Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi E.2024/1226 K.2025/1929

Taraflar arasında görülen davada yerel mahkemece verilen karar davalı tarafça istinaf edilmekle, dosyadaki tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

DAVA

Davacı .. .. İçecek Gıda San. ve Nak. Tic. Ltd.

Şti. vekili dava dilekçesinde özetle: Müvekkili ile davalı arasında .. tarihli ürün satış sözleşmesi imzalandığını, satış sözleşmesinin konusunun .. ton miktarındaki .. peynir altı suyu tozu ürünü olduğunu, taraflar arasında 90 gün ödeme vadeli kg. .. tutarlı bedel kararlaştırıldığını, sözleşmenin ödeme yöntemi ve süresinin ise sözleşme tarihinden itibaren 90 gün vade ortalamasını geçmeden 3 veya 4 parça çek ile ödenmesi şeklinde kararlaştırıldığını, müvekkili tarafından davalıya sözleşmede belirtilen süre içerisinde çek ile ödeme yapıldığını, ödeme yapılmasına rağmen davalı tarafından sadece 6 ton ürün gönderildiğini,

geriye kalan 94 tonluk kısmın ifasının yapılmadığını, ürün satış sözleşmesi gereği davalıya 100 ton ..peynir altı suyu tozu ürününün ödemesi yapıldığını, fakat davalının aldığı ödemeyi sözleşme süresinin bitimine iki gün kala ..tarihinde iade ettiğini, davacının Ürün Sipariş Sözleşmesini de hatırlatarak iadeyi kabul etmediğini, bedelin tekrar davalı hesabına ..tarihinde gönderildiğini, davalının yeniden 94 ton mamul bedelini davacıya iade ettiğini, bunun üzerinde davalıya ihtarname gönderilerek sözleşmenin aynen ifasının talep edildiğini, netice olarak borçlunun temerrüdünün şartlarının gerçekleştiğini,

bu nedenlerle fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, taraflar arasında sözleşmede kararlaştırılan ile .. peynir altı suyu tozunun kg...KDV fiyatıyla davalıdan alınarak davacıya verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı .. . ve Gıda Mamülleri Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi vekili cevap dilekçesinde özetle: Müvekkili şirketin dava konusu edilen peynir altı suyu tozu ile ilgili olarak talep edilen 6 tonluk ürünü davacıya gönderdiğini, ödeme avansı olarak alınan diğer miktarı iade ettiğini, müvekkilinin ilgili ürünü davacıya teslim edebilmesi için piyasa koşulları çerçevesinde hammadde temin etmesi ve söz konusu hammadde maliyeti dikkate alınarak fiyatlandırma yapması gerektiğini, davacı tarafın ilgili dönemin koşullarını haksız menfaat elde etme amacına matuf olarak kullanmak istediğini,

davacının müvekkili şirketten herhangi bir alacağının kalmadığını, yaşanan fiyat/maliyet artışlarının müvekkili şirketin kontrolünde olmadığını, bunu önceden ön göremeyeceğini, fiyat artışlarının fiili ve maddi imkansızlık derecesine ulaştığını, sözleşmede yer alan.. üzerinden sözleşmenin uygulanmaya devam edilmesi halinde 94 ton malın tesliminin ..gereği mümkün olamayacağını, TBK m. 136 gereği müvekkil şirketin davacının yaptığı ödemeyi iade ettiğini, bu nedenlerle öncelikle TBK m. 136-137 gereği davalının borcunun sona erdiğini, bedelde davacıya eksiksiz iade edildiğinden davanın reddi gerektiğini,

mahkememiz aksi kanaatte ise TBK m. 138 gereği sözleşmenin güncel piyasa koşullarına uyarlanması gerektiğini beyan ile davanın reddini talep etmiştir.

YEREL MAHKEME KARARI

İlk derece mahkemesince.

"Bilirkişi sunmuş olduğu .. tarihli raporda özetle: (...) bahsedilen üründe olağanüstü fiyat artışlarının olmadığının görüldüğünü, (...) üründe brüt %78 kar marjına ulaşıldığını, firmanın davacıya satış yapmasını engelleyen herhangi bir engelin olmadığının açıkça görüldüğünü, davalının taahhüdünü yerine getirmesine engel ticari bir zorluk olmadığı gibi davalının kar patlaması yaşadığı bir döneme girdiğini, firmanın taahhütlerini yerine getirmemesinin ekonomik koşullardan kaynaklanmadığını, davalının oldukça yüksek karlılık dönemi yaşadığını,

(...) Bilirkişi heyeti sunmuş oldukları .. tarihli raporda özetle: (...) Sözleşme dönemi olan .. ayına göre .. ayında çiğ süt fiyatının 0,87 lira artış gösterdiği, . . ayında üretici fiyat endeksinin (.), bir önceki aya göre değişim oranının 19,8 olarak gerçekleştiği, üreticinin/satıcının maliyetleri esas alındığında, peynir altı suyu tozunun maliyet fiyatlarının.. döneminde sözleşme bedeli olan 7,85+ KDV değerinden düşük olduğu, Sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü durumun tarafların tacir sıfatı nedeniyle haiz oldukları basiretli davranma yükümlülüğü karşısında mevcut olmadığı,

(...) Mahkememizce öncelikle davalı savunmaları üzerinde durularak ifa imkansızlığına ilişkin koşulların oluşup oluşmadığı üzerinde durulmuştur. (...) Alınan bilirkişi raporları sonunda, satışa konu ürünün üretildiği süt fiyatlarında ifayı imkansız kılacak bir artışın olmadığı anlaşılmıştır. Davalıya ait işletmenin bulunduğu Konya ili ve çevresinde süt ürünün temininde de bir zorluk yaşandığına yönelik ne taraf iddiaları nede bilirkişi tespiti söz konusu değildir.

Davalı kolaylıkla satışa konu ürünü teslim etmeye yetecek miktarda süt ürünü temin edebilecektir. Kaldı ki basiretli tacir gibi davranama külfeti altındaki davalının, böyle bir ürün azalması yaşansaydı bile bunu önceden görüp yapacağı sözleşmelerde gözetmesi gerekirdi. Davalı taraf süt ürününe ulaşılamadığı için değil, maliyet artışlarının borcu sona erdirdiği yönünde vakıalar öne sürmüştür.

Oysa yapılan bilirkişi incelemeleri sonunda; sözleşmenin ifasının kararlaştırıldığı dönemde, davalının kazanç patlaması yaşayacak derecede satış yaptığı anlaşılmıştır. Bilirkişiler süt fiyatlarının bu dönemde fahiş derecede artmadığını da tespit etmiştir. Davalı mahkememizce ifa imkansızlığına dayalı borcun sona erdiğinin kabul edilmemesi halinde, TBK 138 maddesi uyarınca uyarlama talebinde bulunmuştur.

İlgili kanun hükmüne göre uyarlama talep edilebilmesi için; sözleşme sırasında taraflarca ön görülemeyen bir durum sebebiyle, ifanın istenmesinin dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine şartların değişmesi gerekir. Somut olayda.

Sözleşme dönemi olan . yılı . ayına göre .. ayında çiğ süt fiyatının 0,87 lira artış gösterdiği, . .. ayında üretici fiyat endeksinin (.), bir önceki aya göre değişim oranının 19,8 olarak gerçekleştiği, üreticinin/satıcının maliyetleri esas alındığında, peynir altı suyu tozunun maliyet fiyatlarının ..döneminde sözleşme bedeli olan 7,85+ KDV değerinden de düşük olduğu tespit edilmiştir.

Yani sözleşmede kararlaştırılan 7,85 TL+KDV üzerinden davalı sözleşmeye konu ürünü davacıya teslim etse bile zarar etmeyecektir. Belki bir miktar karın azalması söz konusu olacaktır.

Bu gerekçeler ile davalının iyi niyetli olmadığı, dürüstlük kurallarına aykırı davrandığı yönünde mahkememizde vicdani kanaat oluşmuş, davacının aynen ifa talebi kabul görmüş, aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur." gerekçesiyle davanın kabulüne ve 94 ton % 70 peynir altı suyu tozunun kg fiyatı 7,85 TL + %8 KDV fiyatı ile davalıdan aynen alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.

İSTİNAF NEDENLERİ

Davalı taraf istinaf dilekçesinde; müvekkilinin dava konusu edilen peynir altı suyu tozu ile ilgili olarak talep edilen 6 tonluk ürünü davacıya gönderdiğini ve ödeme avansı olarak alınan diğer miktarı da iade ettiğini, fazlası için ise ifa imkansızlığı söz konusu olduğunu, bu nedenlerle kararın kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE

Dava, 6098 sayılı TBK m. 125'e göre sözleşmenin aynen ifasına karar verilmesi davasıdır.

Taraflar arasındaki uyuşmazlık davalının edimlerini yerine getirmesini önler nitelikte TBK m. 136'ya göre ifa imkânsızlığı durumu bulunup bulunmadığı konusundadır.

Taraflar arasında 6098 sayılı TBK m. 209'a göre alım satım sözleşmesi kurulduğu, sözleşmeye göre satıma konu ürünlerin tamamının parasının davacı tarafından davalıya ödendiği, satıma konu ürünlerin ise sadece 6 tonluk kısmının davacıya teslim edildiği, kalan . tonluk kısmının ise davacıya teslim edilmediği ve kalan 94 tonluk kısmının peşin alınan parasının da davacıya iki defa iade edildiği konusunda bir anlaşmazlık bulunmamaktadır.

Sözleşmenin kurulması ile birlikte her iki tarafta edim yükümlülüğü altına girmiştir. Dava konusu sözleşme .. tarihinde imzalanmış, sözleşmenin bitiş tarihi ise .. olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla sözleşme belirli süreli sözleşme niteliğindedir. Belirli süreli sözleşmelerin olağan fesih yoluyla sona erdirilebilmesi için ya sözleşmede bu yönde bir hükmün bulunması ya da sözleşmenin feshini haklı kılan bir nedenin ortaya çıkmış olması gerekmektedir. Davaya konu sözleşmede olağan fesih hakkını düzenleyen bir madde bulunmamaktadır. Davalı taraf davacıdan aldığı satış parasını iade ederek sözleşmeyi sona erdirmek istemiş ve fesih nedeni olarak da sözleşmeye konu ürünün piyasa fiyatlarındaki artışın TBK m. 136'ya göre ifa imkânsızlığı yaratmasını göstermiştir.

Hazırlanan her iki bilirkişi raporunda da davalının TBK m. 136'ya göre ifa imkânsızlığı içerisinde olmadığı tespit edilmiştir. Bu durumda davacının TBK m. 125'de ki; "Temerrüte düşen borçlu, verilen süre içinde, borcunu ifa etmemişse veya süre verilmesini gerektirmeyen bir durum söz konusu ise alacaklı, her zaman borcun ifasını ve gecikme sebebiyle tazminat isteme hakkına sahiptir." hükmüne göre borcun ifasını isteme hakkına sahiptir. Bu nedenle mahkemenin verdiği kararın usul ve yasaya uygun olduğu anlaşılmakla davalının istinaf talebinin reddine karar verilmiştir.

NOT

BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP AYRICA ISLAK İMZA UYGULANMAYACAKTIR. "5070 Sayılı Yasanın 5. ve 22. maddeleri gereğince elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan ıslak imza ile aynı hukuki sonucu doğurur."