İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi E.2024/888 K.2024/1839

İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMASININ ÖZETİ

Davacı vekili dava dilekçesi ile; müvekkilinin 01/10/2022 tarihi ile 30/09/2023 tarihleri arasındaki edefter dosyalarının ve yedeklerinin de aralarında bulunduğu mali verilerinin saklanmakta olduğu ve muhasebe programını çalıştıran ana bilgisayarda bulunan dijital cihazda, ilgili verilerin korunmaları amacıyla gerekli tüm özen ve ihtimam gösterilmesine rağmen server arızası meydana geldiğini, müvekkilinin, ilgili mali verilerin kurtarılabilmesi için elinden gelen tüm çabayı vakit kaybetmeksizin göstermesine rağmen,

01/10/2022 tarihi ile 30/09/2023 tarihleri arasındaki edefter dosyalarının ve yedeklerinin de aralarında bulunduğu verilerin olduğu bölümlere erişilemediği tespit edilerek, yapılan tüm müdahalelere rağmen sunucu içindeki hard diskte gerçekleştirilen veri kurtarma çalışmasının başarısız olarak tamamlandığı ve 01/10/2022 tarihi ile 30/09/2023 tarihleri arasında bulunan edefter dosyalarına ve yedeklere çalışır veya kullanılabilir halde ulaşılamadığının tespit edildiğini beyanla müvekkilinin zayi olan 01/10/2022 tarihi ile 30/09/2023 tarihleri arasındaki edefter dosyaları ve yedeklerine ilişkin olarak zayi belgesi verilmesini talep ve dava

etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesi'nin 22/02/2024 tarih ve 2023/847 Esas - 2024/135 Karar sayılı kararında;"Dava hukuki niteliği itibariyle defter kayıtlarının silinmesi nedeniyle zayi belgesi talebine ilişkindir.

Usulünce duruşma açılarak; tüm deliller toplanıp bilirkişi incelemesi yapılmak suretiyle dava sonuçlandırılmıştır.Dosya Mali Müşavir bilirkişi ile Yazılım Uzmanı bilirkişiden oluşan bilirkişi heyetine tevdi edilerek rapor alınmıştır.Mahkememizce benimsenen usul ve yasaya uygun bilirkişi raporunda özetle. E-defter ve beratlara ait kayıtların tutulduğu bilgisayar'ın adının “...” olduğu ve değişemeyen ... adresi bilgisi incelendiğinde.

Kablolu Ağ Kartı (Ethernet Adapter) için ... adresinin 10- AF olduğu tespit edilmiştir. E-defter ve beratlarının tutulduğu bilgisayarda da Microsoft Windows Server 2012 işletim sisteminin kurulu olduğu tespit edilmiştir. Dava konusu 01/10/2022 tarihi ile 30/09/2023 tarih aralığına ait Yevmiye ve Defter-i Kebir olan E-Defterlerine ait veri tabanı dosyalarının olmadığı tespit edilmiştir. Dava dosyası içeriğinde ... marka..., ... seri numaralı harddisk de ...

ŞİRKETİ” ne ait E-defter ve beratların tutulduğu, harddiskin okuyucu kafalarının bozulduğu, bu durum üzerine Teknik Nokta Veri Kurtarma Merkezine tarafından okuyucu kafalarının değiştirildiği 01/10/2022 tarihi ile 30/09/2023 tarihleri arasında bulunan verilerin kurtarılamadığı belirtilmiştir. Harddisk de meydana gelen arızanın 16.11.2023 tarihinde gerçekleşmiş olduğunun tespitinin yapıldığı belirtilmiştir.

Bu durumun okuyucu kafaların bozulmasından dolayı, okuyucu kafaların harddiskin bazı alanlarına zarar verdiği ve ... (Bozuk alanlar- Bozuk veri kümeleri) oluştuğu tespit edilmiştir. Harddisk de okuyucu kafaların bozulmasıyla oluşan çizikler geri dönüşü olmayan bad sektör oluşumuna neden olur.

Bad sectörlerin ( bozuk veri kümeleri) bulunduğu alandaki veriler kurtarılamayacak hale gelir ve buradaki verilere ulaşılamaz. ... marka ..., ... seri numaralı harddisk de meydana gelen ... lerde ...

ŞİRKETİ” nin 01/10/2022 tarihi ile 30/09/2023 tarih aralığına ait E-defter ve beratların tutulduğu kayıtlarının bozulduğu ve kurtarılamayacak şekilde bozulduğu tespit edilmiştir.Davacının dava konusu E-Defter ve beratlarının ikinci yedeklerinin cloud.acronis.com sisteminde ikinci yedeklerinin tutulduğu tespit edilmiştir.

Ancak 01/10/2022 - 30/09/2023 tarih aralığına ait e-defter ve beratlara ilişkin ikinci yedek kayıtların olmadığı tespit edilmiştir. ...com sisteminde otomatik olarak yedekleme işlemi gerçekleştirilmektedir. Ancak işlemlerin yapıldığı bilgisayarın harddiskinde meydana gelen arızadan dolayı 01/10/2022 - 30/09/2023 tarih aralığına ait yedekleme işleminin gerçekleşmediği tespit edilmiştir.

Harddisk okuyucu kafası arızasından dolayı yedekler sistem tarafından sağlıklı bir şekilde kaydedilmediğinden, ikinci yedeklerin kaydının otomatik olarak yapılmadığı tespit edildiğini bildirmişlerdir.

Türk Ticaret Kanunu'nun 82/7. maddesi uyarınca, bir tacirin saklamakla mükellef olduğu defter ve kâğıtlar hırsızlık veya yangın, su baskını, yer sarsıntısı gibi bir afet sebebiyle ve kanuni müddet içinde ziya uğrarsa, tacir ziyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yerin yetkili mahkemesinden kendisine zayi belgesi verilmesini isteyebilir.

Mahkeme, lüzumlu gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.TTK'nın 82/7. maddesinde, zayi belgesi verilmesini gerektirecek zayi olma durumları sınırlı olarak sayılmış, tacirin zayi belgesi isteyebilmesi için, defterlerin zayi olmasında kusur ve sorumluluğunun bulunmaması, tedbirli bir tacir gibi davranmasına rağmen zayi olayına engel olamamış durumda olması gerekir.TTK'nın 82/7.

Maddesinde zayi belgesi verilmesi şartları belirtilmiş olup, koşulları bulunmayan davanın reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki hüküm kurulmuştur." gerekçesi ile, "Davanın REDDİNE," karar verilmiş ve verilen karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesi ile; zayi belgesi talepli davanın dava açma süresi içinde açıldığını, TTK'nın 82/7. maddesi uyarınca, bir tacirin saklamakla mükellef olduğu defter ve kâğıtların hırsızlık veya yangın, su baskını, yer sarsıntısı gibi bir afet sebebiyle ve kanuni müddet içinde ziyaa uğrarsa, tacirin ziyaı ögrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yerin yetkili mahkemesinden kendisine zayi belgesi verilmesini isteyebileceğini, bilirkişi raporunda da belirtildiği üzere hard diskte meydana gelen arıza 16.11.2023 tarihinde gerçekleşmiş olup,

zayi belgesi talepli davanın 28.11.2023 istem tarihli olduğunu, dava talebinin TTK 87/2’de ve Elektronik Defter Genel Tebliği’nin 7.1. maddesinde düzenlenen süreler içerisinde açıldığını, huzurdaki dava 28.11.2023 tarihinde ikame edilmiş olup, harddiskte meydana gelen herhangi bir şekilde uyarı vermeyen, öngörülmesi mümkün olmayan, ani oluşan ziyanın 16.11.2023 tarihinde gerçekleştiğini dolayısıyla davanın süresi içerisinde açıldığını.

Harddisk arızalanması TKK 82/7 maddesinde belirtilen mücbir sebep niteliğinde olup, bilirkişi raporu kapsamında bu hususun birçok kez vurgulandığını, bilirkişi raporunda da belirtildiği üzere harddiskte zaman içerisinde beklenmeyecek bir şekilde bozulmaların olmasının mümkün olduğunu, bilirkişi raporu ile de sabit olduğu üzere müvekkilinin e-defterlerini sakladığı ... marka ..., ... seri numaralı harddiskte meydana gelen ... hatalarının teknik bir husus olması sebebiyle öngörebilmesinin pek de mümkün olmadığını, bu hatalar oluştuğunda kalıcı zararların oluşmamasının mümkün olmadığını,

raporun devamında da belirtildiği üzere bu sebepler çeşitli olup, doğrudan önlem alınmasının mümkün olmadığını, bu sebeplerden dolayı Bad Sector arızasının mücbir sebep niteliğinde olduğunu, daha önceki birçok mahkeme kararında da harddisk arızalanmasının mücbir sebep olarak kabul edildiğini.

İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin, 2021/54 Esas 2021/755 karar numaralı kararında da belirtildiği üzere metal kapağında çizikler olan ve bilgisayar tarafından okunamayan harddiskin arızalanmasını mücbir sebep kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini, yine bir başka mahkeme kararında da sabit disk arızasının mücbir sebep olarak kabul edildiğinin görüldüğünü, (Bursa 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2021/848 K. 2022/12, T. 12.1.2022 sayılı kararı.

İstanbul 4.Asliye Ticaret Mahkemesi, 2020/563 E., 2021/117 K. sayılı kararı), tüm bunlar göz önünde bulundurulduğunda müvekkilinin elinden gelen tüm önlemleri almak suretiyle iki basamaklı yedekleme yapmış olmasına rağmen harddiskte meydana gelen ve meydana gelmesinin önüne geçilmesi mümkün olmayan arızalar nedeniyle zayi meydana gelmiş olup, bu hususlar göz önüne alınmaksızın davanın reddine yönelik verilen kararın haksız ve hukuka aykırı olduğunu.

Müvekkilinin kendisinden beklenen şekilde ve öngörebileceği tüm risklere yönelik gerekli önlemleri aldığını, e-defter kopyalarını Elektronik Defter Genel Tebliği madde 7.1’de öngörüldüğü şekilde yedeklemek amacıyla ... sistemini kullandığını, müvekkilinin yeterli ve gerekli önlemleri almadığından bahisle verilen gerekçeli kararın kaldırılması gerektiğini, müvekkilinin ihtiyatlı davranarak gerekli yedeklemelerin yapılması amacıyla ... şirketi ile anlaşıp, e-defterlerini yedekleme sistemine düzenli bir şekilde yedekleme talimatı vermiş olmasına rağmen, öngörülemez ve kaçınılamaz bir şekilde sabit diskin arızalanması sonucu,

otomatik yedekleme sistemi kurulmasına rağmen asıl kayıtta oluşan arızadan dolayı yedekleme sisteminin devreye giremediğini ve e-defterlerin bulunduğu verilerin kaybolduğunu, bu noktada müvekkili yedekleme hizmeti almak suretiyle öngörebileceği bütün sorunlara yönelik tüm önlemleri almış olup, oluşan kaybın kendi hatasından kaynaklanmadığının açık olduğunu,

bilirkişi raporunda müvekkilinin e-defter ve beratlarının ikinci yedeklerinin otomatik bir şekilde ...com sisteminde tutulduğunun ve harddisk okuyucu kafası arızasından dolayı yedekler sistem tarafından sağlıklı bir şekilde kaydedilmediğinden ikinci yedeklerin kaydının otomatik olarak yapılmadığının tespit edildiğini, İstanbul BAM, 14. HD. 2022/1384 E. 2022/1396 K. sayılı kararında davacının yedekleme hizmeti sunan bir şirketin sistemi üzerinden e-defterlerinin kopyalarını muhafaza etmesine rağmen oluşan sabit disk hatası sebebiyle e-defter kopyalarının yedeklenememesi durumunda Yerel mahkemenin aksine davacıyı hatalı bulmayıp,

davacı lehine hüküm kurduğunu. Müvekkilinin sabit disk arızasını fark ettiği andan itibaren bu arızanın giderilmesi için elinden gelen tüm çabayı gösterdiğini, arızayı fark ettikten hemen sonra, ilgili döneme ilişkin mali verilerine ulaşmasına engel olan bu teknik arızanın giderilmesi amacıyla derhal, alanında uzman ...

Sirketi (Mecidiyeköy V.D./...)'nden "..." hizmeti aldığını, Tekniknokta tarafından müvekkiline sunulacak hizmet için Veri Kurtarma Uzmanı Bilgisayar Mühendisi ... isimli uzmanın görevlendirildiğini ve vakit kaybetmeksizin veri kurtarma amacı ile gerekli işlemlerin ifa edildiğini.

Müvekkilinin gerekli çabayı vakit kaybetmeksizin göstermesine rağmen "Veri Kurtarma Analiz İşlem Özeti Raporu"nda da açıkça ifade edildiği üzere harddiskte oluşan mücbir sebep niteliğindeki beklenmedik ve kalıcı arıza sonucu, veri kurtarma talebine konu olan 01/10/2022 tarihi ile 30/09/2023 tarihleri arasındaki e-defter dosyalarının ve yedeklerinin de aralarında bulunduğu verilerin olduğu bölümlere erişilemediğini, yapılan tüm müdahalelere rağmen zayi belgesi talepli davaya konu olan e-defter dosyaları ve yedeklerinin çalışır veya kullanılabilir halde kurtarılamadığını,

devamında müvekkili şirket yetkilileri tarafından Elektronik Defter Genel Tebliği m.7.1 vs. düzenlemeler uyarınca Gelir İdaresi Başkanlığına başvurularak zayi olan ilgili e-defter ve yedekleri için Zayi Belgesi talebinde bulunulduğunu, ekteki mübrez e-posta yazışmalarında da görüleceği üzere müvekkili şirketin Muhasebe ve Finans Müdürü olan ... tarafından, Gelir İdaresi Başkanlığının ... iletişim adresine dava konusu durumu özetleyip yardım talep eden e-postanın iletildiğini, başkanlıktan konuya ilişkin herhangi bir cevap alınamaması üzerine,

28.11.2023 tarihinde müvekkili şirketi münferiden temsile yetkili olan ... tarafından, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın aynı ... adresine belge ve yardım talep eden bir e-posta daha gönderildiğini, bunun üzerine aynı gün, 28.11.2023 tarihinde Gelir Uzmanı ... tarafından ... eposta adresi üzerinden.

"Dönem/dönemlere ait e-Defter dosyaları elinizde mevcut değil veya zarar gördü ise (Berat silme talebi için);Zayi belgesi almak için kanuni merkezinizin bulunduğu yetkili Asliye Ticaret mahkemesine dilekçe ile başvuruda bulunmalı ve eğer zayi belgesi verilirse gerekçeli hüküm ve kesinleşme şerhin tebliğinden sonra özel Amaçlı YMM raporu ile birlikte interaktif vergi dairesi sistemi üzerinden İşlem başlat--- e-Defter Ve e-Belge İşlemleri---e-Defter dilekçe işlemleri bölümünden berat silme talebi oluşturmak olmalıdır ve talebiniz değerlendirilip berat silme yetkisi verildikten sonra yeniden defter/berat oluşturma işlemi mümkün olacaktır."

şeklinde cevap verildiğini;Sonuç olarak tüm bu sebeplerden dolayı müvekkilinin, basiretli bir tacirin alacağı tüm önlemleri almış olmasına ve öngörülemez bu arıza sonucunda arızanın giderilmesi için gerekli tüm çabaları göstermesine rağmen ilgili e-defter ve yedeklerinin kurtarılamadığını, Gelir İdaresi Başkanlığı'na yapılan başvuru sonucunda taraflarına iletilen talimatlara uygun şekilde zayi olan 01/10/2022 tarihi ile 30/09/2023 tarihleri arasındaki e-defter dosyaları ve yedeklerine ilişkin olarak zayi belgesi verilmesi gerekliliğinin hasıl olduğunu beyanla istinaf talebinin kabulünü,

Yerel mahkemece verilen kararın kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde ise resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır.

Dava, TTK'nın 82/7. maddesi uyarınca tacirin saklamakla yükümlü olduğu ticari defter ve belgelerin zayi olduğuna dair belge verilmesi istemine ilişkin olup, mahkemece yukarıda açıklanan gerekçelerle davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.T.C. Anayasası'nın 141/3. maddesi hükmüne göre, bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılmalıdır.

6100 sayılı HMK'nın 297 ve 298. maddeleri uyarınca mahkeme kararları asgari olarak iki tarafın iddia ve savunmalarının özetlerini, incelenen maddi ve hukuki olayın özünü, mahkemeyi sonuca götüren gerekçelerin neler olduğu hususlarını ihtiva etmeli, hükmün sonuç kısmında taleplerden her biri hakkında verilen hüküm açık ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmelidir.

Kararın gerekçesiz oluşu açık bir kanuna ve kamu düzenine aykırılık hali olup, İstinaf aşamasında re’sen nazara alınması gerekmektedir.TTK'nın 82/7. maddesi.

"Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir." şeklinde düzenlenmiştir.

TTK'nın 64/3. maddesinin son cümlesi "Fiziki ortamda veya elektronik ortamda tutulan ticari defterlerin nasıl tutulacağı, defterlere kayıt zamanı, onay yenileme ile açılış ve kapanış onaylarının şekli ve esasları Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Maliye Bakanlığınca müştereken çıkarılan tebliğle belirlenir." şeklindedir.19 Ekim 2019 tarih ve 30923 sayılı resmi gazetede yayınlanan Elektronik Genel Defter Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 4.4.1-e maddesi ile,

elektronik ortamda tutulan defterlerin, vergi güvenliğini sağlamak ve virüs, siber saldırısı vb. diğer teknolojik ataklara karşı tedbir almak amacıyla ikincil kopyalarının gizliliği ve güvenliği sağlanmış şekilde Gelir İdaresi Başkanlığı sistemlerinde ya da Başkanlıktan izin alabilen güvenli saklamacı kuruluşlar bünyesinde de saklanması zorunluluğu getirilmiştir.Tebliğin 7.1. maddesinde "e-Defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen “Mücbir Sebep” halleri nedeniyle e-Defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi,

zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-Defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-Defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 30 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir." düzenlemesi yapılmıştır.Tebliğ hükmü ile e-defter veya beratların ne şekilde zayi olduğunun kabul edileceği açıklanmıştır.

Buna göre e-defter veya beratlara ait kayıtların bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi zayi olduğunun kabulü için yeterli olmayacak, aynı zamanda söz konusu e-defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örnekler de temin edilememiş olacaktır.Dosya kapsamından Mahkemece; davacının e-defterlerinin tutulduğu bilgisayar üzerinde teknik bilirkişiye inceleme yaptırılarak rapor alındığı, alınan raporda bilgisayarda harddisk arızasının meydana geldiği, e-defterlerin yedeklerinin "..." sisteminde tutulduğu,

bu sistemde yedeklemelerin otomatik olarak yapıldığı, oluşan arıza nedeniyle yedeklemelerin de yapılmadığının tespit edildiği, gerekçeli karara bilirkişi raporundaki tespitler aynen alınmak ve TTK'nın 82/7. madde hükmü tekrarlanmak suretiyle, Elektronik Defter Genel Tebliği kapsamında herhangi bir inceleme ve değerlendirme yapılmadan, bu minvalde; davacının ikincil yedeklerinin kaydedildiği tespit edilen sistemi kullanan kuruluş tespit edildikten sonra, Gelir İdaresi Başkanlığı'ndan davacının zayi olduğunu iddia ettiği e-defterlerin ikincil yedeklerinin kendilerinde bulunup bulunmadığı,

davacının ikincil yedeklerini kaydeden kuruluşun Tebliğ kapsamında izin verilen ve e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan olup olmadığının sorulması, izin verilen bir kuruluş olması halinde ilgili kuruluştan yedeklemelerin ne şekilde yapıldığının ve taraflarında e-defterlerin ikincil yedeklerinin bulunup bulunmadığının araştırılması,

bundan sonra tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, TTK'nın 82/7. maddesinde sayılan sebepler sınırlı olmamasına rağmen, sınırlı oldukları belirtilerek ve davacının defterlerin zayi olmasındaki kusurunun ne olduğu ve nasıl tespit edildiği açıklanmaksızın, gerekçesiz olarak karar verildiği, verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğu anlaşılmıştır.

Sonuç olarak davacının istinaf başvurusunun kabulü ile, ilk derece mahkemesi kararının HMK'nın 353/1-a-6 maddesi uyarınca kaldırılmasına, dosyanın davanın yeniden görülmesi için mahkemesine iadesine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.