Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi E.2024/1149 K.2025/1826

Taraflar arasında görülen davada yerel mahkemece verilen karar davacı tarafça istinaf edilmekle, dosyadaki tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

DAVA

Davacı .. .. Dokuma Sanayi Ve Ticaret Anonim Şirketi vekili dava dilekçesinde özetle; Davalı tarafın müvekkili şirketten ürün satın aldığını, müvekkili tarafından kesilen faturalardan kaynaklı alacaklarının olduğunu, .. . Dairesinin.. Esas sayılı dosyasıyla başlatılan takibe itiraz edildiğini, davamızın kabulüne ve davalı borçlunun .... Dairesi'nin .. Esas sayılı dosyasında yapmış olduğu haksız ve hukuka aykırı itirazının iptaline ve takibin devamına, alacağın ..'sinden az olmamak üzere inkar tazminatına hükmedilmesine, mahkeme masrafları ile ücreti vekaletin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı . . Kimyasalları İnşaat Nakliyat Sanayi Ve Ticaret Anonim Şirketi vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili tarafından davaya konu faturaların ödendiğini, kur farkı faturalarının müvekkili tarafından usulüne uygun olarak davacı şirkete iade edildiğini, . . .. Ticaret Mahkemeleri'nin yetkili olduğunu, taraflar arasında . .. Kanunu hükümlerine uygun yazılı olarak düzenlenmiş bir cari hesap sözleşmesi bulunmadığını, davacı yana yapılan fatura ödemelerinin TL olarak çek ile ödendiğini, Yargıtay kararlarına göre çek ile yapılan ödemelerde kur farkı istenemeyeceğini, bu nedenlerle davanın reddine, davacı aleyhine .. oranında tazminata karar verilmesini talep etmiştir.

YEREL MAHKEME KARARI

İlk derece mahkemesince; "bilirkişi (...) raporda özetle. Davacının dava dosyasına... yıllarına ait yevmiye ve kebir defterlerini ibraz ettiği, (...) Dava dosyasına konu olan .. tarih .. seri numaralı .. USD tutarlı faturanın davacının incelenen yasal defterlerine .. tarih .. yevmiye madde numarasıyla .. TL olarak davalıya satış olarak kayıtlı olduğunu, (...) Davacının davalıya düzenlediği .. tarih .. seri numaralı ..

TL tutarlı kur farkı faturasının .. yevmiye madde numarasıyla, .. tarih .. seri numaralı .. TL tutarlı kur farkı faturasının .. yevmiye madde numarasıyla, .. tarih .. seri numaralı .. TL tutarlı kur farkı faturasının .. yevmiye madde numarasıyla davacının incelenen yasal defterlerine kayıtlı olduğunu, bunun yanında, davalının davacıya düzenlediği .. tarih .. seri numaralı ..

TL tutarlı kur iade faturasının davacının incelenen yasal defterlerine .. yevmiye madde numarasıyla, .. tarih .. seri numaralı .. TL tutarlı kur iade faturasının davacının incelenen yasal defterlerine .. yevmiye madde numarasıyla, . tarih .. seri numaralı .. TL tutarlı kur iade faturasının .. yevmiye madde numarasıyla kayıtlı olduğunu, (...) davacının incelenen yasal defterlerinde kayıtlı olan davalının davacı adına düzenlediği .. tarih .. seri numaralı ..

TL tutarlı kur iade faturası tarihinde davacının davalıdan .. TL alacak bakiyesi kaldığı ve kalan bu .. TL alacak bakiyesini .. USD olarak kur değerlemesi yaparak .. TL tutara çıkardığı kaydının olduğunu mahkememize bildirmiştir.

Yapılan yargılama kapsamında toplanan deliller, alının bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamının birlikte değerlendirilmesi neticesinde; davacının icra takibine dayanak olarak göstermiş olduğu .. dolar cari hesap ekstresinin bilirkişi raporunda açıklandığı üzere davacının dolar üzerinden kesilen faturalar nedeniyle kur değerlemesi yapmasından kaynaklandığının tespit edildiği, davanın aydınlatılması kapsamında davacı vekilinden icra takibine dayanak işlemin ne olduğu hususunun sorulması neticesinde icra takibinin ve dolayısıyla davanın cari hesaptan kaynaklandığının beyan edildiği,

bu kapsamda taraflar arasında bilirkişi raporu ile tespit edildiği üzere cari hesaptan kaynaklanan .. TL bakiye alacağın bulunduğu anlaşıldığından davanın kısmen kabul kısmen reddine, alacağın likit olmaması nedeniyle icra inkar tazminatı talebinin reddine karar vermek gerekmiş olup, aşağıdaki şekilde hüküm tesisi yoluna" gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne ve icra inkâr tazminatı talebinin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF NEDENLERİ

Davacı taraf istinaf dilekçesinde; satışı yapılan ürünlere ilişkin fatura düzenlendiğini ve ürünlerin teslim edildiğini, ancak; dosyaya sundukları cari hesap ekstresinden de anlaşılacağı üzere söz konusu ürünlere istinaden müvekkili şirketin .. $ tutarında alacağı bulunduğunu, müvekkili ile davalı şirket arasında yabancı para birimine endeksli ticari ilişki bulunduğunu, bu durumun davaya konu ürünlere ilişkin düzenlenmiş olan teklif formlarında ürünlerin satış bedelinin döviz karşılığının belirtilmiş olması ile de sabit olduğunu,

her ne kadar hükme esas alınan bilirkişi raporunda kur farkına dayalı bir ilişkiden söz edilmişse de dava konusu alacaklarının dayanağının dosyaya sundukları cari hesap ekstresinden kaynaklanmakta olduğunu, kur farkından kaynaklı herhangi bir alacak taleplerinin bulunmadığını, kur farkına dayalı olarak herhangi bir takip başlatmadıklarını, bu nedenlerle kararın kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE

Dava, 6098 sayılı TBK m. 207 ve devamı hükümlerine göre alım satım sözleşmesi nedeniyle faturaya ve açık hesap ilişkisinden kaynaklı alacak için başlatılmış icra takibine itiraz nedeniyle 2004 sayılı İİK m. 67'ye göre itirazın iptali davasıdır. Taraflar arasındaki uyuşmazlık davacının takip konusu .. tarihli faturadan, açık hesap ilişkisinden ve yabancı para birimi ile satış yapılması nedeniyle kur farkından kaynaklı bakiye alacağının bulunup bulunmadığı konusundadır. Davaya konu takip talebi incelendiğinde takip konusunun .. tarihli fatura, .. tarihli sipariş formu, .. tarihli teklif formu ve .. $ bedelli cari hesap ekstresi olarak gösterildiği anlaşılmaktadır.

Dosya içerisinde 6102 sayılı TTK m. 89'a göre taraflar arasında cari hesap ilişkisi bulunduğuna ilişkin bir kayıt bulunmamaktadır. Hazırlanan bilirkişi raporları ve tarafların beyanlarından taraflar arasında açık hesap ilişkisi bulunduğu anlaşılmaktadır. Davacının takip talebinde alacak nedeni olarak "cari hesap ekstresi" göstermesi davacının davalı ile süre gelen ticari ilişkisinin bütününden kaynaklı bakiye alacağını talep ettiği anlamına gelmektedir.

Davacının davalı ile süre gelen ticari ilişkisinin içerisine yine takip talebinde alacak nedeni olarak gösterdiği .. tarihli fatura, .. sipariş formu ve .. tarihli teklif formu ile birlikte davalının cevap dilekçesinde belirttiği ve hazırlanan bilirkişi raporlarında da tespit edilen üç tane kur farkı faturası da girmektedir. Bütün bunların hepsi bir bütün halinde davacının davalı ile süre gelen ticari ilişkisini / açık hesap ilişkisini oluşturmaktadır.

Takip talebine alacak nedeni olarak gösterilen ve dosyaya da delil olarak sunulan .. tarihli teklif formu incelendiğinde üzerinde; "Ödemeler döviz olarak veya ödeme tarihindeki .. döviz satış kuru üzerinden tahsil edilecektir. TL çeki ile yapılan ödemeler ise tahsil günündeki .. döviz satış kuru baz alınarak hesaplanacaktır. Ödeme vadesi ve şekli 90 gün vadeli çek ile ödeme. Ödeme vadesi aşımı halinde aylık % vade farkı uygulanır. Ödemeler teklifte anlaşılan para birimi üzerinden yapılacaktır." yazılı olduğu görülmektedir.

Uygulamada sipariş formu / teklif formu ya da proforma fatura olarak bilinen belgeler; asıl fatura daha sonra malın bedeli alınınca düzenlenmek üzere, ön fatura olarak verilen, geçici fatura anlamına gelir. Uygulamada sipariş formu / teklif formu ya da proforma fatura mali yükümlülüğü bulunmayan teklif özelliği taşıyan bir fatura cinsi olarak da tanımlanmaktadır. "Proforma" bir belge olarak düzenlenir. Bu fatura cinsi, satış öncesinde hazırlanarak müşteriye sunulur.

Proforma belgesinde asıl faturanın düzenlenmeden önceki son hali ve ayrıntıları yer alır. Proforma faturada; faturanın tarihi, mal / hizmet cinsi, satıcının ve alıcının isim / unvan, adresleri, ödeme şekli, malların menşei, teslim şekli, mal veya hizmetin birim fiyatı / miktarı / tutarı, malların ağırlığı, ebatları, miktarı, sevkiyatın şekli, mallara ilişkin ambalaj özellikleri, numara vb. detay açıklamalar, navlun ve sigorta prim tutarları ve düzenleyenin imzası bulunur.

Sipariş formu / teklif formu ya da proforma fatura bir teklif faturasıdır. Hiç bir mali yükümlülük yaratmamaktadır. Bu fatura karşılığı mal sevkiyatı yapılmaz ve para ödenmez. Bu nedenle bir mal veya hizmetin hangi fiyat bedel ve şartlarla satılabileceğini gösteren teklifname niteliğindeki ticari mektup olarak da tanımlanmaktadır. Bu nedenle sipariş formu / teklif formu ya da proforma fatura bir ön anlaşma belgesi olarak da değerlendirilmektedir.

Sipariş formu / teklif formu ya da proforma belgesinin yukarıda belirtilen özelliklerinden en önemlisi bir mal veya hizmetin hangi fiyat bedel ve şartlarla satılabileceğini gösteren teklifname niteliğinde olmasıdır. Bu da bu belgenin 6098 sayılı TBK m. 3 ve devamına göre öneri niteliğinde olduğunu karşı tarafın kabulü ile de proforma belgesinde yazılı koşullar çerçevesinde sözleşmenin kurulduğunu göstermektedir.

Sipariş formu / teklif formu ya da proformanın 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m. 230 kapsamında "Fatura" olmadığı, fatura olmaması nedeniyle de Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulunun faturalara "bedelin belli bir sürede ödenmemesi halinde vade farkı ödenir" ibaresinin yazılarak karşı tarafa tebliği ve karşı tarafça TTK m. 23/II uyarınca sekiz gün içinde itiraz edilmemesi halinde bu durum sadece fatura münderecatının kesinleşmesi sonucunu doğurup vade farkının davalı yanca kabul edildiği ve istenebileceği anlamına gelmeyeceğine ilişkin.. Tarih sayılı kararının sipariş formu / teklif formu ya da proformaya uygulanması hukuken mümkün değildir.

Bu açıklamalar çerçevesinde takip dayanağı olan sipariş formu ile teklif formunun hukuken geçerli olduğu anlaşılmaktadır.

Hazırlanan iki bilirkişi raporunda da davalının, davacıya olan borçlarını çek ile ödediği, çeklerin karşılıksız çıktığı ya da tahsil edilemediği yönünde davacı itirazı bulunmadığı, davacının çek ile yapılan ödemeleri kabul ettiği ve defterlerine işlediği, dosyaya sunulan teklif formunda da ödeme şeklinin 90 gün vadeli çek ile yapılacağının belirlendiği anlaşılmaktadır.Yargıtay'ın yerleşik kararlarına göre çekin ödeme vasıtası olması nedeniyle çek ile yapılan ödeme peşin ödeme niteliğinde olduğundan çek ile ödeme yapılması durumunda vade / kur farkı istenemez...

Bu durumda hazırlanan bilirkişi raporunda tespit edilen üç tane kur farkı faturası bedelini davacının "cari hesap" olarak nitelendirdiği ancak "açık hesap" ilişkisi olan toplam alacağı içerisinde davalıdan talep etme hakkı bulunmamaktadır. Bilirkişi incelemesinde takip talebinde dayandığı.. tarihli faturanın da dahil olduğu toplam alacağından ise bakiye .. TL kalmış olup mahkemede bu rakama hükmetmiştir. Bu nedenlerle mahkemenin kararının usul ve yasaya uygun olduğu anlaşılmakla davacının istinaf talebinin reddine karar verilmiştir.

NOT

BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP AYRICA ISLAK İMZA UYGULANMAYACAKTIR. "5070 Sayılı Yasanın 5. ve 22. maddeleri gereğince elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan ıslak imza ile aynı hukuki sonucu doğurur."