklenerek kesinleştiğinde dosya arasına getirtilerek eldeki dava ile ilgili olarak karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde karar verilmesi, ayrıca salt takip başlatılması kötü niyetin varlığını göstermeyeceğinden, bu hususun davalı tarafından ispatlanması gerekeceğinden mevcut halde kötü niyet tazminatına hükmedilmesi de isabetli olmamıştır.

6100 sayılı HMK.nun 353/1-a/6.maddesinde, tarafların davanın esasıyla ilgili olarak gösterdikleri delillerin hiçbiri toplanmadan veya gösterilen deliller hiç değerlendirilmeden karar verilmiş olması hususu davanın esası incelenmeden kararın kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine duruşma yapmadan kesin olarak karar verilen hallerden sayılmıştır.

Bu itibarla, mahkemece yukarıda anılan hususlara ilişkin delil toplanmadan, inceleme ve değerlendirme yapılmadan karar verilmesi nedeniyle, HMK'nın 353/1-a/6. maddesi uyarınca kararın kaldırılmasına, davanın yeniden görülmesi için mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

NOT

BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP AYRICA ISLAK İMZA UYGULANMAYACAKTIR. "5070 Sayılı Yasanın 5. ve 22. maddeleri gereğince elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan ıslak imza ile aynı hukuki sonucu doğurur."