Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi E.2022/1535 K.2024/1034

...... Karar sayılı kararı aleyhine davalı vekili istinaf başvurusunda bulunduğundan dosyanın yapılan incelemesi sonunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

I. DAVA

Asıl davada davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili olduğu şirketin ...iki adet .. makinesi satın alındığını, bahse konu makinelerin modernize edilmesi amacı ile davalı şirketle arasında... tarihinde iki ayrı sözleşme ile.. tezgahı ve ... tezgahı üzerindeki .. kontrol ve .. Sistemlerinin yenilenmesi için sözleşme tanzim edildiğini, . tezgah için .. Euro ve .. tezgah için ise .. Euro olmak üzere toplam ..

Euro üzerinden tarafların anlaşmaya vardıklarını, davalı şirketin sözleşmede üzerine düşen edim ve yükümlülüklerini yerine getirmediğini, makinelerin dönüşümlerinin sözleşmeye uygun olarak yapılmaması nedeni ile davalı şirket tarafından bir teslim tutanağı dahi tutulmadığını, sözleşmenin yapıldığı tarihten sonra bu makinelerin müvekkili şirket tarafından kullanılmadığını, iş bu nedenlerle kâr mahrumiyeti yönünden fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydı ile ..

TL maddi tazminat talep ettiklerini, yargılama konusu iki adet sözleşme uyarınca, müvekkili şirket tarafından davalı şirkete .... vasıtası ile gönderildiğini, müvekkili ile yapılan iki adet sözleşme bedeli ... Euro bedel olduğunu, taraflara sözleşme aşamasında makinelerde yapılacak yenilemelerde makinelerden çıkarılacak . .. ve kontrol panelleri ve ayrıca elektrik sistemindeki eski parçalara ..... . bedel biçtiklerini ve sözleşme bu bedeli düşümü ile ..

Euro üzerinden yapıldığını, sökülen parçaların davalı şirket tarafından alındığını, böylelikle . ..'nun davalı tarafa ödendiğini, sözleşme gereğince kaliteli kablo kullanılacağını, ancak .. malı malzemeler kullandığını, malzemelerin kalitesiz olmasından dolayı müvekkili şirket tarafından ..

TL kaliteli kablo ve diğer elektirik malzemeleri için ödeme yapıldığını, faturalar nedeni ile .......ı ile ilamsız takip başlatıldığını, müvekkili şirket tarafından icra takibine itirazda bulunulduğunu ve takibin durduğunu, açıklanan nedenlerle....Sayılı dosyasından dolayı müvekkilinin borçlu olmadığının tespitini, davalının takip talebindeki miktarın ...inden az olmamak üzere tazminata hükmedilmesini, eser sözleşmesi nedeniyle davalıya ödenen.......in ödeme tarihinden işleyecek reeskont avans faiziyle birlikte davalıdan tahsilini,

eser sözleşmesinin gereği gibi yerine getirilmemesi nedeniyle fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla müvekkili şirketin mahrum kaldığı kar için şimdilik ... TL'nin dava tarihinden işleyecek reeskont avans faiziyle davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Birleşen dosya davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirket ile davalı şirket arasında... tarihli ...referans numaralı iki ayrı .. kontrol ünitesi yenileme fiyat teklifi başlıklı sözleşmeler imzalandığını, buna göre her iki sözleşmenin birinci maddelerinde belirtildiği üzere bedel..... kontrol ünitesi setinin davalı firmaya teslim edildiğini, bedelin.....yapılan sözleşmeler gereği peşin ödeneceğini, müvekkili davalı şirkete bu sözleşmelere binaen ..

Euro ödendiğini, sözleşmelerden dolayı .......Esas sayılı dosyası ile icra takibi yapıldığını, davacı tarafından takibe itiraz edildiğini, takip yapılırken takip öncesi ödenen ..... TL'nin sehven düşülmediğini, bu nedenle itirazın iptali taleplerinin....

TL alacağa ilişkin olduğunu, müvekkilinin sözleşme gereklerini yerine getirdiğini, ihtarnamede belirtilen durumların müvekkili firmanın yaptığı işle ilgisinin olmadığını, makinedeki tüm arızaların müvekkili şirket tarafından giderilmesini beklemenin sözleşmeye ve hakkaniyete aykırı olduğunu, davacı tarafın makineden ayrılan ..Euro değerindeki parçaların müvekkiline verildiğinden bahisle bu miktarı da talep etmiş olduğunu, ancak sözü edilen parçaların değerinin ..

Euro olmadığını, parçaların hurda olduğunu, ayrıca müvekkilinin kaliteli malzemeler kullandığını belirterek açıklanan nedenlerle ana davanın reddine, birleşen dosya yönünden ise, ....Esas sayılı dosyasındaki itirazın toplam alacağın .. TL'lik kısım üzerinden iptali ile takibin devamına, davalını..nkar tazminatına mahkum edilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı tarafın, makinaların çalışmadığı iddiasının doğru olmadığını, davalı şirketin iki ayrı sözleşme kapsamında .. tezgahı üzerindeki kontrol ve .. motor sistemlerinin yenilenmesi işini yerine getirdiğini ve teslimatın yapıldığını bu durumun keşif ile de tespit edilebileceğini, sözleşme kapsamı dışında kalan saha elemanlarının hatasının garanti dışı olduğunu, mekanik arızaların müvekkili şirketin sorumluluğunda bulunmadığını ve makinenin ikinci el olması sebebiyle çıkabilecek problemlerin müvekkili şirkete yüklenemeyeceğini,

ayrıca sözleşme gereği alınan hurdaların bedelinin davacı tarafından yeniden talep edilmesinin hukuka aykırı olduğunu, müvekkil şirketin yükümlülüklerini yerine getirdiği halde davacı tarafın sürekli sorun yaratarak kötüniyetli davrandığını, davalı şirketin sözleşmeye uygun hareket ettiğini belirterek ana davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ VE DAİREMİZ KARARLARI

1.İlk Derece Mahkemesinin İlk Kararı

Mahkemece....... karar sayılı ilamı ile özetle; "Davalı ve karşı davacı .. Ltd. Şti'nin açmış olduğu itirazın iptali davasının reddine, davalı karşı davacı .. Ltd Şti'nin icra inkar tazminatı talebinin reddine,

Davac..... açmış olduğu kar mahrumiyetinden mütevellit tazminat davasının kabulü ile .... TL kazanç kaybı tazminatının davalı . ... dava tarihinden işleyecek yasal faizi ile birlikte davacı ....e ödenmesine,

Davacı ve Karşı Davalı ......çmış olduğu ve yapmış olduğunu iddia ettiği ödemelerinin tazminine ilişkin davasının kısmen kabulü ile .... TL maddi tazminatın ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı ve karşı davacı .. Ltd. Şti'nden tahsili ile.... Ştiye ödenmesine,

Davacı ve Karşı Daval...... esas sayılı icra takip dosyasından dolayı borçlu olmadığının tespiti talebinin kabulü ile bu icra takip dosyasından dolayı davacı ...borçlu olmadığının tespitine" şeklinde karar verilmiştir.

2.Dairemizin Kaldırma Kararı:

Mahkemece verilen karar ana dosya davacı vekili ile davalı vekili istinafı üzerine Dairemizin ....... Karar sayılı ilamı ile özetle, " mahkemece ...... Esas sayılı icra dosyası nedeniyle borçlu olmadığının tespiti talebi yönünden.... TL üzerinden hesaplanan ....... TL peşin harç ile dava dilekçesi ve bedel artırım dilekçesiyle talep edilen .... TL mahrum kalınan kar kaybına ilişkin talep yönünden ..... tarihli sayman mutemet alındısıyla tahsil edilen ...

TL’nin mahsubundan sonra alınması gereken ... TL peşin harç toplamı olan .... TL harcın tamamlanması için davacı tarafa süre verilmeli, süresi içinde harç yatırılmaz ise dava dilekçesindeki bu talepler yönünden müteakip işlemler yapılamayacağından 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 30. maddesine göre 6100 sayılı HMK'nın 150. maddesi uyarınca işlem yapılmalıdır.

Bu kurallara aykırı olarak harç tamamlanmaksızın esastan inceleme yapılarak karar verilmesi doğru olmadığından açıklanan usulü işlemin tamamlanmasından sonra bir karar verilmesi gerekirken anılan usuli eksiklik giderilmeden yargılamaya devam edilmesi doğru olmamış..." şeklindeki gerekçe ile kararın kaldırılmasına karar verilmiştir.

3-İlk Derece Mahkemesince Kaldırma Kararı Sonrası Verilen Karar: İlk derece mahkemesince özetle, "Davacının davalıya......sayılı takip nedeniyle borçlu olmadığının tespitine, kötüniyet tazminatı talebinin reddine, .... TL mahrum kalınan kara ilişkin tazminatın ... tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, yapılan ödemelere ilişkin...... tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalı karşı davacıdan alınarak davacı karşı davalıya verilmesine, Birleşen davanın reddine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı asıl dosya davalısı birleşen dosya davacısı vekili süresinde istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Asıl dosya davalısı birleşen dosya davacısı ... vekili istinaf dilekçesinde özetle; taraflar arasında iki ayrı sözleşme imzalandığını, her iki sözleşmenin birinci maddelerinde belirtildiği üzere bedeli .... Euro ve .... Euro olan . . . . . davacı firmaya teslim edildiğini, davalı şirkete bu sözleşmelere binaen ..

Euro ödendiğini, davalının .. tezgahı üzerindeki kontrol ve servo motor sistemlerinin yenilenmesi işini yüklendiğini ve bu yükümlülüğünü de yerine getirdiğini, karşı tarafın müvekkil şirketin yükümlülüğünde olmayan bir takım problemleri yaptırmaya çalıştığını, değişen aksamlarda hiçbir arızanın olmadığını, iddia edilen sorunların tezgah üzerindeki saha elemanlarından, zaman içindeki aşınmalardan, vibrasyonlardan kaynaklandığını, bunların ise müvekkil şirketin yükümlülüğünde olmadığını, makinedeki tüm arızaların davalı şirket tarafından giderilmesini beklemenin sözleşmeye ve hakkaniyete aykırı olduğunu, makinaların...... el olduğunu,

teslimden yaklaşık ..ay sonra yaptırılan tesbitte makinelerin çalışmadığının belirtildiğini,... yıllık ikinci el bir makinede .. ay sonra çıkabilecek bir problem sebebiyle davacı tarafın borcunu ödemekten kaçınmasının kötüniyetli olduğunu, müvekkil şirketin sorumluluğunda olmayan işlerde dahi davacı tarafa ücretsiz hizmet verdiğini, kar mahrumiyeti hesabını ve bilirkişi raporlarını kabul etmediklerini, yerel mahkemece verilen karar sonrası müvekkili şirketin davacıya teslim ettiği parçaların da parasını alamadığını,

parçaların taraflarına iadesine ilişkin de hüküm kurulmadığını belirterek mahkemece verilen kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Asıl dava, davalı yüklenicinin faturaya dayalı başlattığı takip nedeniyle borçlu olunmadığının tespiti, eser sözleşmesi nedeniyle davalıya ödenen iş bedelinin tahsili ve eser sözleşmesinin gereği gibi yerine getirilmemesi nedeniyle mahrum kalınan karın tahsili istemlerine; birleşen dava ise davacı iş sahibinin iş bedelinin tahsili için başlattığı takibe vaki asıl dava davacısı-davalının itirazının kısmen iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

..

3. Değerlendirme

HMK'nun 355. maddesi kapsamında istinaf itirazları ve kamu düzenine ilişkin hususlarla sınırlı olarak yapılan inceleme sonunda;

3.1. Taraflar arasında, davacı şirketin İsveç'ten getirttiği iki adet .. makinesinin modernize edilmesi amacı ile ....tarihinde...... tezgahı üzerindeki ... kontrol ve servo motor sistemlerinin yenilenmesi için iki ayrı sözleşme imzalanmıştır.

3.2. Eser, yüklenicinin sanat ve beceriyi gerektiren, bir emek sarfı ile gerçekleştirilen sonuçtur. Yüklenicinin eseri iş sahibinin yararına olacak şekilde ve ona hiçbir zarar vermeden meydana getirmesi, davalı yüklenicinin hem sadakat hem de özen borcunu kapsar. Burada belli bir sonucun ortaya çıkması amaçlandığından meydana getirilen eserin iş sahibinin beklentisini karşılamaması halinde, sözleşmedeki yarar dengesi iş sahibi aleyhine bozulmuş olur.

Bu bakımdan eserin fen ve sanat kurallarına uygun, iş sahibinin beklentilerini karşılar özellikleri taşıması aranır. Aksi halde eserin ayıplı olduğu kabul edilir. Ayıplı eseri meydana getiren yüklenici ise, ortaya çıkan ayıp ve eksiklerden sadakat ve özen borcu nedeniyle sorumludur. Yüklenici, hangi yöntemi kullanırsa kullansın eserin ayıpsız olarak ortaya çıkması gerekmekte olup, diğer bir deyişle eser sözleşmesinin niteliği gereği yüklenici sonucu garanti etmektedir.

İş sahibinin ayıptan doğan hakları TBK'nın m. 475'te düzenlenmiştir. Bu haklar; sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedelden indirim ya da ücretsiz onarım isteme hakları ile genel hükümlere göre tazminat isteme hakkıdır. Bunlarda ilk üçü, yani dönme, bedelden indirim ve ücretsiz onarım isteme hakları seçimlik haktır. Tazminat isteme hakkı ise, iş sahibinin zarar görmesi şartıyla her üç seçimlik hakla birlikte istenebilir. Bu haklar sınırlı olarak sayılmış olduğu için bunlar genişletilemez.

Somut olayda, davalı şirket dosya arasındaki sözleşme ile de sabit olduğu üzere her iki makinanın demonte ve montajının yapılarak elektrik ve elektronik aksam kurulmak sureti ile makinaların yazılımlarını kurma işini üstlenmiştir. Dairemiz kaldırma kararı öncesi alınan .....havale tarihli heyet bilirkişisi raporunda özetle, her iki makinenin da mevcut çalışmama sebebinin sistemi komplike kapsayan elektrik, elektronik ve bilgisayar işletim sisteminden kaynaklandığı, yine kaldırma kararı sonrası ...... tarihli bilirkişi heyet raporunda, dava konusu makinelerin mekaniksel işlevlerini kaybetmediği, makinelerin elektrik, elektronik ve bilgisayar (yazılımsal) hatalardan dolayı problem çıkardığı belirtilmiştir.

Şu halde eser benzeri imalatlarda bulunan değer ve kalitede değildir. Bu yüzden de iş sahibinin eserden beklediği amacı karşılamamaktadır. Eserin reddini gerektiren nedenler ortaya çıktığına göre iş sahibi olan davacı sözleşmenin feshini ve eser bedeli olarak ödediğinin geri verilmesini isteyebilir....

Dosya kapsamından, bilirkişi raporuyla tespit edilen ayıp nedeniyle, davacının üründen faydalanmasının mümkün olmadığı, ayıbın elde edilecek faydayı büyük ölçüde ortadan kaldıracak nitelikte oluşu ve hakkaniyet kuralları da dikkate alındığında, somut olayda sözleşmeden dönme koşullarının oluştuğuna ilişkin kabulün yerinde olduğu görülmektedir. Ancak sözleşmeden dönme hakkını kullanan davacının da birlikte ifa kuralı gereğince davalı tarafça sözleşme gereği getirilip kurulumu yapılan varsa malzeme veya hurdaları davalıya geri vermesi gerekmektedir. Ancak mahkemece bu hususa ilişkin hiçbir araştırma yapılmadığı görülmektedir.

O halde, mahkemece öncelikle taraflara süre verilerek sözleşmeler gereğince davacının elinde kalan malzeme ve hurda olup olmadığı, varsa bu malzemelerin nitelikleri miktarları ve ayırt edici özellikleri hususu açıklattırıldıktan sonra eğer varsa ve mahkemece gerekli görülürse davalıya iadesi gereken malzeme ve hurdalar hususunda inceleme yaptırılarak malzeme veya hurdaların, masraflar davalıya ait olmak üzere davacı tarafça davalıya iadesi hususunda da hüküm kurulması gerekirken birlikte ifa kuralına aykırı şekilde hüküm kurulması hatalı bulunmuştur.

3.3. Müspet zarar, akdin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesinden doğan zarardır. Müspet zarar, kusursuz olan tarafın temerrüde düşen taraftan sözleşme yürürlükte kaldığı sürece isteyebileceği bir tazminat türüdür. Daha az kusurlu dahi olsa müterafik kusuru bulunan bu zararı talep edemez. Sözleşmeden kusurlu olarak dönen taraftan istenebilir. Sözleşmeden dönülmemiş, dönülmüş ise dönen tarafın talep eden olmaması ve talep edenin kusursuz bulunması gerekir. Kâr kaybı ise kardan mahrum kalma karşılığı meydana gelen zarardır. Kardan yoksun kalan kusurlu fesih yüzünden mal varlığında ileride meydana gelecek çoğalmadan mahrum kalır. Kâr kaybı zararının müspet zarar kapsamında bulunduğu şüphesizdir. ....

Davacı taraf, davalının akdi gereği gibi ifa etmemesinden dolayı kar kaybı zararının giderilmesini talep etmektedir.

Davalı şirket dosya arasındaki sözleşme ile de sabit olduğu üzere her iki makinanın demonte ve montajının yapılarak elektrik ve elektronik aksam kurulmak sureti ile makinaların yazılımlarını kurma işini üstlenmiştir. Dairemiz kaldırma kararı öncesi alınan.... havale tarihli heyet bilirkişisi raporunda özetle, her iki makinenin da mevcut çalışmama sebebinin sistemi komplike kapsayan elektrik, elektronik ve bilgisayar işletim sisteminden kaynaklandığı, yine kaldırma kararı sonrası .. tarihli bilirkişi heyet raporunda, dava konusu makinelerin mekaniksel işlevlerini kaybetmediği, makinelerin elektrik, elektronik ve bilgisayar (yazılımsal) hatalardan dolayı problem çıkardığı belirtilmiştir.

...... Değişik iş sayılı dosyasından alınan ... tarihli rapor ile dosya kapsamında alınan rapor ve ek raporların birbirini doğruladığı ve makinelerin çalışmama nedeninin sistemi komplike kapsayan elektrik, elektronik ve bilgisayar işletim sisteminden kaynaklandığı ve bu durumun davalı yüklenicinin ayıplı ve eksik hizmetinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle, müspet zarar kapsamında bulunan kar kaybı zararı istenilmesinde bir sakınca bulunmadığı anlaşılsa da, mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda benimsenen hesaplama yöntemi hatalı bulunmuştur.

O halde mahkemece kar mahrumiyetinin hesabında, davalının sözleşme gereği teslim tarihinden sonra davacının aynı şartlarla makineleri çalıştırabilmek için yeni bir anlaşma ilişkisi kurabilmesi için gerekli olan makul süre tespit edilip bu süre içindeki davacı şirketin ticari defterleri, vergi beyannameleri ve diğer davacı delilleri dikkate alınarak sözleşme ifa ile bitse idi zarar görenin elde etmesi muhtemel bütün gelirlerin ayrıntılı ve denetime elverişli bir şekilde belirlenip, belirlenen davacı gelirlerinden davacının üretim nedeniyle yapması gereken zorunlu harcama kalemleri ayrıntılı ve denetime elverişli bir şekilde tespit edilip davacı gelirinden indirilerek davacının net geliri bulunup bunun üzerinden kar mahrumiyeti hesaplaması yapılması gerekmektedir.

3.4. Yukarıda açıklanan nedenlerle davalı- birleşen dosya davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile, sair hususlar incelenmeksizin, HMK'nın 353/1-a.6 maddesi gereğince kararın kaldırılmasına, Dairemiz kararına uygun şekilde, istinaf edenin sıfatı, süresi içerisinde verilen istinaf dilekçesinde belirtilen istinaf itirazları uyarınca kazanılmış haklar da dikkate alınarak davanın yeniden görülerek eksikliklerin giderilmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.

M.T.