İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi E.2024/1099 K.2025/1150

Davanın zamanaşımı nedeniyle reddine ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; müvekkilinin acentesi olduğu ... tarafından, ... numaralı konişmento tahtında, gönderilenin ... Ticaret Ltd. Şti. olduğu ve Qingdao/Çin limanından Gebze/Türkiye limanına taşınan yüklerin davalı tarafından varış limanından süresinde çekilmemesi sebebiyle doğan demuraj alacakları sebebiyle düzenlenen faturaların ödenmemesi sebebiyle, bakiye bedelin tahsili için davalı aleyhine İstanbul Anadolu ... İcra Müdürlüğünün ...

E. sayılı dosyası üzerinden icra takibi başlatıldığını, söz konusu icra dosyasında tebliğ edilen ödeme emrine davalı tarafından haksız olarak itiraz edildiğini, konşimento tahtında davalının gönderilen sıfatını haiz olduğunu, 4 adet konteynerin 21.06.2020 tarihinde gemiden tahliyesinden sonra konteynerlerin davalı tarafından 27.08.2020 tarihinde çekildiğini, 14 günlük serbest süre geçtikten sonra davalının yükleri çektiği tarihe kadar geçen 54 gün için demuraj alacağı oluştuğunu, demuraj tarifesi uyarınca 17.08.2020 tarihli 81.056,26-TL, 21.08.2020 tarihli 7.449,12-TL ve 27.08.2020 tarihli 11.324,43-TL tutarlı faturaların düzenlendiğini,

fatura bedellerinden davalının 54.234,56-TL alacağının mahsubu sonucu kalan 45.595,25-TL demuraj bedelinin takip konusu edildiğini, davalıya gönderilen varış ihbarında demuraj tarifesinin bildirildiğini ve yükler teslim alınmadan önce demuraj hesaplaması hakkında bilgi alması gerektiğinin hatırlatıldığını belirterek, davalının itirazının iptali ile davalı aleyhine icra inkar tazminatına hükmedilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili; davanın itirazın tebliğinden itibaren 1 yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılmadığını, bu nedenle davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddinin gerektiğini, davacı şirket tarafından iddia edilenin aksine müvekkili şirkete varış ihbarında demuraj tarifesinin bildirilmediğini, yükler teslim alınmadan önce demruaj hesaplaması hakkında bilgi alınması gerektiğinden bahsedilmediğini, davacı şirket tarafından müvekkiline herhangi bir fatura düzenlenip zamanında teslim edilmediğini belirterek, zamanaşımına uğramış davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece; göndereni ... Ltd, gönderileni davalı olan konşimento ile 4 adet 20 feet konteyner muhtevası emtianın ... isimli gemi ile Qingdao limanından, Gebze limanına taşındığı, konşimentonun davacı tarafından düzenlendiği, buna göre davacının fiili taşıyan konumunda olduğu, davalının süresi içinde sunulan cevap dilekçesi ile zamanaşımı itirazında bulunduğu, TTK 1246. maddesinde.

"1188. madde hükmü saklı kalmak kaydıyla gemi kira sözleşmeleri ile zaman çarteri sözleşmeleri ve navlun sözleşmelerinden veya konişmentodan veya onun düzenlenmesinden doğan bütün alacaklar bir yılda zamanaşımına uğrar.

Bu süre alacağın muaccel olması ile işlemeye başlar." düzenlemesinin bulunduğu, kural olarak demuraj ücreti alacağının, konteynerın boş olarak teslimi tarihinde muaccel hale gelip zamanaşımının da bu tarihte başladığı, dosyaya sunulan konteyner hareketlerine göre konteynerlerin 27/08/2020 tarihinde boş olarak taşıyana teslim edildiği, takip tarihi 21.05.2021 olup TTK 1246 maddesi hükmüne göre bir yıllık zamanaşımı süresi içinde takibe girişildiği, takip dosyasında son usuli işlem tarihi 06.08.2021 olmakla, bu tarihten itibaren zamanaşımı süresinin tekrar işlemeye başladığı,

dava öncesi arabuluculuk başvuru tarihi 23.12.2022, dava tarihi 14.04.2023 olup, davacının arabulucuya zamanaşımı süresinden sonra başvurduğu, dava dilekçesinde fatura tutarından davalının carisinde alacak görünen kısmın mahsup edildiği ve ödenmeyen bakiye alacak kaldığının beyan edildiği, bilirkişi raporunda tespit edilen ödemeler de davaya konu fatura tarihlerinden önceki bir tarihte yapılmış olup, dava konusu alacağa ilişkin olup olmadığının belirli olmadığı, kaldı ki bu tarihlere göre de zamanaşımı süresinin dolduğu, buna göre konteynerin boş teslim tarihi olan 27/08/2020'de başlayan zamanaşımının icra takip tarihinde kesildiği,

icra takibinde yapılan son işlem tarihi 06.08.2021'de yeniden işlemeye başlayan zamanaşımı süresinin davacının arabulucuya başvurduğu tarih itibariyle dolmuş olduğu gerekçesiyle, davanın zamanaşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF NEDENLERİ

Davacı vekili; davalının cevap dilekçesinde zamanaşımı itirazında bulunmadığını, davalının cevap dilekçesinde sadece İİK 67 maddesine dayalı hak düşürücü süre itirazında bulunduğunu, zamanaşımı definin borçlu tarafça ileri sürülmedikçe mahkemece kendiliğinden göz önüne alınamayacağını, müvekkilince 1 yıllık zamanaşımı süresi içinde icra takibinin başlatıldığını, davalının itirazı müvekkiline tebliğ edilmediğinden 1 yıllık hak düşürücü sürenin başlamadığını belirterek, kararın kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, konteyner bekleme (demuraj) ücreti faturalarına dayalı takibe vaki itirazın iptali istemine ilişkindir.

Konteyner demurajı TTK'da düzenlenmemiş olup uygulamada; kırkambar sözleşmesi veya konşimentoda kararlaştırılan, konteynerin iadesi borcunu kuvvetlendiren, bununla birlikte konteynerin iadesinde gecikme durumunda taşıyanın uğrayacağı zararı tazmin etmeye yarayan, öğretide hukuki niteliği bir kısım yazarlar tarafından götürü tazminat, bir kısmı tarafından ise cezai şart niteliğinde kabul edilen bir müessesedir.

Konteyner demurajından kaynaklı alacağın istenebilmesi için, öncelikle taraflar arasında bir anlaşmanın bulunması gerekir. Taşıma sözleşmesinde veya konşimentoda bu yolda bir hüküm olmadığı takdirde taşıyan kural olarak demuraj talep edemez. Sadece genel hükümlere dayanarak ispat koşuluyla gecikmeden kaynaklanan zararını isteyebilir.

Ancak TTK'nın 1203. maddesinde "Eşya, taşıtandan başka bir kişiye teslim edilecekse, bu kişi, navlun sözleşmesi veya konişmento ya da diğer bir denizde taşıma senedi uyarınca eşyanın teslimini istediğinde, bu istemin dayandığı sözleşmenin veya konişmentonun yahut diğer bir denizde taşıma senedinin hükümlerine göre ödemeye yetkili kılındığı bütün alacakları ödemekle, kendi hesabına gümrük resmi ödenmiş ve başka giderler yapılmış ise bunları da vermekle ve üstüne düşen diğer bütün borçları yerine getirmekle yükümlü olur." hükmüne yer verilmiştir.

Maddede bahsi geçen "navlun sözleşmesi, konşimento ya da diğer denizde eşya taşıma senedi hükümlerine göre üzerine düşen tüm borçlar" ifadesinin kapsamına konteynerin iadesi yükümlülüğü de dahildir. Bu hükme göre gönderilen, eşyanın teslimini talep etmesi halinde anılan yükümlülüğün muhatabı olur.

Şayet etmezse, TTK'nın 1203. maddesi kapsamında borç yükümlüsü haline gelmez (Sami Aksoy, Deniz Ticareti Hukukunda Konteynerin Taşıyana İadesi ve Konteyner Demurajı, Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, Sayı:1, Mart 2017, s.146). Bu durumda gönderilen konteyner gecikmesinden kaynaklanan bedelden sorumlu olmaz.

TTK'nın 1207/1 maddesi hükmüne göre ise; gönderilenin eşyanın teslimini isteme hakkını kullanmaması halinde, taşıtan, navlun sözleşmesi gereğince navlunu ve diğer alacakları taşıyana ödemekle yükümlüdür. Taşıma sözleşmesinin tarafı olmayan gönderilenin yükü teslim almaması, taşıyanın alacaklarını gönderilenden talep etmesinin hukuki dayanağını ortadan kaldırmaktadır. Bu halde navlun sözleşmesinin tarafı olan gönderen (taşıtan) borçlu olmaya devam etmektedir.

Somut olayda; gönderici ve yükleteni dava dışı Qingdao olan 4 konteyner emtianın Qingdao/Çin'den Gebze/Kocaeli'ye taşınması işini taşıyıcı olarak davacının üstlendiği, alıcının ise davalı şirket olduğu, taşımanın fiili taşıyıcı olarak da davacı tarafından gerçekleştirildiği, konteynerlerin 21.06.2020 tarihinde varış limanına ulaştığı, konteynerlerin 27.08.2020 tarihinde boş olarak davacıya teslim edildiği, demuraj tarifesi uyarınca davacı tarafça davalıya hitaben 17.08.2020 tarihli 81.056,26-TL, 21.08.2020 tarihli 7.449,12-TL ve 27.08.2020 tarihli 11.324,43-TL tutarlı faturaların düzenlendiği,

fatura bedellerinden davalının 54.234,56-TL cari hesap alacağının mahsubu sonucu kalan 45.595,25-TL'nin 21.05.2021 tarihinde takip konusu edildiği, icra takibinde 01.10.2021 tarihinde alacaklı davacı vekilince davalı borçluya Tebligat Kanununun 35. maddesine göre ödeme emri tebliğinin talep edildiği ve son işlem olarak 03.10.2021 tarihinde icra müdürlüğünce tebligat düzenlendiği, davadan önce 23.12.2022 tarihinde başlayan arabuluculuk sürecinin 09.03.2023 tarihinde anlaşmazlıkla sonuçlandığı, işbu davanın ise 14.04.2023 tarihinde açıldığı anlaşılmaktadır.

Davalı tarafça süresinde ibraz edilen cevap dilekçesi ile zamanaşımı defi ileri sürülmüştür. TTK’nın 1246. maddesi. "1188. madde hükmü saklı kalmak kaydıyla, gemi kira sözleşmeleri ile zaman çarteri sözleşmeleri ve navlun sözleşmelerinden veya konişmentodan veya onun düzenlenmesinden doğan bütün alacaklar bir yılda zamanaşımına uğrar. Bu süre, alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar.” şeklindedir.

Eldeki davada 1 yıllık zamanaşımı süresi, alacağın muaccel olduğu boş konteyner teslim tarihi olan 27.08.2020 tarihinde işlemeye başlamış olup, icra takibi 1 yıllık süre içerisinde 21.05.2021 tarihinde başlatılmıştır. TBK'nın 154. maddesi uyarınca icra takip tarihi itibariyle 1 yıllık yeni bir süre işlemeye başlamıştır. Takip sürecinde alacağın tahsiline yönelik, takibi ileriye götüren her takip işlemi zamanaşımını kesecektir.

Bu doğrultuda somut olayda icra takibinde yapılan son işlem tarihi 03.10.2021 olarak belirlenmiş olup, bu tarihten itibaren yeniden işlemeye başlayan 1 yıllık zamanaşımı süresi, davacının arabuluculuk başvurusu tarihi olan 23.12.2022 tarihinden önce 03.10.2022 tarihi itibariyle dolmuştur. Davalının davacı cari hesabında kayıtlı kısmi ödeme tarihleri 28.07.2020 olup, bu tarihler de takip tarihi öncesine denk düşmektedir.

İşbu dava ise 14.04.2023 tarihinde açılmış olmakla, dava konusu alacak zamanaşımına uğramıştır. Bu nedenle mahkemece davanın zamanaşımı nedeniyle reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle, davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.