İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi E.2023/1274 K.2023/2121

İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMASININ ÖZETİ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, Müvekkilinin hamili olarak bulunduğu 29.03.2014 tarihli, ... seri numaralı, 13.500 TL bedelli, ... tarafından keşide edilen ... BANKASI Silivri Şubesi'ne ait, 05.11.2013 tarihli, ... seri numaralı, 7.250 TL bedelli, ... tarafından keşide edilen ... BANKASI Silivri Şubesi'ne ait çeklerin kaybolduğunu, çeklerin bankadan tahsil edilmesini engellemek ve müvekkilinin zarar görmesini önlemek için bu davayı açtıklarını beyan etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesi 14/04/2023 tarih 2023/238 Esas - 2023/364 Karar sayılı kararında. "Dava; hukuki niteliği itibariyle 6102 Sayılı TTK'nun 757 ve devamı maddeleri uyarınca çek iptali davasıdır. 6102 Sayılı TTK'nun 758. maddesinde "Poliçeyi eline geçiren kişi bilindiği takdirde, mahkeme, dilekçe sahibine iade davası açması için uygun bir süre verir. Dilekçe sahibi verilen süre içinde davayı açmazsa, mahkeme, muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldırır." hükmü düzenlenmiştir.

6102 sayılı TTK'nun 763. Maddesinde "Elden çıkan poliçe mahkemeye sunulursa, mahkeme, iade davası açması için dilekçe sahibine uygun bir süre verir. Dilekçe sahibi bu süre içinde dava açmazsa, mahkeme, poliçeyi, sunmuş olana geri verir ve muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldırır." hükmü düzenlenmiştir.

Mahkememizce dava konusu çeklerin iptaline ilişkin ilanların yaptırıldığı, çekin ibraz edilip edilmediğine ilişkin Bankalara yazılan müzekkerelere verilen cevapta dava konusu çeklerin ibraz edildiğinin bildirildiği görülmüştür.

Dava konusu çeklerin ibraz edilmesi sebebiyle davacı vekiline çek istirdadı davası açması için süre verildiği, ancak davacı vekili tarafından çeklerin istirdadı davası açıldığına dair beyan ve belgelerin sunulmadığı gibi bu yöndeki ara karardan rücu edilmesi talebinde bulunulduğu anlaşılmakla 6102 Sayılı TTK'nun 763. maddesi uyarınca açılan davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur."gerekçesi ile, Açılan davanın REDDİNE, karar verilmiş ve karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle, ilk derece mahkemesi kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, Mezkur nolu dosya ile görülmekte olan davada, yerel mahkemenin dava konusu çeklerin 3. Kişiler tarafından bankaya ibraz edilmesi sebebiyle istihkak davası açmak üzere taraflarına süre verdiğini, işbu süre içinde davanın açılmaması halinde ödeme yasağının kaldırılacağının ve davanın reddedileceğinin ihtar edildiğini, taraflarınca hukuki yarar bulunmadığı gerekçesi ile ara karardan rücu talep edildiğini, mahkemece davanın haksız yere reddolunduğunu, Davada taraflarınca ödeme yasağı talebinde bulunulmadığını;

işbu hususun ara karardan rücu taleplerinde de yer aldığını; mahkemece çeklerin 3. kişilerce ibraz edilmesi sebebine dayanarak taraflarına istihkak davası açmak üzere süre verilmesinin usule uygun olmadığı kanaatinde olduklarını; söz konusu çekle 3. kişilerce ibraz edilmiş olsa da bu çeklerin karşılığı olmadığından; çek bedellerinin bankaca ödenmediğini;

bu itibarla istirdat davası açılmasının hukuk mantığıyla bağdaşmadığı gibi istirdat davasının açılmasına yönelik her hangi bir hukuki menfaat de bulunmadığını, Karşılıksız çıkan ve bankaca karşılıksız kaşesi vurulan çeklerin son hamillerce müvekkiline iade edildiğini, iş bu iade sonrasında önceki ciranta olan müvekkili tarafından çekler kaybedildiğinden görülen davanın açıldığını;

bu durumda yerel mahkemenin taraflarına istirdat davası açılması için süre vermesinin, taraflarınca yukarıda izah edilen nedenlerle işbu davanın açılmamış olması ve bu hususun mahkemeye bildirilmesinin ancak mahkemece yine bu husus gözetilmeyerek davanın reddedilmesinin hukuka aykırı olduğunu, Yukarıda izah etmeye çalıştıkları işbu hususlar muvacehesinde;

yerel mahkemenin taraflarınca açılan davanın reddine yönelik kararının usul ve yasaya aykırı olduğu kanaatiyle dosyanın dairemizce değerlendirme yapılarak beyanları doğrultusunda ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etme zaruretinin hasıl olduğunu, İleri sürerek,

istinaf başvurularının kabulüne, ilk derece Mahkemesi kararının itirazları doğrultusunda kaldırılmasına karşılıksız çıkan ve bankaca karşılıksız çek işlemi gören ve ödenmeyen çeklere yönelik istirdat davası açılmasına dair kurulan ara kararın herhangi bir hukuki menfaatinin bulunmadığı gerekçesiyle talepleri doğrultusunda rücu edilerek davalarının kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde ise resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır. Dava, 6102 sayılı TTK'nun 818/1-s bendi atfı ile aynı Kanunun 757 ve devamı maddeleri gereği zayii olduğu iddiası ile çekin iptali talebine ilişkindir.

Mahkemece dava konusu çeklerin ibraz edilmesi sebebiyle davacı vekiline çek istirdadı davası açması için süre verildiği, ancak davacı vekili tarafından çeklerin istirdadı davası açıldığına dair beyan ve belgeler sunulmadığı gibi bu yöndeki ara karardan rücu edilmesi talebinde bulunulduğu gerekçeleri ile 6102 Sayılı TTK'nun 763. maddesi uyarınca davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekilince süresi içerisinde istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

Davacı tarafından ileri sürülen istinaf sebebi, dava konusu çekler için ödeme yasağı talep edilmediğinden ve mahkemece bu yönde tedbir kararı oluşturulmadığından, çeklerin istirdadı için dava açılmak üzere taraflarına süre verilmesinde hukuki yarar bulunmadığı, ara karardan rücu talebinin ve davanın haksız reddedildiği, dava konusu çeklerin hamilleri tarafından bankaya ibraz edilip karşılıksız çıkmaları akabinde müvekkiline iade edildikleri, bu iade sonrasında ise çeklerin kaybedildiği, bu nedenle eldeki davanın açıldığı yönündedir.

6102 Sayılı TTK'nun 818/1-s bendi atfı aynı Kanunun 757/1 ve 759/1 fıkraları uyarınca; iradesi dışında çek elinden çıkan hamil, çekin kimde olduğu bilinmiyorsa, çekin ödeme yeri veya hamilin yerleşim yerinden çekin iptaline karar verilmesini talep edebilir.

Çekin zayii nedeniyle iptali davası açma hakkı, hamile ait olup, zayi nedeniyle iptal talebinde bulunan kişi , çekin hamili bulunduğunun ve çekin kaybolduğunun "kuvvetle muhtemel" olduğunu ispata elverişli deliller sunmalıdır. Davacı vekilinin dava dilekçesinde, davacının hamili olduğu 29/03/2014 keşide tarihli, ... çek numaralı, 13.500,00-TL bedelli, ... tarafından keşide edilen ...

Bankası Silivri Şubesi'ne ait çek ile 05/11/2013 keşide tarihli, 8016152 çek numaralı, 7.250,00-TL bedelli, ... tarafından keşide edilen ... bankası Silivri Şubesi'ne ait çeklerin çalındığını ileri sürerek, iptallerini talep ettiği, ödeme yasağı talebinde bulunmadığı anlaşılmıştır. Dava konusu çekler için muhatap bankalara yazılan yazı cevaplarından, çeklerin ...

Bankası tarafından takas merkezine ibraz edildiklerinin ve karşılıksız çıktılarının, çeklerin ibraz anındaki görüntülerinin takas bankasından sorulması gerektiğinin bildirildiği görülmüştür. ... Bankası'na yazılan yazı cevapları ekinde çek görüntülerinin sunulduğu anlaşılmıştır. Dava konusu çeklerden, 29/03/2014 keşide tarihli, ... çek numaralı, 13.500,00-TL bedelli hamiline çekin keşidecisinin ... olduğu, çek arkasındaki cirantaların sırasıyla ..., ..., ... Sanayi ve Tic.

Ltd. Şti., ... ve ... ve ... Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. olduğu, çekin ... adına ... Bankası tarafından 31/03/2014 tarihinde takas merkezine ibraz edildiği ve karşılıksız çıktığı, çekin cirantaları arasında davacının görünmediği anlaşılmıştır. Dava konusu çeklerden, 05/11/2013 keşide tarihli, ... çek numaralı, 7.250,00-TL bedelli hamiline çekin keşidecisinin ... olduğu, çek arkasındaki cirantanın ... olduğu, çekin ... adına ...

Bankası tarafından 05/11/2013 tarihinde takas merkezine ibraz edildiği ve karşılıksız çıktığı, çekin cirantaları arasında davacının görünmediği anlaşılmıştır.

Bankalardan gelen yukarıdaki yazı cevapları üzerine mahkemece davacı vekiline; dava konusu çeklerin üçüncü kişi tarafından ibraz edilmiş olmaları nedeniyle, çeki ibraz edenlere karşı iki haftalık kesin süre içerisinde istirdat davası açarak mahkemeye bilgi verilmesi, aksi takdirde dava konusu çekler üzerine konulan ödeme yasağının kaldırılarak davanın reddine karar verileceği ihtarını içerir tebligat çıkartıldığı, tebligatın 08/04/2023 tarihinde tebellüğ edildiği görülmüştür.

Davacı vekilinin, mahkemece verilen kesin süreye ve sonuçlarına ilişkin ihtarı içeren tebligatı tebellüğ ettikten sonra, 12/04/2023 tarihinde sunduğu beyan dilekçesinde özetle; huzurdaki davada taraflarınca ödeme yasağı talebinde bulunulmadığını, bu nedenle taraflarına istihkak davası açmak üzere süre verilmesinin usule uygun olmadığını, keza söz konusu çeklerin üçüncü kişilerce ibraz edilmiş olsalar da, karşılıksız çıktıkları için bankaca bedellerinin ödenmediğini, bu nedenlerle istirdat davası açılmasında herhangi bir hukuki menfaat bulunmadığını,

karşılıksız çıkan ve bankaca karşılıksız kaşesi vurulan çeklerin son hamillerce müvekkiline iade edildiklerini, çeklerin bu iade sonrasında önceki ciranta olan müvekkilince tarafından çekler kaybedildiklerini ileri sürerek, ara karardan rücu edilmesini talep etmiştir. Mahkemece rücu talebi hakkında olumlu olumsuz bir karar verilmemiştir.

TTK'nun 818/1-s maddesi atfı ile aynı Kanunun, önleyici önlemler başlıklı 757 inci maddesinin 1 inci fıkrası uyarınca, iradesi dışında çek elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın çeki ödemekten menedilmesini isteyebilir.

Yine aynı atıf gereği, TTK'nun iade davası başlıklı 763 maddesi uyarınca, elden çıkan çekin yargılama sırasında mahkemeye sunulması veya muhatap bankaya ibraz olunması halinde, mahkeme, iade davası açması için dilekçe sahibine uygun bir süre verecek, dilekçe sahini bu süre içerisinde dava açmazsa, mahkeme muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldıracaktır.

Görüldüğü üzere, çekin yargılama sırasında ibraz edilmesi halinde, mahkemece verilen kesin süre içerisinde iade davası açılmamasının hukuki sonucu daha önce verilen ödeme yasağı kararının kaldırılmasından ibarettir. Bu nedenle mahkemece iptali talep edilen çek hakkında tedbiren ödeme yasağı kararı verilmemiş ise, çekin yargılama sırasında ibrazı halinde, iptal talebinde bulunana iade davası açılması için süre verilmesine gerek yoktur.

Böyle bir durumda, çekin yargılama sırasında ortaya çıkmasının hukuki sonucu ise, iptal talebi ile açılan davanın konusuz kalması olacaktır. Davacının, dava konusu çeklerin ibrazdan sonra kaybolduğuna yönelik iddiası ve ödeme yasağı talep etmemiş olması nedeniyle TTK'nun 763 maddesi somut olayda uygulama alanı bulamayacaktır.

Kaldı ki çeklerin, henüz ibraz edilmeden önce kayboldukları ve yargılama sırasında ortaya çıktıkları iddia edilmiş olsa idi dahi, iade davası açılmamasının hukuki sonucunun, sadece verilmiş bir ödeme yasağı kararı mevcut ise bunun kaldırılması olduğu kanun koyucu tarafından açıkça düzenlenmiş bulunmaktadır.

Yukarıda yapılan tüm açıklamalar ışığında somut olaya dönüldüğünde; dava konusu çeklerin hamiline yazılı çek olmaları, hamiline çekin devri için, ciroya gerek bulunmayıp zilyetliğin devrinin yeterli olması, davacı vekilinin dilekçesinde, çeklerin son hamillerce ibraz edilip karşılıksız çıkmalarından sonra davacıya iade edildiklerinin, iadeden sonra kaybolduklarının açıklanmış olması karşısında, mahkemece, davacının iptalini talep ettiği çeklerin hamili olup olmadığı ve zayi nedeniyle iptal koşullarının oluşup oluşmadığı değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken,

dava konusu çeklerin yargılama sırasında ortaya çıktıkları kabul edilerek ve iade davası açılmadığı gerekçesiyle TTK'nun 763 maddesi uyarınca davanın reddine karar verilmesinin isabetsiz olmuş, davacı vekilinin buna yönelik istinaf sebebi haklı bulunmuştur. Sonuç olarak; davacının istinaf başvurunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının 6100 Sayılı HMK'nun 353/1-a6 maddesi uyarınca kaldırılmasına, dosyanın mahkemesine iadesine karar vermek gerekmiştir.