İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi E.2022/896 K.2025/375

Davanın kısmen kabulü-reddine ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; müvekkilince davalı şirketten polyester ham maddesi alımı yapılarak 57,236,61-TL tutarındaki ürün karşılığında davalı tarafından 01.04.2016 tarihli faturanın kesildiği, karşılığında davacı tarafından ...

Bankasına ait 30.08.2016 tarihli ... numaralı 28.000-TL ve 30.10.2016 tarihli ... numaralı 28.000-TL tutarlı 2 adet çek verildiğini ve kalan bakiyenin nakit ödendiğini, bu alışverişten sonra taraflar arasında daha kapsamlı bir alışveriş tasarlandığını, buna karşılık davalı tarafın teminat amaçlı bir başka kişinin daha cirosunu istediğini, davacının ricası üzerine ...'ın teminat cirosu attığını, davacının sipariş ettiği mallar için davalı şirket ortaklarından ...'ın ...

Bankasındaki hesabına 2016 yılı Mayıs ayında toplam 18.200-TL olmak üzere 3 ayrı ödeme yaptığını, yapılan bu ödemeye ek olarak ... ciranta olduğu 21 adette toplam 117.500-TL tutarlı çeki ödeme amaçlı olarak davalıya verdiğini, nakit gönderilen para ile toplam 135.700-TL ödeme yapıldığını, gönderilen çeklerden her biri 10.000-TL bedelli 3 adet ... ait çekin davalı tarafından Samsun ...

İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyası ile icra takibine konulduğunu, icra takibine konu bu çekler için Samsun ATMnin 2017/240 esas sayılı dosyası ile menfi tespit davası açıldığını, bu nedenle işbu davanın menfi tespit davasına konu olmayan diğer çekler ile ödenen nakit paralara ilişkin olduğunu, 30.000-TL tutarlı bu üç çek dışında kalan 87.500-TL tutarındaki diğer çeklerin tümünün ödendiğini, menfi tespit davasına konu çekler düşüldüğünde davalının 87.500-TL ödenen çekler ve 18.200-TL nakit ödeme ile toplam 105.700-TL davacı müvekkili aleyhine zenginleştiğini,

yapılan bu ödemelerin karşılığında davalı şirketin müvekkiline göndermesi gereken malları göndermediğini belirterek, 105.700-TL'nin ödeme tarihlerden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı davaya cevap vermemiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; davacının ticari kayıtlarına göre davacının davalıya dava konusu çekleri teslim ettiği ve ayrıca bir miktar nakit ödemede bulunduğu, davalıya verilen kesin süreye rağmen defter ibrazından kaçındığı, HMKnın 222/2 maddesi gereğince davalının dava konusu çekleri ve nakit ödemeleri aldığının kabulünün gerektiği, ancak davacının uyuşmazlık yılları itibariyle işletme hesabına göre defter tutması sebebiyle, mal alım satımı ile ilgili karşılık olarak verilen nakit, çek, senet, banka havalesi gibi ödeme tahsilat hareketlerinin izlenmesinin mümkün olmadığı,

her ne kadar davacı tarafından yapılan nakit ödemeler banka hareketleri ile sabit ise de, dava konusu çeklerin hukuki vasfı gereği davacı tarafından ödenip ödenmediğinin mevcut dosya kapsamında anlaşılamadığı, bu kapsamda 10/06/2021 tarihli celsede davacı vekiline dava konusu çeklerini ödenip ödenmediği, ödenmiş ise ödeme tarihlerini bildirmek üzere kesin süre verildiği, kesin süre içerisinde davacı vekili tarafından herhangi bir beyanda bulunulmadığı,

buna göre davacı vekilinin dava konusu çeklerin müvekkilince ödendiğini ispat hakkından HMK 94/3 maddesi gereğince vazgeçtiğinin kabulünün gerektiği, bu gerekçelerle davacının nakit ödeme talepleri yönünden davanın kabulüne, dava konusu çeklerin davacı tarafından ödendiğinin yöntemince ispatlanamaması sebebiyle çeklere yönelik taleplerinin ise reddine karar verildiği gerekçesiyle, davanın kısmen kabulüne, 6.193-TL'nin 30/05/2016 tarihinden, 990-TL'nin 30/05/2016 tarihinden, 3.993-TL'nin 31/05/2016 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazla talebin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF NEDENLERİ

Davacı vekili; müvekkilinin davalı şirkete sipariş ettiği mallar için davalı şirket ortaklarından ...ın banka hesabına 2016 yılı mayıs ayı içerisinde 7.000-TL, 7.200-TL ve 4.000-TL olmak üzere toplam 18.200-TL nakit ödeme yaptığını, yapılan bu nakit ödemeye ek olarak dava dışı ...'ın da cirosunun olduğu çekleri davalı şirkete siparişine karşılık ödeme amaçlı olarak teslim ettiğini, çeklerin toplam bedeli 117.500-TL olup davalı şirket yetkilisinin hesabına yapılan 18.200-TL nakit ödeme ile birlikte davalı şirkete göndereceği mallar için toplam 135.700-TL ödeme yapıldığını,

menfi tespit davasına konu olan çeklerin bedeli düşüldüğünde davalı şirketin müvekkili aleyhine 105.700-TL zenginleştiğini,mahkemece iadesi talep edilen çeklere ilişkin dekont, bilgi ve belgelerin sunulması için müvekkiline süre verilmiş olsa da, dava edilen hususun çeklerin iade edilmesi olmayıp, çek ibrazı ile ödemesi yapılan fakat teslim edilmeyen mallarla ilgili olarak alacağın tahsili olduğunu, çeklerin ödendiğini dava dilekçesinde ifade ederek buna ilişkin kayıtların ilgili bankalardan istenilmesini talep ettiklerini, zira bu çeklerin keşidecisi müvekkili olmadığından bu çeklere ilişkin bilgi verilmesinin mümkün olmadığını,

mahkemece bu hususta işlem yapılmadığını, bu haliyle ödeme belgelerinin sunulamaması nedeniyle çeklerin ödendiğinin yöntemince ispatlanamadığı gerekçesiyle çeklere yönelik talebin reddine karar verilmesinin yasaya aykırı olduğunu, yine müvekkilinin davalı şirket yetkilisi hesabına yatırdığı toplam 18.200-TL nakit paranın tespiti konusunda şirket yetkilisinin ilgili banka nezdindeki hesap hareketlerinin getirtilmesi gerektiğini, müvekkilinin dava aşamasında elinde olan tüm belgeleri sunduğunu, elinde olmayan belgelerin ise ilgili yerlerden celbini talep ettiğini, ancak mahkemece bu delilleri sunmak için taraflarına süre verildiğini,

sundukları beyan dilekçesi göz önünde bulundurulmadan karar verildiğini belirterek, kararın kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, mal alımı için davalıya avans olarak verildiği ileri sürülen nakit ödeme ve çeklerin bedelinin tahsili istemine ilişkindir.Davacı tarafça; polyester ham maddesi alımı için davalı şirket yetkilisi ...'ın ...

Bankasındaki hesabına 2016 yılı Mayıs ayında toplam 18.200-TL ödeme yapıldığı, ayrıca toplam 117.500-TL tutarlı 21 adet çek verildiği, menfi tespit davasının konusu olmayan 18 adet toplam 87.500-TL tutarındaki çekler ve 18.200-TL nakit olmak üzere toplam 105.700-TL ödeme yapılmasına rağmen davalının mal göndermediği ileri sürülerek 105.700-TL'nin davalıdan tahsili talep edilmiş olup, mahkemece ; davacı vekiline verilen kesin süreye rağmen dava konusu çeklerin ödeme bilgilerini bildirmediği, bu nedenle çeklerin ödendiğinin ispatlanamadığı, nakit ödemenin ise kısmen ispatlandığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

6098 sayılı TBK'nın 207. maddesi, “Satış sözleşmesi, satıcının, satılanın zilyetlik ve mülkiyetini alıcıya devretme, alıcının ise buna karşılık bir bedel ödeme borcunu üstlendiği sözleşmedir. Sözleşme ile aksi kararlaştırılmadıkça veya aksine bir âdet bulunmadıkça, satıcı ve alıcı borçlarını aynı anda ifa etmekle yükümlüdürler." hükmünü haizdir.

Madde hükmünden de anlaşılacağı üzere; aksi kararlaştırılmadıkça satış sözleşmelerinde alıcı ile satıcının edimlerini aynı anda eda etmeleri esastır. O halde, alım satım akdine konu malı teslim almadan satıcıya avans ödemesi yaptığını iddia eden davacı, bu iddiasını ispat yükü altındadır.

Satış sözleşmesinde aksine bir anlaşma olmadığı takdirde, tarafların edimlerini aynı anda ifa etmeleri kural olduğundan, peşin satış karinesi uyarınca davacının davalıya avans niteliğinde ödeme yaptığını ve karşılığında mal teslim edilmediğini yazılı delillerle kanıtlaması gerekir.

Mahkemece yapılan ihtara rağmen davalı tarafça ticari defterleri inceleme için ibraz edilmemiş olup, davacının ticari defterleri üzerinde yaptırılan bilirkişi incelemesinde; davalı şirket yetkilisinin hesap hareketlerine göre davacı tarafından davalı şirket yetkilisi hesabına gönderilen para tutarının toplam 11.176-TL olduğu, davacının defterlerinde 18.200-TL nakit ve 117.500-TL müşteri çeki olmak üzere davalıdan toplam 135.200-TL tutarında alacaklı olduğu, ancak davacı tarafından bu ticaret için fatura sunulmadığı tespit edilmiştir.

Tarafların elinde olmayan, başka yerden getirtilecek deliller konusunda HMK'nın 195. maddesinde; tarafların ellerinde bulunmayan ve incelenmesine karar verilen delillerin getirtilmesi için, mahkemece ilgili resmî makam ve mercilerle üçüncü kişilere bu hususun bildirileceği düzenlenmiştir.

Davacı tarafça dava dilekçesi ve delil listesinde dava konusu çeklere delil olarak dayanılmış ve tüm çek bilgileri ve fotokopileri sunulmuş olup, 22.04.2019 tarihli dilekçe ile de çeklerle ilgili olarak bankalara yazı yazılarak çeklerin ödenip ödenmediğinin sorulması ve çek suretlerinin celbi talep edilmiştir.

Ancak mahkemece bu konuda bir işlem yapılmayarak davacı vekiline ödeme bilgilerini sunması için kesin süre verilmiş, akabinde de ödeme bilgilerinin sunulmadığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bu durumda davacının keşideci olmadığı da dikkate alınarak, açıkça delil olarak dayanılan ve tüm bilgileri verilen çeklere ilişkin olarak ilgili olarak banka şubelerine yazı yazılarak, çeklerin ödenip ödenmediğinin tespiti ve ibraz edilen çek suretlerinin getirtilmesi ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, mahkemece bu konuda usule aykırı olarak davacı vekiline kesin süre verilerek yazılı gerekçeyle karar verilmesi doğru görülmemiştir.

Açıklanan nedenlerle; uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmamış ve değerlendirilmediğinden, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile kararın kaldırılarak, davanın yeniden görülmek üzere dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.