İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi E.2025/964 K.2025/1115

Davanın kısmen kabulüne ilişkin kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; taraflar arasında yapılan bayilik sözleşmesi çerçevesinde müvekkilinin ... Bankası tarafından verilen16.08.2021 tarih, ... nolu ve 80.000-TL bedelli, ... nolu ve 80.000-TL bedelli, ... nolu ve 80.000-TL bedelli, ... nolu ve 80.000-TL bedelli, 100.000-TL bedelli olmak üzere toplamda 420.000-TL bedeli beş adet teminat mektubu; market iç dizayn, tuvalet - market, istasyon kanopi aydınlatma,market yer tavan döşeme için verilen prim amacı ile alınan teminat mektupları olduğunu,davacının kira sözleşmesinin mal sahibince yenilenmemesi sebebiyle davacının oradan çıktığını ve yapılan tüm imalatların mevcut istasyonda bırakıldığını, bunun karşılığında bir bedel alınmadığını ileri sürerek davaya konu teminat mektuplarının davacıya iadesine karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili; taraflar arasında istasyon ile ilgili olarak, 20.02.2021 Alt Kira Sözleşmesi akdedilmiş olup ayrıca aynı taşınmazın “...” Shell istasyonu olarak davacı tarafından işletilmesi amacıyla, 15.11.2020 tarihli bayilik sözleşmesi akdedildiğini, davacının davalı şirkete ödemediği borçları nedeniyle istasyonda yeterli stok bulundurmaması, 26.10.2021 tarihinden itibaren istasyonun kapalı kalması ve elektrik sağlayamadığı için otomasyon sisteminin 03.01.2022 tarihinden itibaren kapalı kalmasına sebebiyet vermesi,

sözleşmedeki yükümlülüklerine ve mevzuata aykırılık teşkil ettiğinden bayilik sözleşmesinin haklı nedenle feshedildiğini, taşınmazın fiilen kullanılmaması nedeniyle kira sözleşmesinin de haklı nedenle feshedildiği ve bu kapsamda da müvekkil şirketin davacıdan gerek kar mahrumiyeti gerekse cezai şart alacakları olduğunu belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; sözleşmenin 11. maddesine uygun şekilde davalı yanca sözleşmenin feshedildiği,yapılan bilirkişi incelemesinde davalının 109.159,05-TL alacağı olduğu, bu kapsamda davalı yanca alacağın mahsubu ile teminat mektuplarından kalan bedelin davacıya iadesi gerektiği, davalı yanca başkaca alacağı olduğu yönünde açılan dava da bulunmadığından davalının ceza-i şart alacağı yönünde değerlendirme yapılmadığı, teminat mektuplarının 05/12/2022 tarihinde paraya çevrildiği, davacının teminat mektuplarının paraya çevrilmesi nedeniyle bakiye alacağının olduğu anlaşılmakla, 05/12/2022 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazla istemin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı vekili; teminat mektuplarının davadan sonra tazmini nedeniyle davacı tarafça dava ıslah edilmeden davanın kabulüne karar verilmesinin hatalı olduğunu, sözleşmenin 11.4. maddesinin"....bayilik sözleşmesi’nin bayi tarafından haksız olarak feshi ya da ifa edilmemesi ya da ifasının kusurlu olarak imkansız hale getirilmesi halinde 150.000-USD karşılığı TL cezai şarta hak kazanarak "bayi"nin verdiği teminat mektupları ve sair teminatların dan derhal tahsil etmeye" yetkili olduğunu ,haklı fesih karşısında müvekkil şirketin davacıdan ayrıca gerek kar mahrumiyeti gerekse akdedilen sözleşmelerden kaynaklı cezai şart alacakları bulunduğunu,

zaten borç bulunması halinde mektubun iadesi edilmeyecek olması karşısında ayrı bir davaya gerek bulunmadığı ve bu nedenle de davacının tüm borçlarının tespiti gerektiğini ileri sürerek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava bayilik sözleşmesi nedeniyle verilen teminat mektuplarının sözleşme sona ermesine ve borç bulunmamasına rağmen davalı tarafça iade edilmediği ileri sürülerek teminat mektubu nedeniyle borçlu bulunmadığının tespiti ve iadesi istemine ilişkindir. Dava teminat mektuplarının iadesi istemli açılmış ise de; yargılama sırasında teminat mektupları tazmin edilerek paraya çevrilmiştir.

Teminat mektupları nakde döndüğünden davalı vekilinin davanın ıslah edilmediği bu nedenle istirdada karar verilemeyeceğine ilişkin istinaf nedeni yerinde değildir.Somut olayda davacı tarafından davalıya verilen teminat mektuplarının; kesin süresiz olduları, davacı şirket ile ... arasında meydana gelmiş veya gelebilecek her türlü akdi ve sair ticari münasebetten doğabilecek, her türlü borç, zarar, ziyan, gecikme cezası dahil ve ..bilcümle cezai şart tazmini ve .. doğmuş ve doğacak borçları" kapsadığı anlaşılmaktadır.

Teminat mektubu ne için verilmişse sadece o borcu teminat içine alır. Davacı sözleşmenin davalı tarafça haklı olarak feshine sebebiyet vermiş, karar bu yönüyle kesinleşmiştir.Teminat mektubunun iadesi talebi incelenir iken davacının teminat mektubu kapsamında kalan tüm borçları incelenmesi gerekir.Teminat mektupları sadece davacının cari (açık)hesap borcu için verilmemiştir.

Cezai şart alacağı dahil olmak üzere tüm alacakların kapsamda olduğu teminat mektuplarında açıkça yazmaktadır. Bu halde davalının savunmasına göre sözleşmenin cezai şarta ilişkin hükümlerinin değerlendirilmesi gerekmektedir. Cezai şart alacağının teminat mektubunun tazmini yoluyla tahsili mümkün olup, açılan menfi tespit davasında, eda davası gibi cezai şartın tahakkuk edip etmediği, etmiş ise miktarının fahiş olup olmadığı hususlarında inceleme yapılması mümkündür.

Bilirkişi kurulunun bu taleplerin ayrı bir davada incelenebileceği görüşü doğru olmayıp davalı tarafından tazmin edilen miktardan cezai şartı aşan bir bedel var ise iadesi gerekirken, cari hesap borcu düşülerek kalan alacağa hükmedilmesi doğru olmamıştır.Açıklanan nedenlerle, davalı vekilinin cari hesap dışındaki alacaklarının incelenmediğine yönelik istinaf nedeni haklı bulunmuş olup, istinaf başvurusunun kabulüne kararın kaldırılmasına dava dosyasının kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.