İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi E.2018/426 K.2018/399

Görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davacı asil tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı; ...bank, Karaköy Şubesi, 1...numaralı çekler ve ..bank, Galata Şubesi, ....numaralı çeklerin kaybolduğundan bahisle çeklerin zayi nedeniyle iptallerine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece, davacı tarafından zayi edildiğini bildirdiği çeklerde keşideci sıfatıyla yer aldığı, keşidecinin zayi nedeniyle iptal davası açma hakkının olmadığı, kaldıki zayi edilen belgelerin T.T.Knun 780.madde hükümlerinde belirtilen unsurları içermediğinden kıymetli evrak niteliğinde bulunmadıkları gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

İstinaf yoluna başvuran davacı; çeklerin kaybolması sebebiyle ilgili bankaların çeklerin sorumluluk tutarlarının bloke edildiğini, bu sebeple ağır bir mağduriyet yaşadığını, mahkeme kararı olmadan bu bedeller üzerindeki blokenin kaldırılmayacağının tarafına bildirildiğini, çeklerin keşidecisinin de, hamilinin de kendisi olduğunu, evrakların kıymetli evrak vasfında olmadığı hususunun gerçeği yansıtmadığını belirterek usule, yasaya ve hakkaniyete aykırı olması sebebiyle kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE

Davacının istemi; bankadan aldığı ancak henüz kullanmadan kaybettiği boş çek yapraklarının zayi nedeniyle iptaline ilişkindir. TTK 651 maddesi uyarınca kıymetli evrak zayi olduğu takdirde mahkeme tarafından iptaline karar verilebileceği ,kıymetli evrakın zayi olduğu veya ziyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişinin ,senedin iptaline karar verilmesini isteyebileceği düzenlenmiştir.Çek yaprakları henüz düzenlenmeden kaybedildikleri dava dilekçesinden anlaşılmakla ,çek yapraklarının kıymetli evrak vasfını da kazanmadıkları anlaşılmaktadır.

Yine 818/s.maddenin atfı ile uygulanması gereken TTK'nun 757/1 maddesi "İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir." düzenlemesine yer vermiş olup tedbir mahiyetinden de anlaşılacağı üzere tedbir talebinde ve dava açılmasında, hamilin haklarının esas alındığı açıktır.

Eş deyişle, zayi nedeniyle çek iptali davası hamilin senetten kaynaklanan haklarını korumasına ve haklarını temin etmesine yönelik bir davadır.Öncelikle dava hasımsız dava niteliğinde olduğundan, 3. kişiler açısından kesin hüküm doğurmadığından, mahkemece iptal kararı verilse dahi yasal çerçevede çeki elinde bulunduran kişi henüz ödeme yapmamış keşideci, lehtar veya kendisinden önceki cirantalara müracaat edebilir.

Alınan iptal kararı da meşru hamilin senetten kaynaklanan haklarını sona erdirmez. Senedi kaybeden hamilin mahkemeden alacağı iptal kararı, seneti elinde bulunduran kişi meşru hamil ise sorumluluktan kurtarmaz. Ayrıca iptal kararı verilmemiş olması da, davacıyı ileride gerçekleşmesi muhtemel haksız takipte menfi tespit davası açmasına engel olmaz.

Yasa koyucunun iptal davasına gerek duymasının nedeni; iptal kararı sonrası hakkın hamil tarafından senetsiz tahsilini veya yeni bir senet düzenlenmesini sağlamak (TTK'nun 652)iyi niyetle, iptal kararı getiren hamile ödeme yapan borçluyu, seneti ele geçiren üçüncü kişilere karşı senetten kaynaklanan borç nedeniyle sorumluluktan kurtarmaktır.

Kıymetli evrak iptali davasının kanunda düzenlenen şartları ve amacı değerlendirildiğinde, davacının keşideci konumunda bulunacağı çek yapraklarının iptali için dava açmasında hukuki yararı bulunmamaktadır. Davacının ileride karşılaşabileceği ihtimali dava ve takipler, bu davayı açmasında hukuki yarar olarak görülemez. Zira yukarıda da açıklandığı üzere bu davada verilebilecek iptal kararı üçüncü kişiler yönünden kesin hükmün sonuçlarını doğurmaz.

Bu itibarla, davacının hesabına tanımlı kıymetli evrak vasfını kazanmamış boş çek yapraklarının iptali için TTK'nun 757 vd. Maddeleri gereğince iptal davası açma hakkı da bulunmadığından davanın reddine ilişkin karara karşı ileri sürülen istinaf sebebi yerinde olmadığından başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.