İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi E.2024/1873 K.2024/1844

Davanın aktif husumet yokluğundan reddine ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili, talep konusu ... Tuzla OSB şubesine ait keşidecisi ... San. ve Tic. Ltd. Şti., keşide tarihi 23/01/2024, keşide yeri İstanbul olan 233.000-TL bedelli, ... seri nolu çekin kaybolduğunu, tüm aramalara rağmen bulunamadığını, savcılığına şikayette bulunulduğunu beyanla çekin zayi nedeniyle iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece, davacı tarafın dava dilekçesinde çekin lehtarına gönderilmek üzere yetkilisi olduğu keşideci şirket elindeyken kaybolduğunu beyan ettiği, bu beyan doğrultusunda kaybolduğu iddia edilmekle davacı çek hamilinin kendisi olduğunu iddia etmiş ise de, davacının çekte lehtar veya ciranta olmadığı, çeki dava dışı şirket adına fiilen elinde bulundurduğu, ayrıca davacının keşideci şirketin temsilcisi olduğu bu nedenle dava konusu çekin zilyetliğinin dava dışı şirket adına olduğu, buna göre davacının iş bu davayı kendisi adına açamayacağı, davanın çekin hamili tarafından açılması gerektiğinden davanın aktif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili, dava konusu çekin, müşteri olan ...'e ulaşmadığını, keşideciden de rızasıyla ve teslim bordrosuyla çıktığını, taşıma esnasında zilyet olan müvekkili elindeyken kaybolduğunu, müvekkilinin çekin bu aşamada meşru hamil olduğunu, TTK'nin 651/2 kıymetli evrakın zayi olduğu veya ziyanın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişinin iptal talebinde bulunmaya hak sahibi olduğunun düzenlendiğini, kanun hak sahibi tarihinden anlaşılması gereken hukuka uygun olarak çeki elinde tutan, lehtar veya hamil olan kişi olup, hamil ise her ne kadar senet metninden anlaşılması gereken kişiyse de,

senedin lehtar olarak gösterilen kişiye henüz ulaşmamış olması, keşideci elinden çıkışında müvekkilinin yetkili zilyet olması dikkate alındığında, çekin ziyaı anında elinde bulunduran kişi olması hasebiyle iptalini talep edebileceğini belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, hukuki niteliği itibariyle TTK'nin 818/1.s maddesi atfıyla aynı Kanun'un 757 ve devamı hükümleri uyarınca, zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın usulden reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

Kıymetli evrakın iptali, kıymetli evraka ilişkin “umumi hükümler” arasında TTK'nın 651 ve 652'de genel bir şekilde düzenlenmiş, ayrıca nama (TTK m. 657) ve hâmiline senetlerin iptali hakkında (TTK m. 661-668) özel hükümler öngörülmüştür. TTK’da emre yazılı senetlerin iptaline dair ayrık hükümler bulunmamaktadır.

Bunun yerine poliçenin iptali için özel bir düzenleme (TTK m. 757-765) getirilerek bu hükümlerin TTK m. 778/1-ı yollamasıyla bonolar bakımından, 818/1-s yollamasıyla çekler bakımından da uygulanacağı öngörülmüştür. Dosyaya sunulan çek örneğinin incelenmesinde; iptali istenen çekin keşidecisinin ... San. Tic. ve Ltd. Şti., çekin lehtarının ... San. ve Tic. Ltd.

Şti. olduğu, söz konusu çekin keşideci tarafından davacı aracılığı ile lehtar şirkete gönderildiği sırada yolda kaybolduğu ve lehtar şirkete ulaşmadığı öne sürülmüştür.Çekin tedavüle çıkarılması, düzenleyenin çeki doldurup imzaladıktan sonra, zilyetliğini başka bir kimseye intikal ettirmesiyle sağlanır. Çek üzerinde lehtarın hak sahibi olabilmesi; düzenleyen ile lehtar arasında bir zilyetlik anlaşması olması ve senet zilyetliğinin lehtara geçirilmesi ile gerçekleşir.

(Ömer Özkan - Elmas Güner, Çekin Tedavüle Sunulması ve Devri, Akademik Bakış Dergisi, S.32, Yıl 2012).

Kambiyo senedinde mündemiç hakka sahip olmak için senet üzerindeki zilyetlik zorunludur (Yargıtay 11.Hukuk Dairesinin 06.06.2012 tarih ve 2011/4524 Esas, 2012/9838 Karar sayılı kararı da benzer yöndedir) Çek üzerinde lehtar olmayıp, lehtar tarafından yapılan bir ciro da olmadığı gibi davacının çek üzerinde hak sahibi olmadığını açıkça beyan etmekle yetkili hamil sayılmayacağından , çek ile ilgili herhangi bir talep ileri süremeyecektir.

Davacı yetkili hamil olmadığından davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.Açıklanan nedenlerle; mahkemece davanın reddine dair verilen kararda bir isabetsizlik bulunmadığından davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.