İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi E.2024/321 K.2024/436

İlk Derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMASININ ÖZETİ

Davacı vekili dava dilekçesinde ve özetle; keşidecisi Tasfiye Halinde ... Anonim Şirketi, muhatabı ... Bankası A.Ş. ... Mah. Şubesi, ödeme tarihi 20/12/2020, ... çek seri numaralı ve 100.000,00-TL bedelli, keşidecisi Tasfiye Halinde ... Anonim Şirketi, muhatabı ... Garanti Bankası A.Ş. ... Mah. Şubesi, ödeme tarihi 20/01/2020, ... çek seri numaralı ve 113.000,00-TL bedelli ve keşidecisi Tasfiye Halinde ... Anonim Şirketi, muhatabı ... Bankası A.Ş. ...

Mah. Şubesi, ödeme tarihi 15/11/2020, ... çek seri numaralı ve 100.000,00-TL bedelli olan ve ... San. Tic.

A.Ş. adına düzenlenen çeklerin, yapılan ticari iş ve ilişkiler kapsamında müvekkili şirkete teslim edidiğini ve müvekkil şirket çeklerin yetkili hamili haline geldiğini, ne var ki müvekkili şirketin teslim almış olduğu işbu çeklerin kaybolduğu yahut çalındığı beyan olunması nedeniyle, öncelikle İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'na ihbarda bulunulduğunu ve çeklerin kötü niyetli üçüncü kişilerin eline geçmesi halinde, meydana gelebilecek hadiselerin önüne geçilme ihtiyacının hasıl olduğunu,

işbu çeklerin müvekkili şirket lehine düzenlendiğini ancak müvekkilinin söz konusu çekleri bulamadığını kaybolduğunu ya da çalınmış olabileceğini beyan ettiğini, bu itibarla huzurdaki davayı ikame etme mecburiyetinin hasıl olduğunu beyanla davanın kabulü ile, öncelikle müvekkili yetkili hamili olduğu çekin ibrazı halinde ödenmesini önlemek için söz konusu çeklerin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesi 11/12/2023 tarih ve 2023/544 Esas - 2023/860 Karar sayılı kararı ile; " Dava, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanununun 757 ve izleyen maddeleri hükümlerine dayalı olarak açılmış olup, kambiyo senetlerinin ziyaı nedeniyle iptali istemine ilişkindir. ... Bankası A.Ş. Genel Müdürlüğünün 31/08/2023 tarih ve ... sayılı cevabi yazısında; -... no.lu çek hesabının Levent Sanayi şubesinde ... A.Ş. (VKN: ...)'ye ait olduğu, -... no.lu çekin ...

Bankası tarafından 16.11.2020 tarihinde takas merkezlerine ibraz edilmiş olup, karşılıksız işlemi gördüğü, takas işlemi elektronik ortamda yapıldığından çekin fiziken ibraz edilmediğini, bu nedenle çeki tahsil için başvuran gerçek ve tüzel kişinin kim olduğunun ve çekin ibrazında alınan fotokopisinin/aslının ilgili bankadan talep edilmesi gerektiği, işbu çekin ibraz tarihinde bağlı bulunduğu kullanılabilir bakiyesinin (0)-TL olduğu ve banka yükümlülük tutarının 6.000,00-TL olup, ödenmediği, -... ve ... no.lu çeklerin ibrazına rastlanılmadığı bildirilmiştir. ...

Bankası A.Ş. Genel Müdürlüğünün 15/09/2023 tarih ve ... sayılı cevabi yazısında; ... Bankası A.Ş.'ye ait ... seri numaralı çekin ... Ltd. Şti. Tarafından Oto. Tamir. 2. San.

Sit/İzmir şubelerine tahsil için teslim edildiği, 16/11/2020 tarihinde çekin ait olduğu bankaya elektronik ortamda ibraz edilen işbu çekin takas uygulamaları kapsamında karşılıksız işlemine tabi tutulduğu, Karşılıksız işlemi 5941 sayılı Çek Kanununun 3.maddesi 2.fıkrası gereği muhatap bankanın hamile kanunen ödemekle yükümlü olduğu miktarın dışında çek bedelinin karşılanamayan kısmıyla sınırlı olarak yapıldığı, ibraz tarihi itibari ile muhatap Bankanın ödemekle yükümlü olduğu tutarın yayımlanan tebliğlerle 2.225,00-TL olup çekin 97.775,00-TL tutarlı kısmının karşılıksız olduğu, çek görüntüsünün yazı ekinde yer aldığı,

çekin güvence bedelinin ödenip ödenmediği bilgisinin ... Bankası A.Ş.'den talep edilmesi gerektiği bildirilmiştir.Türkiye Ticaret Sicili gazetesinin 05/09/2023 tarih ve 10907 sayısında ilk ilan yapılarak birer hafta arayla 3 defa ilan şartı yerine getirilmiştir. Mahkememizin 18/09/2023 tarihli ara kararının (1) numaralı ara kararı ile.

"Davacı vekiline; yukarıda ibraz edildiği belirtilen çeke ilişkin iade davası açması ve iade davası açtığına ilişkin dava dilekçesi ve tevzi formunu Mahkememize sunması için 2 haftalık kesin süre verilmesine, aksi halde iş bu çek yönünden dosyadaki mevcut delillere göre değerlendirme yapılacağının işbu ara kararın tebliği ile birlikte kendisine ihtarına" karar verildiği, işbu ara kararın talep eden vekiline 23/09/2023 tarihinde usulüne uygun tebliğ edildiği, talep eden vekilinin 09/10/2023 tarihli dilekçesi ile.

Mahkememizin 18/09/2023 tarihli ara kararı gereği ikame edilen davanın İzmir 5.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2023/760 Esas sayısı ile kayıtlı olduğunu beyan etmiştir.Somut olayda; talebe konu ... Bankası A.Ş. ... Mah. Şubesine ait, ... çek seri numaralı, 20/12/2020 keşide tarihli, keşidecisi ... A.Ş. olan ve 100.000,00-TL bedelli ve ... Bankası A.Ş. ... Mah. Şubesine ait, ... çek seri numaralı, 20/01/2020 keşide tarihli, keşidecisi ...

A.Ş. olan ve 113.000,00-TL bedelli çekler yönünden İlk ilandan itibaren TTK 757 vd. Maddeleri gereğince 3 aylık yasal sürenin dolduğu ayrıca çeklerin ibraz sürelerinin tamamlandığı, alınan banka cevap yazısında çeklerin ödenmesi için muhatap bankaya ibraz edilmediği tespit edildiğinden yasal koşulları oluşmakla Mahkememizce bu çekler yönünden ispatlanan talebin kabulüne karar verilerek ilgili çeklerin zayii nedeniyle iptaline karar verilmiştir.

Talebe konu olan diğer çek olan; ... Bankası A.Ş. Sanayi Mah. Şubesine ait, ... çek seri numaralı, 15/11/2020 keşide tarihli, keşidecisi ... A.Ş. olan ve 100.000,00-TL bedelli çekin ...

Bankası tarafından 16.11.2020 tarihinde takas merkezlerine ibraz edildiğinin tespit edilmesi ve yukarıdaki müzekkere cevapları ile talep eden vekilinin 09/10/2023 tarihli dilekçesi nazara alınarak işbu çek yönünden talebin konusuz kaldığı anlaşılmakla esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir. Tüm bu nedenlerle Mahkememizce aşağıda yazılı bulunan hüküm tesis olunmuştur. " gerekçeleri ile; " 1-... Bankası A.Ş. ...

Mah. Şubesine ait, ... çek seri numaralı, 15/11/2020 keşide tarihli, keşidecisi ... A.Ş. olan ve 100.000,00-TL bedelli çek yönünden; ilgili çekin yargılama sırasında ibraz edildiği anlaşılmakla, bu çek hakkında ileri sürülen zayii nedeniyle iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, 2-... Bankası A.Ş. Sanayi Mah. Şubesine ait, ... çek seri numaralı, 20/12/2020 keşide tarihli, keşidecisi ...

A.Ş. olan ve 100.000,00-TL bedelli çek yönünden talebin KABULÜNE, iş bu çekin ZAYİİ NEDENİYLE İPTALİNE, 3-... Bankası A.Ş. Sanayi Mah. Şubesine ait, ... çek seri numaralı, 20/01/2020 keşide tarihli, keşidecisi ...A.Ş. olan ve 113.000,00-TL bedelli çek yönünden talebin KABULÜNE, iş bu çekin ZAYİİ NEDENİYLE İPTALİNE, ... " karar verilmiş ve verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle. İlk derece mahkemesi tarafından ... seri nolu çekin bankaya ibraz edilmesi nedeniyle söz konusu çek yönünden davanın konusuz kaldığına karar verilmiş ise de çek ibraz edildikten sonra kaybedilmesinin zayi iptal davası açılmasına engel olmadığını, İlk derece mahkemesince "... Bankası A.Ş. Sanayi Mah. Şubesine ait, ... çek seri numaralı, 15/11/2020 keşide tarihli, keşidecisi ... A.Ş. olan ve 100.000,00-TL bedelli çekin ...

Bankası tarafından 16.11.2020 tarihinde takas merkezlerine ibraz edildiğinin tespit edilmesi ve yukarıdaki müzekkere cevapları ile talep eden vekilinin 09/10/2023 tarihli dilekçesi nazara alınarak işbu çek yönünden talebin konusuz kaldığı anlaşılmakla esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir" şeklinde karar verilmesinin mantıken ve hukuken oldukça hatalı olduğunu, çekin zayi olduğu hususunun bankaya ibraz edildiği bildirilen 16/11/2020 tarihinden sonra mahkemeye 25/08/2023 tarihinde bildirilmiş olduğunu, Yargıtay içtihatları uyarınca,

çekin ibrazından sonra dahi kıymetli evrak vasıfları devam ettiği sürece zayii nedeniyle iptalinin istenebileceğini, dava konusu ... seri nolu çekin zayii nedeniyle iptali talep edildiği tarih gözetildiğinde davanın tüm talepleri yönünden kabulüne karar verilerek tüm çeklerin iptaline karar verilmesi gerekirken yalnızca ... seri nolu çek yönünden davanın konusuz kaldığına hükmedilmesinin hatalı olduğunu, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi' nin 2016/11997 Esas, 2018/4372 Karar ve 06.06.2018 Tarihli kararında.

"Ayrıca davacı, 15.000 TL bedelli 30.03.2013 keşide tarihli çekin iptalini talep etmiş olup mahkemece, ... A.Ş’ye ait çekin bankaya ibraz edilmiş olması nedeniyle çek yönünden davanın reddine karar verilmiştir. Oysa, davacı taraf çekin bankaya ibraz edildiğini, ibrazdan sonra zayi olduğunu iddia etmiştir.

Çekin, ibrazından sonra dahi kıymetli evrak vasıfları devam ettiği sürece TTK’nın 730. maddesi delaletiyle TTK 669 ve devamı maddeleri uyarınca zayi nedeniyle iptal isteminde bulunulabilir. Bir başka deyişle, çekin ibraz edildikten sonra kaybedilmesi zayi iptal davası açılmasına engel değildir.

Bu itibarla, mahkemece yukarıda belirtilen ilkeler doğrultusunda davacının talebi değerlendirilip, neticesine göre bir karar vermek gerekirken, yanılgılı değerlendirmelerle yazılı olduğu şekilde hüküm tesisi doğru olmamış, kararın bu nedenle de bozulması gerekmiştir." şeklinde çekin bankaya ibrazından sonra dahi kıymetli evrak olma vasıfları devam ettiği sürece zayi nedeniyle iptal isteminde bulunabileceğini belirterek bu husus değerlendirilmeksizin hüküm kurulmasını bozma nedeni saydığını, İlk derece mahkemesi tarafından davaya konu çeklerden ... ve ... seri numaralı çeklere ilişkin verilen kararın hukuka uygun olduğunu,

İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesi' nin 2023/544 Esas- 2023/860 Karar ve 11/12/2023 tarihli kararında dava konusu ... ve ... seri numaralı çekler yönünden "Somut olayda; talebe konu ... Bankası A.Ş. ... Mah. Şubesine ait, ... çek seri numaralı, 20/12/2020 keşide tarihli, keşidecisi ... A.Ş. olan ve 100.000,00-TL bedelli ve ... Bankası A.Ş. ... Mah. Şubesine ait, ... çek seri numaralı, 20/01/2020 keşide tarihli, keşidecisi ...

A.Ş. olan ve 113.000,00-TL bedelli çekler yönünden İlk ilandan itibaren TTK 757 vd. maddeleri gereğince 3 aylık yasal sürenin dolduğu ayrıca çeklerin ibraz sürelerinin tamamlandığı, alınan banka cevap yazısında çeklerin ödenmesi için muhatap bankaya ibraz edilmediği tespit edildiğinden yasal koşulları oluşmakla Mahkememizce bu çekler yönünden ispatlanan talebin kabulüne..." şeklinde gerekçe belirtilerek "2-... Bankası A.Ş. ...

Mah. Subesine ait, ... çek seri numaralı, 20/12/2020 keşide tarihli, keşidecisi ... A.Ş. olan ve 100.000,00-TL bedelli çek yönünden talebin KABULÜNE, iş bu çekin ZAYİİ NEDENİYLE İPTALİNE, 3-... Bankası A.Ş. ... Mah. Şubesine ait, ... çek seri numaralı, 20/01/2020 keşide tarihli, keşidecisi ...

A.Ş. olan ve 113.000,00-TL bedelli çek yönünden talebin KABULÜNE, iş bu çekin ZAYİİ NEDENİYLE İPTALİNE," karar verildiğini, dava şartlarının sağlanmış olup dava konusu ... ve ... seri numaralı çekler yönünden davanın kabulüne karar verilmesinin yerinde olduğunu beyanla. Açıklanan ve re'sen göz önüne alınacak nedenlerle.

İstinaf taleplerinin kabulüne, İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesi' nin 2023/544 Esas- 2023/860 Karar ve 11/12/2023 tarihli 1 nolu kararın bozulmasına, Müvekkilinin yetkili hamili olduğu çekin ibrazı halinde ödenmesini önlemek için söz konusu ... seri nolu çekin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde ise resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır. Dava.

TTK'nın 818/s atfıyla uygulanması gereken 757- 764. madde hükümlerine göre açılmış zayi nedeniyle çek iptali davası olup, istinafa konu çekin ibraz edilmesi üzerine davacı vekiline verilen süre içerisinde çek istirdatı davasının açılması sebebiyle Mahkemece konusu kalmayan davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş, karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

TTK'nın 764. maddesine göre elden çıkan poliçe, verilen süre içerisinde mahkemeye sunulmazsa, iptaline karar verilir. TTK'nın 758. maddesine göre poliçeyi eline geçiren kişi bilindiği takdirde, mahkeme, dilekçe sahibine iade davası açması için uygun bir süre verir. Dilekçe sahibi verilen süre içinde davayı açmazsa, mahkeme, muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldırır.

TTK'nın 763. maddesine göre elden çıkan poliçe mahkemeye sunulursa, mahkeme, iade davası açması için dilekçe sahibine uygun bir süre verir. Dilekçe sahibi bu süre içinde dava açmazsa, mahkeme, poliçeyi, sunmuş olana geri verir ve muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldırır.

Çek iptali isteminde, yargılama sırasında çek hamilinin ortaya çıkması durumunda, 6102 sayılı TTK'nın 818/s bendinin atfıyla aynı Yasa'nın 758. maddesi gereğince iptali istenen çeki elinde bulundurana karşı davacı tarafa istirdat davası açmak üzere süre verilmesi, bu süre içerisinde istirdat davasının açılması halinde, çek iptali davasının konusuz kaldığı düşünülerek esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına, açılmaması halinde ise çek iptali davasının reddine dair hüküm kurulması gerekir.

(Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 25.02.2015 tarih, 2014/17245 Esas, 2015/2482 Karar, 31.10.2016 tarihli, 2015/11662Esas, 2016/8538 Karar, 23.05.2016 tarihli, 2015/10802Esas, 2016/5494 Karar sayılı ilamları). Somut davada; davacı vekili tarafından dava ve istinafa konu çekin kaybolduğu iddiası ile iş bu çek iptali davası açılmış, yapılan yargılama sırasında istinafa konu çekin 16/11/2020 tarihinde dava dışı ... Ticaret Ltd.

Şti. tarafından ibraz edildiği ve karşılıksız işlemiş gördüğü muhatap banka ve takas banka tarafından Mahkemeye bildirilmiştir. Mahkemece bunun üzerine davacı vekiline ibraz eden aleyhine çek istirdadı davası açılması için süre verilmiş ve davacı vekili tarafından da çek istirdadı davası açılmıştır.

Dava konusu çekin ibraz edilmesi ve davacı vekili tarafından çek istirdadı davası açılması sebebiyle Mahkemece isabetli olarak bu çek yönünden konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir. Bu sebeple davacı vekilinin bu yöndeki istinaf sebepleri yerinde görülmemiştir.

Açıklanan nedenlerle; ilk derece mahkemesi karar ve gerekçesi usul ve yasaya uygun olup, kamu düzenine aykırılık da tespit edilmediğinden, davacı vekilinin istinaf başvurusunun 6100 Sayılı HMK'nun 353/1-b1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.