İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi E.2023/913 K.2026/181

İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı sigorta şirketine nakliyat sorumluluk sigorta poliçesi ile sigortalı ... firmasının taşıma organizasyonu sürecinde davalıya ait bir takım emtianın Türkiye’den Hollanda’ya taşınması işinin üstlenildiğini, davacının bu taşımada fiili taşıyıcı dava dışı ... firması ile taşımayı organize ettiğini, 27.03.2019 tarihinde davalı tarafından ... -... plakalı taşıta yüklenerek yola çıkan yükün, 30.03.2019 tarihli taşıma senedi tahtında CMR konvansiyon hükümlerine göre taşıma sürecine girdiğini, ihracat gümrük beyanında yükün “condenser ve soğutucu ekipmanları” şeklinde belirtildiğini,

sigortalı ... firmasına verilen yükleme talimatında da aynı açıklamanın yer aldığını, yükleme talimatında transit sürecinde sevk evrakı ve gümrük kaynaklı risklerin davalı yanca üstlenildiğini, 01.04.2019 tarihinde Bulgaristan’da gümrük denetimine giren taşıtın içinde bulunan 2 kap-96 adet ... bulunduğu belirlenmekle, gümrük evrakında bu emtianın bildirilmediğinin tespit edildiğini, söz konusu gazın AB sınırları içinde izinli taşınması gerektiğinin bildirildiğini, kaçakçılık cezai uygulaması yapıldığını, fiili taşıyıcı ... firmasına 44.271 Bulgar Levası idari para cezası düzenlendiğini,

araç maliki fiili taşıyıcı ... firması ve sürücüsü ... için düzenlenen idari para cezasının 11.04.2019 tarihinde ödenmek durumunda kaldığını, ödenen cezanın sigortalı ... firmasına 12.04.2019 tarihinde 23.800 EURO olarak yansıtıldığını, sigortalı ... firması tarafından ... firmasına toplamda 22.687 EURO ödeme ile söz konusu cezaya katlanıldığını, davacının da sigorta poliçesinde 2.000 EURO muafiyet düşüldükten sonra 20.687,00 EURO ödemeyi sigorta tazminatı olarak sigortalısı ... firmasına 12.12.2019 tarihinde ödediğini,

TTK m.1481 ve TBK m.183 ile devamı hükümlerine göre sigortalısı ... firmasına halef olan davacının 13.03.2020 tarihinde işbu dava konusu takibe giriştiğini, CMR Konvasiyonu m.11 gereği meydana gelen zarardan, katlanılan idari para cezasından davalının sorumlu olduğunu, davalının takibe haksız olarak itiraz ettiğini beyanla itirazın iptaline, takibin devamına, davalı aleyhine %20 oranında icra inkar tazminatına hükmedilmesi ile yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle.

CMR Konvansiyonu m.32 gereği olan zamanaşımı süresinin dolduğunu, davacı ödemesinin taşıyıcı sorumluluk sigorta poliçesi kapsamında olmadığını, TTK'nın 1472. maddesinin şartlarının oluşmadığını, alacağın temlikine dayanan halefiyet şartlarının da somut olayda uygulanamayacağını, taşımanın parsiyel taşıma olduğunu, araçta başka yüklerin de bulunduğunu, meydana gelen zararın davalıya ait yüklerden kaynaklı olduğunun ispatlanamadığını, CMR m.8 gereği yükü teslim alırken taşıyıcının gerekli kontrolleri yapmadığını, belgelerde belirtilmeyen eşyayı davalının taşımaya almaması gerektiğini,

eşyanın Türkiye çıkış gümrük denetiminde bir sorunla karşılaşmamasına rağmen, Bulgar gümrük sürecinde sorun yaşanmasının fiili taşıyıcı sorumluluğunda olduğunu, Bulgar yetkili makamları önünde idari para cezasına karşı hukuki süreçler işletilip işletilmediği, cezanın haklı olup olmadığı, bundan davalının sorumlu tutulup tutulamayacağının değerlendirilmesi gerektiğini, borcu kabul etmek anlamına gelmemek üzere, icra takibine konu edilmesine karşın, alacağın varlığı ve miktarının yargılamayı gerektirdiği, inkar tazminatı talebinin yerinde olmadığını;

aksine davalı lehine kötüniyet tazminatına hükmedilmesi gerektiğini beyanla davanın reddine, davacı aleyhine kötü niyet tazminatına hükmedilmesi ile yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ

Mahkemece; davanın, İİK'nun 67. maddesine göre alacağın tahsili için başlatılan icra takibine itirazın iptali istemine ilişkin olduğu, CMR Konvansiyonu'nun 32/1-a maddesi gereğince teslim gerçekleşmediğinden 1 yıllık zamanaşımı süresinin de henüz başlamamış olduğu kabul edilerek zamanaşımı definin reddine karar verildiği, davacının ödemesinin, sigorta poliçesi şartlarına uygun, idari para cezası kaynaklı bir tazminat ödemesi olduğu, davacının sigortalısına yasal ve akdi halefiyet şartlarının mevcut olduğunun değerlendirildiği, meydana gelen zarar daha yüksek olmasına karşın, davacının ancak 20.687,70 EURO tutarında rücu hakkı olduğu,

meydana gelen zararın ihracat ve transit evrakındaki bilgilerle taşınan emtianın uyuşmaması kaynaklı Bulgar otoritesine ödenen idari para cezası olduğu, CMR m.8 ve m.11 gereği böyle bir uyumsuzlukta, paletli-sandık içinde kapalı taşımaya alınan emtia açısından taşıyıcının özel bir taahhüdü olmadığı sürece sorumlu tutulamayacağı, ihracat ürünleri “soğutucu ekipman” şeklinde beyan edilmiş ise de, bu gibi gazların soğutucu ünitelerin aksam ve parçası niteliğinde olmadığı, başka bir anlatımla klima cihazları 8415 Tarife Pozisyonunda ithal ve ihraç edilmekte olup dış ünitelerinde soğutucu gaz bulunmadığı,

bu gazların montaj aşamasında bulunduğu tüplerden ünitelere basılmakta olduğu, dolayısıyla ihracatında herhangi bir izne tabi olmamakla birlikte, ozon tabakasını incelten maddeler gideceği ülkede denetime tabi olan eşya sınıfında olduğundan, açıkça ve ayrıca beyan edilmesi gereken eşyalardan olduğunun bilirkişi raporunda belirtildiği, ... gazına ilişkin değerlendirme için alınan ek raporda, taşıma sevk evrakında bildirilmeyen emtia için sebep olunan idari para cezasından sorumluluğun yük ilgilisine ait olduğunun değerlendirildiği, alınan raporların denetime açık olduğu,

temerrüt olgusunun ispatlanamadığı gerekçesi ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ve karara karşı davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

DAVALI VEKİLİNCE İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:Mahkemece zamanaşımı definin reddine, dair verilen kararın dosya kapsamına ve hukuka aykırı olduğu, takibe ve davaya konu alacağın yurt dışı eşya taşıması olması sebebiyle uygulanacak olan CMR Konvansiyonu'nun 32/1. maddesine göre taşınan emtiadaki hasardan doğan talepler bakımından zamanaşımı süresinin 1 yıl olarak kabul edildiği,İlk derece mahkemesince teslim gerçekleşmediğinden 1 yıllık sürenin henüz başlamamış olduğunun kabul edilmesinin, olayda teslime bağlı olarak varlığı ortaya çıkan bir zarar iddiası söz konusu olmadığından haksız olduğu,

idari para cezası kaynaklı hasarda zamanaşımı süresinin başlagıcı bakımından zararın meydana geldiği tarihin esas alınacağı, buna göre zararın meydana geldiği tarihin, Bulgaristan idari makamlarınca idari para cezası tutanağının düzenlendiği tarih olabileceği ve dava tarihi itibariyle zamanaşımı süresinin dolduğu;Davaya konu maddi olayın, davaya dayanak yapılan ...

Poliçesi'nin sağladığı teminat kapsamında olmadığı, yapılan ödemenin halefiyet hükümleri gereğince davalıdan talep edilemeyeceği, davacı (davacının sigortalısı) tarafından hasar bildiriminin gereği gibi ve süresinde yapılmadığı, süresinde bildirilmeyen hasardan davalı şirketin sorumlu tutulamayacağı, bildirimin en geç 7 gün içerisinde yapılmış olması gerektiği;Taşımayı yapan araçta beyan dışı olarak bulunduğu iddia edilen eşyanın ... olduğunu, bu eşyanın taşımayı yapan araçta bulunduğunu gösteren, Bulgaristan resmi makamlarınca düzenlenmiş hiçbir belge - tutanak vb. delilin dosyada bulunmadığı,

ayrıca Bulgaristan resmi makamları tarafından düzenlenen para cezası işleminin, uluslararası gümrük mevzuatına uygun bir işlem olup olmadığını oraya koyan hiçbir tespit ve değerlendirme de yapılmadığı, bu nedenlerle eksik tespitler ve kanaatler içeren bilirkişi kök ve ek raporları esas alınarak kurulan hükmün dosya kapsamına ve hukuka aykırı olduğu;Dava konusu olayda; davalı şirketin, taşıma konusu araca "..." cinsi eşyalarını yüklediği ve taşıyıcıya teslim ettiği, eşyalara ait her türlü fatura, gümrük beyannamesi, izin belgesi vb. belgelerde, taşıma konusu eşyanın "..." olduğunun yazılı olduğu,

davalının, taşıyıcıya teslim ettiği eşyalara ait her türlü fatura, gümrük beyannamesi, izin belgesi vb. bilgi ve belgeyi de taşıyıcı firmaya teslim ettiği, davalı tarafından, belgelerde yazılı olmayan ve çıkış gümrüğüne beyan edilmeyen hiçbir eşyanın araca yüklenmediği ve taşıyıcıya teslim edilmediği,

davalı tarafından taşıyıcıya beyan dışı fazladan eşya teslim edilmiş olsa idi, öncelikle Türkiye'deki çıkış gümrük idaresi tarafından bu konuda 5607 Sayılı Kanun ve diğer ilgili mevzuat kapsamında işlem yapılması gerekeceği, İlk derece Mahkemesince hükme esas alınan bilirkişi ek raporunda da, ülkemizden yurt dışına gidecek her emtianın beyana tabi olduğu, konu eşyanın ülkemizden çıkmadan önce gümrük idaresince fark edilmiş olması durumunda Gümrük Kanunu'nun 241. maddesi gereği usulsüzlük cezası (2022 yılı için 235,00.- TL.) tatbiki ile idari yaptırım uygulanmasının akabinde eşyanın çıkışına izin verileceğinin belirtildiği,

dosyada Türkiye çıkış gümrüğünde "araçta beyan dışı bir eşya olduğundan bahisle yasal işlem yapıldığına, idari para cezası uygulandığına" dair bir iddia, bu yönde bir tespit ve delil olmadığı, Türk çıkış gümrüğünde belirtilen şekilde bir işlem yapılmamış olmasının, davalı tarafından taşıyıcıya beyan dışı fazla eşya teslim edilmediğini açıkça gösterdiği;Dava konusu hasara/ zarara, davalı tarafından gönderilen eşyaların neden olduğunun ispatlanmadığı, dava konusu yapılan hasardan/ zarardan davalının sorumlu tutulmasının mümkün olmadığı, dava dosyasında;

idari para cezasına konu yapılan eşyaların davalı tarafından taşıyıcıya teslim edilen eşyalar olduğunu gösteren ve bu iddiaları ispatlayan hiçbir somut delil mevcut olmamasına rağmen, eksik incelemeye dayalı yetersiz bilirkişi kök ve ek raporları esas alınarak verilen kararın hukuka aykırı olduğu, hükme esas alınan bilirkişi kurulu kök raporunda bulunan soğutucu ekipmanı ibaresinin, ... da kapsar gibi gözükmekte olduğu şeklinde açıklanan kanaatin tamamen varsayıma dayalı olduğu, herhangi bir hukuki ve maddi gerekçeye dayanmadığı, ... gazının davalının gönderdiği soğutucu ekipmanına dahil olduğunun kabul edilmesinin hukuka aykırı olduğu,

dava konusu para cezası işleminin, taşıma yapan araçta bulunan ... nedeniyle uygulandığının dosyadaki belgelerden anlaşılmadığı;

Bulgaristan gümrük idaresi tarafından uygulanan idari para cezası işleminin yerinde olup olmadığı, idari para cezası işleminde ilgili mevzuata göre bir hata olması durumunda cezayı ödeyen tarafların ve rücu talep eden davacı tarafın hatalı işleme karşı Bulgaristan adli makamları nezdinde herhangi bir itiraz, dava veya öngörülen başka bir yasal yola başvurup başvurmadığı, yasal başvuru yapılmış ise bunun sonucunun ne olduğu,

yasal başvuru yapılmamış ise bu kusurlu hareket gözetilerek bu durumun davalının sorumluluğuna olan etkisinin ne olduğu tespit edilmesi gerektiğini ve sonuçlarına göre karar verilmesi gerektiği, davacının, bu maddi vakalarla ilgili ispat yükünü somut delillerle yerine getiremediği, buna rağmen İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verildiği;İlk derece Mahkemesi'nin; "meydana gelen zararın, ihracat ve transit evrakındaki bilgilerle taşınan emtianın uyuşmaması kaynaklı idari para cezası olduğu,

CMR m. 8 ve m. 11 gereği böyle bir uyumsuzlukta, paletli - sandık içinde kapalı taşımaya alınan emtia açısından taşıyıcının özel bir taahhüdü olmadığı sürece sorumlu tutulamayacağı" şeklindeki gerekçesinin, olaya ve hukuka uygun olmadığı, davalı tarafından, belgelerde yazılı olmayan ve çıkış gümrüğüne beyan edilmeyen hiçbir eşyanın araca yüklenmediği ve taşıyıcıya teslim edilmediği, CMR Konvansiyonu'nun 8. maddesine göre;

davacının iddia ettiği şekilde "belgelerde belirtilmemiş ve beyan edilmemiş olan, sevk mektubu ile uyumlu olmayan fazlalıkta bir eşya var ise, taşıyıcı bunun kontrol ederek göndericiye bildirmesi gerektiği, gerek ilk derece mahkemesi kararında, gerekse hükme esas alınan bilirkişi raporlarında. CMR 8. maddesinde bulunan taşıyıcının çekince koyma yükümlülüğünün dikkate alınmadığı, kararın bu sebeplerle kaldırılması gerektiğine ilişkindir.

İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde ise resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır.Dava, taşıyıcı sorumluluk sigorta poliçesi kapsamında, karayolu ile yurtdışına yapılan taşıma sırasında fiili taşıyıcıya uygulanan idari para cezası nedeniyle oluşan zararın sigortalı taşıyıcıya ödendiği ve zarara sebep olduğu iddiası ile davalı göndericiden tahsili için başlatılan ilamsız icra takibine vaki itirazın iptali ve icra inkar tazminatı taleplerine ilişkindir.

Mahkemece, yukarıda açıklanan gerekçe ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ve karara karşı davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.Dosya kapsamından; davalı tarafın cevap dilekçesi ve aşamalarda sunduğu beyan dilekçelerinde, sigortalı tarafından süresi içerisinde ihbar yükümlülüğünün yerine getirilmediği, davacının hasarın taşıma sırasında ve kendisine ait emtia nedeniyle meydana geldiğini ispat edemediği, taşımanın parsiyel olarak yapıldığı, dolayısıyla başka göndericilere ait emtia nedeniyle de zararın oluşabileceği, Bulgaristan Gümrük Müdürlüğü'nce verilen idari para cezasının yerinde olup olmadığı,

davacının sigortalısı tarafından bu cezaya itiraz edilip edilmediği, edilmiş ise sonucunun ne olduğunun belirlenmesi gerektiği ve Türk gümrüğünde herhangi bir sorun yaşanmadığı yönünde savunma sebeplerini ileri sürdüğü, davacı tarafça dosyaya idari para cezasının delili olarak "Kasa Fişi" başlıklı bir belge sunulduğu, bu belgede ödeme nedeninin "... plakalı kamyon traktörünün değerlendirilmesi" olarak açıklandığı,

davacının iddia ettiği şekilde, dava dışı sigortalısının akdi taşıyıcı olduğu ve davalıya ait emtianın yurtdışında mukim alıcısına teslim edilmek üzere taşındığı araçta, ihracaat ve transit belgelerinde bildirilmeksizin, izinsiz olarak taşınan ... gazının gümrük memurlarınca tespit edilmesi ile idari para cezası uygulandığını gösterir bir ifadenin bu belgede yer almadığı, istinaf başvuru dilekçesine ekli ödeme belgesinde de ödeme gerekçesi olarak "AUA kanunu kapsamında para cezası ödemesi" şeklinde bir ifadenin yer aldığı, sunulan diğer belgelerin ise Türkçe olmadığı,

bu belgelerin Bulgaristan Gümrük Müdürlüğü'nce düzenlenen idari para cezası tutanağı olup olmadığının anlaşılamadığı, dosyada, davalının göndericisi olduğu emtianın içerisinde, ihracaat belgesinde bildirilmemiş ve gümrükten geçirilmesi yasak olduğu iddia edilen ... gazının bulunması sebebiyle idari para cezası uygulandığına gösterir başkaca bir yazılı belgenin bulunmadığı,

davacının sigortalısına ödediği tazminatı halefiyet ilkesi gereğince davalıdan talep edebilmesi için, tazminata davalının sebep olduğunu ve ihbar yükümlüğünün yerine getirildiğini ispat etmesi gerektiği, Mahkemece, davalı tarafça istinaf sebebi olarak da ileri sürülen bu savunmaların gerekçeli kararda değerlendirilmediği ve hangi delile dayanılarak davanın kısmen kabul edildiğinin açıklanmadığı, bu şekilde eksik inceleme ve gerekçe ile verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğu anlaşılmıştır.

Buna göre Mahkemece, davacı tarafa Bulgaristan dilinde olan tüm belgelerin Türkçe onaylı tercümesinin yaptırılarak dosyaya ibraz edilmesi için süre verilmesi, bu belgelerin davayı aydınlatıcı nitelikte olmaması halinde Bulgaristan Gümrük Müdürlüğü'nden ilgili işlem ile bilgi ve belgelerin istinabe yolu ile getirtilmesi, bundan sonra davalının süresinde ihbar yapılmadığına dair savunması ve diğer tüm savunma sebepleri değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiğinden davalının istinaf başvurusunun kabulü ile, ilk derece mahkemesi kararının HMK'nın 353/1-a-6 maddesi uyarınca kaldırılmasına,

dosyanın davanın yeniden görülmesi için mahkemesine iadesine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.