İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi E.2023/976 K.2026/704

Davanın kısmen kabul, kısmen reddine ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; müvekkili şirkete Emtia Nakliyat Sigorta Poliçesi ile sigortalı .... ...AŞ'nin satıcısı olduğu kiraz emtiasının Alaşehir/Manisa'dan Rusya'ya nakliyesi sırasında davalı taşıyana ait dorse içindeki ısının +2 dereceye ayarlanmasına karşın ısının seyir boyunca düzensiz olması sonucunda bozularak hasar gördüğünü, 26 palet, 4020 paket halinde net 18.090 kg / brüt 19,900 kg taze kiraz emtiasının varış yerinde bozulduğunun tespit edilmesi üzerine ürünlerin alıcı tarafından iade edildiğini, ... ... firması tarafından yapılan eksper incelemesinde emtianın %11,3'lük kısmının sağlam,

%16,2'lik kısmının sınıf dışı hasarlı (yüzeysel hasar kiraz yüzeyinde kabuklanma ve şekil bozukluğu) ve %72,5'lik kısmının ise çöp durumunda olduğunun belirlendiğini, seyir boyunca dorse içindeki ısının +2 derece olması gerekirken sevkiyat sonuna kadar ortalama +4,5 derece ile +34 derece aralığında değiştiğini, sağlam kalan kiraz emtiasının Rusya iç pazarında satışının sağlandığını ve 7.894,75-TL sovtaj elde edildiğini, hasar tutarının 19.588,50-Euro olarak hesaplandığını, dava konusu emtiaların ihraç edilmeden önce birçok aşama ve kalite kontrolünden geçtiğini, bunun sonucunda emtia için menşei sertifikası,

bitki sağlığı sertifikası vb. belgeler düzenlendiğini, bu belgeler tamlamandan meyvenin ihraç edilmesinin mümkün olmadığını, bu yüzden emtianın sevkıyat öncesinde kusurlu ve bozuk olma ihtimalinin bulunmadığını, hasar sebebi ile müvekkili şirketinin sigortalısına 154.818,54-TL tazminat ödemesi yapıldığını, sigortalının haklarına halef olan müvekkilinin davalılar aleyhine başlattığı İstanbul Anadolu 9. İcra Dairesi'nin ... sayılı dosyasına davalılarca haksız olarak itiraz edildiğini belirterek davalıların itirazının iptaline, alacağın %20'sinden aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalılar vekili; ... ekspertiz firmasının hazırladığı raporda malda kabuk hasarları ve yarıklarının olduğunun tespit edildiğini, hasarın yükleme öncesinden kalma kalite eksikliklerinin, kabuklarda zedelenmenin ve sevkiyat sürecindeki ısı farklılıklarının gösterildiğini, aynı ekspertiz raporunda yükleme öncesinden kalma kabuk hasarlarının ve yarıkların ürünlerin çürümesinde büyük etken olduğunun, ürünlerin %41 oranında hasarsız olduğunun belirlendiğini, bu durumdaki emtialardaki hasarın taşıma öncesindeki kalite yetersizliğinden kaynaklandığını,

ayrıca ...'nin 23/1. maddesi gereği hasarlı ürünün değerinin teslim alındığı yer ve zamanki değerine göre hesaplanması gerektiğini, ...'nin 23/2. maddesi gereği değerlerinin ticaret borsasına göre saptanacağını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; davacının sigortalısı dava dışı firmanın Rusya'daki alıcı firmaya sattığı taze kiraz emtiasının, davalı taşıyan tarafından taşındığı, indirme sırasında kirazlarda hasar bulunduğunun tespit edildiği, emtianın %72,5’lik kısmının çöp durumda, %16,2’lik kısmı sınıf dışı hasarlı, %11,3’lük kısmı sağlam olduğu, sağlam olan emtianın Rusya pazarında paraya çevrildiği, 7.894,75-TL'nin ve muafiyet tutarının düşülmesi ile hasar bedelinin davacı tarafından sigortalısına ödendiği,

davaya konu sevkiyat evraklarına yükleme sırasında üründe yüklemeden kaynaklı oluşabilecek uygunsuzlukla ilgili bir not düşülmediğinden ürünlerin taşıyıcıya tam ve sağlam teslim edildiği, teslimat sırasında fark edilen hasardan davalı taşıyıcının ... m.17/1 gereği sorumluğu olduğu, hasarın ısının seyir boyunca düzensiz olması nedeniyle meydana geldiği, davacı sigorta şirketi tarafından ödendiği belirtilen 154.818,54-TL zararın kadri maruf olduğu,

tazminat alacağı yabancı para cinsinden olması nedeniyle yıllık %5 oranında faize uygulanabileceği, alacağın likit olmadığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, davalının itirazının kısmen iptali ile, takibin 154.818,54-TL asıl alacak, üzerinden devamına, alacağa takip tarihinden itibaren yıllık %5 faiz işletilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine, icra inkar tazminatı talebinin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalılar vekili; hasarın asıl nedeninin yüklemeden önce kiraz emtiasında mevcut olan kabuk çatları olduğunu, ancak mahkemece bu iddianın üzerinde hiç durulmadığını, ... ekspertiz firmasının hazırladığı raporda bu hususun belirtildiğini, bu nedenle yükleme öncesinde şerh konulmaması nedeniyle malların hasarsız teslim edildiğinin kabulünün yerinde olmadığını, bilirkişi raporunda da emtiadaki nakliye öncesindeki bozukluklara işaret edildiğini, ancak mahkemece bu hususların üzerinde hiç durulmadığını, eksper raporları ve fotoğrafların dosyada mevcut olduğunu, ısıda dalgalanma olmasının hasarın tek nedeninin olmadığını,

kabule göre de mahkemenin üstünlük tanıdığı ekspertiz raporunda % 16 lık kısmın tasnif dışı olduğu halde bu kısımdan niçin müvekkilinin sorumlu tutulduğunun anlaşılamadığını, tüm malların ısı hasarından bozulduğunun kabulü ile karar verilmesinin doğru olmadığını, ayrıca numune alma sürecinin bu kadar uzamamış olması halinde bu kadar hasar da meydana gelmeyeceğini, hükmedilen tazminat miktarının hatalı olduğunu, ... ekspertiz firmasının hazırladığı raporda malın % 59'unun hasarlı olduğunun tespit edildiğini, % 72 üzerinden değerlendirme yapılmasının doğru olmadığını,

tazminat belirlenmesine malın fatura bedelinin esas alınmasının doğru olmadığını, ... m.23/3 gereğince borsa bilgisinin esas alınmadığını belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava; davacı sigorta şirketi tarafından nakliyat sigorta poliçesi ile sigortalanan emtianın taşıma sırasında zayi olması nedeni ile sigortalıya ödenen hasar bedelinin TTK'nın 1472. maddesinde düzenlenen halefiyet hükümlerine göre taşıyan ve taşıyıcının ... sigortacısı davalılardan rücuen tahsili istemine ilişkin itirazın iptali davasıdır.

Taşımanın güzergahı itibariyle uyuşmazlığa ... Konvansiyonu hükümleri uygulanacaktır.

Davacı sigorta şirketine nakliyat emtia sigorta poliçesi ile sigortalı dava dışı sigortalı satıcı ... ...AŞ tarafından Rusya'da yerleşik alıcıya satılan 26 palet, 4.020 koli, brüt 19.900 kg net 18.090 kg taze kiraz emtiasının Manisa'dan Rusya'ya karayolu ile ısı derecesine ayarlı dorsede taşınmasının davalı taşıyıcı ... ..Ltd.Şti tarafından üstlenildiği, diğer davalının ise davalı taşıyanın sorumluluk sigortacısı olduğu, emtianın 24/06/2018 tarihinde alıcıya teslimi sırasında kirazlarda çürüme tespit edilmesi üzerine alıcı tarafından emtianın kabul edilmediği,

eksper tarafından yapılan incelemede emtianın % 11,3 kısmının sağlam, % 16,2 kısmının sınıf dışı hasarlı, % 72,5 kısmının ise çöp durumunda olduğunun tespit edildiği, sağlam kalan kiraz emtiasının Rusya piyasasında değerlendirilerek elde edilen 7.894,75-TL sovtajın, hasarlı ürün bedeli 180.792,55-TL'den düşülmesi ve % 10 muafiyet tenzili neticesinde davacı tarafından sigortalısına 11/12/2018 tarihinde toplam 154.818,54-TL hasar ödemesi yapıldığı, sigortalı tarafından düzenlenen temlik ve ibraname ile hakların davacı sigorta şirketine temlik edildiği,

teslim şeklinin .../ ... olması nedeniyle malların alıcıya teslimine kadar sigortalının mal üzerinde menfaatinin bulunduğu anlaşılmaktadır.... nin 17. maddesinde taşıyıcının "eşyanın taşınmak üzere teslim aldığı andan teslim edileceği ana kadar meydana gelecek hasarlardan sorumlu olacağı" düzenlenmiştir. Eşyanın teslim alındığı şekilde teslimi de taşıyıcının sorumluluğu kapsamındadır. Taşıyıcının sorumluluktan kurtulma sebepleri Konvansiyon’un 17/2 ve 17/4.

Fıkralarında düzenlenmiş olup,taşıyıcı anılan maddelerde yazılı hallerden birinden meydana geldiğini ispat ederek sorumluluktan kurtulabilecektir.

17/2 maddede ‘taşıyıcının kaçınamayacağı ve sonuçlarını önleyemeyeceği durum’ ölçütüne vurgu yapılmış ve taşıyıcının bu sebepleri ileri sürerek sorumluluktan kurtulabilmesi için en üst düzeydeki özenin (...) gösterilmesine rağmen, kötü sonuçların önlenemediğini ve neticesinde de hasarın meydana geldiğini ispat etmesi gerekmektedir. ... nin 18/4.maddesi "Eğer taşıma malın sıcağa, soğuğa, ısı derecesindeki değişmelere ve rutubete karşı donatılmış araçlarla yapılıyorsa, taşıyıcı madde 17.4 parağraf -d de yazılı avantajdan faydalanmayı talep edemez.

Ancak, bu tür donanım seçilmesi ve kullanılması ile ilgili olarak kendisine düşen önlemleri aldığını ve verilen özel talimata uyduğunu kanıtlarsa böyle bir istemde bulunabilir. 17/2 ve 18/4 maddelerinin birlikte değerlendirilmesinde taşıyıcının eşyayı teslim aldığı durumda ve iyi bir şekilde muhafaza edilerek taşınması için en uygun taşıtı ve donanımı seçtiği karine olarak kabul edilmektedir.

Aksinin iddia edilmesi durumunda taşıyıcı, taşıtın ve donanımın seçiminde, bakımında ve kullanımında kendine düşen bütün önlemleri aldığını ve özeni gösterdiğini ispat ederek sorumluluktan kurtulabilecektir.

Taşıyıcının sorumluluğunun tespit edilebilmesi için taşıyıcının eşyayı koruma borcunu ihlal etmiş olması, bu ihlal neticesinde eşyanın hasara uğraması, hasarın taşıyıcının sorumluluk süresi içinde meydana gelmiş olması ve meydana gelen hasar ile koruma borcunun ihlali arasında uygun illiyet bağının bulunduğunun tesbiti gerekmektedir.

Somut olayda davalı taşıyanın 26 palet, 4.020 koli, brüt 19.900 kg net 18.090 kg taze kiraz emtiası ısı derecesine ayarlı dorse içerisinde Manisa'dan Rusya'ya karayolu ile taşımak üzere 14/06/2018 tarihinde aldığı, 24/06/2018'de alıcı firmaya getirildiği, emtiaların bozulduğunun tespit edilmesi üzerine alıcı tarafından kabul edilmeyen emtiaların, satıcı firmanın Rusya'daki deposuna getirildiği, ısı ölçüm cihazındaki verilerin incelenmesinde + 2 derecede taşınması gereken emtianın ortalama +4,5 derecede taşınırken 20/06/2018 tarihinde aniden + 16,2 dereceye yükselip + 19,3 dereceye çıktıktan sonra tekrar + 7,5 seviyelerine geldiği,

emtiaların belirlenen sıcaklıkta taşınmadığı hususları ihtilaf dışı olup; davalılar, emtialardaki hasarın kirazlarda yükleme öncesinden kalma kalite eksikliği, kabuklarda zedelenmeden kaynaklandığını, ayrıca hasarlı emtia miktarının daha az olduğunu iddia etmektedir. ... of Indipendent ... firması tarafından 25/06/2018 tarihinde yapılan incelemede emtianın % 11,3 kısmının sağlam, % 16,2 kısmının sınıf dışı hasarlı, % 72,5 kısmının ise çöp durumunda olduğu tespit edilmiştir.

Davalı sigorta şirketi tarafından görevlendirilen ... + ...isimli firmanın 26/06/2018 tarihinde yaptığı inceleme sonucunda düzenlediği raporda kirazların olması gerekenden daha yüksek ısıda muhafaza edildiği, kirazların % 41'inin hasarsız olduğu, % 46'sının hafif kabuk hasarlı, % 13'ünün ise tam hasarlı olduğu, hasarın kirazlarda yükleme öncesinden kalma kalite eksiklikleri ve hasar oranını yükselten ısı farklılıklarından kaynaklandığı tespit edilmiştir.

Bu durumda hasarın ürünlerin taşıma öncesi kalite eksikliğinden kaynaklanıp kaynaklanmadığının incelenmesi gerekmektedir.

30/03/2021 tarihli bilirkişi raporunda; hasara ilişkin yükleme öncesinden kalma kalite eksikliği iddiasına ilişkin olarak emtianın üretiminin her aşamasından sorumlu zirai karantina müdürlüğünce verilen inspektör onaylı menşei, pestisit, bitki sağlık sertifikası vb benzeri belgelerin dosyada bulunduğu, hasarın seyir boyunca düzensiz ısıdan kaynaklandığı, sıcaklığın artmasının emtianın doğal solunum hızının artmasına,

besin stoklarının ve su içeriğinin tükenmesine yol açacağı, olgunlaşmayı artırarak çatlama ve yarılmalara sebep olacağı, bağıl nem oranının düşmesi ile buruşma başlayacağı ve aşırı nem kaybı ile sapların rengini kaybederek kopacağı, hasarın ısı düzensizliğinden kaynaklandığı belirtilmiştir.Yeni heyetten alınan 21/01/2022 tarihli bilirkişi raporunda ise kirazlardaki çatlakların fotoğraflardan tespit edildiği, kiraz çatlağının düzensiz sulamadan kaynaklandığı, nakliye ve ısı değişimleri ile alakalı olmadığı, nakliye öncesi ürünlerde çatlak meyvelerin bozulmaları tetiklediği, küf oluşumuna neden olduğu,

diğer sağlam meyveleri de bozduğu belirtilmiştir.

Aynı heyetten alınan 24/06/2022 tarihli bilirkişi ek raporuna göre meyvedeki çatlakların yükleme öncesi olabileceği, ısı artış değişimlerinin kayıpları tetiklediği, ısı kontrolünün sağlanmış olması halinde meyvelerin yüklendiği andaki haliyle varış yerine ulaşarak mevcut durumundan daha fazla kayıp yaşanmayacağı belirtilmiştir.Bahsi geçen bilirkişi raporlarında taşıma konusu kiraz emtiasındaki bozulmanın nedeni ile ilgili farklı görüş bulunmakta ise de bahsi geçen ürünlerin yurt dışına ihraç edilmeden önce bir çok aşamada ve kalite kontrolünden geçerek sertifikalar düzenlendiği,

sevkıyat evraklarına emtianın durumu ile ilgili bir not düşülmediğinden tam ve sağlam teslim edildiği yönünde karine oluştuğu anlaşılmakla bu durumda emtialardaki hasarın önceye dayalı kalitesizlikten değil ısı düzensizliklerinden kaynaklandığı yönündeki 30/03/2021 tarihli bilirkişi raporuna üstünlük tanınması gerektiği sonucuna varılmaktadır.

Taraflar arasında emtianın hasarlı emtianın miktarı hususunda da anlaşılmazlık bulunmakta ise de emtianın alıcı tarafından kabul edilmeyerek sigortalıya iade edildiği, emtianın hasarsız kısımları tespit edilen paraya çevrilmesi sonucunda sovtajın hasar bedelinden düşüldüğü nazara alındığında davalıların hasarlı ürün miktarına yönelik istinaf nedenleri yerinde görülmemiştir.Davalılar ...'nin 23. maddesi gereğince tazminatın yükün taşınmak üzere kabul edildiği yer ve zamandaki borsa kıymetine göre hesaplanması gerektiğini ileri sürmüşler ise de tazminat hesabına alınan kg fiyatının Alaşehir Ticaret Borsası tarafından bildirilen ortalama birim

fiyattan düşük olduğu gelen yazı cevabı ile sabit olduğundan borsa fiyatının esas alınması halinde tazminat miktarı daha yüksek çıkacağından davalılar vekilinin aksi yöndeki istinaf nedeni yerinde değildir.

Davacı vekili ise istinafa cevaplarını sunduğu 03/05/2023 tarihli dilekçesinde ...'nin 27. maddesinde düzenlenen % 5 faiz oranının TL olarak hükmedilen alacağa uygulanmasının mümkün olmadığını belirterek faiz miktarı yönünden kararın düzeltilmesini talep etmiş ise de davacı vekiline gerekçeli kararın 26/03/2023 tarihinde, istinaf başvuru dilekçesinin ise 16/04/2023 tarihinde tebliğ edildiği, davalının istinafa cevap dilekçesini süresinden sonra sunduğu, bu nedenle davacı vekilinin süresinde sunduğu istinaf ya da katılma yoluyla istinaf dilekçesi bulunmadığı anlaşılmakla bu hususta inceleme yapılmamıştır.

Açıklanan nedenlerle; davalılar vekili tarafından ileri sürülen istinaf nedenleri yerinde olmadığından, davalılar vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.