İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi E.2025/2065 K.2025/2130

İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı davacı tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMASININ ÖZETİ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkiline ait boş olan Türkiye ... Bankası A.Ş. 1527-Gazi Mahallesi Şubesi, ... numaralı çek, Keşide Yeri. İstanbul, Türkiye ... Bankası A.Ş. 1527-Gazi Mahallesi Şubesi, ... çek nolu 07.07.2025 vadeli 350.000-TL bedelli bir adet çek,Keşide Yeri. İstanbul, Türkiye ... Bankası A.Ş. 1527-Gazi Mahallesi Şubesi, ... numaralı çek,Keşide Yeri. İstanbul, Türkiye ... Bankası A.Ş. 1527-Gazi Mahallesi Şubesi, ... numaralı çek,Keşide Yeri.

İstanbul, Türkiye ... Bankası A.Ş. 1527-Gazi Mahallesi Şubesi, ... numaralı çek,Keşide Yeri.

İstanbul olan toplamda 5 adet çek yaprağının müvekkili yedinde bulunduğu sırada kaybolduğu, müvekkilinin mağduriyetine sebep olduğunu, söz konusu çeklerin taraf olmayan ve kötüniyetli üçüncü kişilerin eline geçmesi ve bununla birlikte müvekkilinin mağdur duruma düşmesi ihtimaline istinaden, doğabilecek olumsuz sonuçlara tedbir olarak, bahse konusu çek yapraklarıyla ilgili iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesi 23/09/2025 tarih 2025/494 Esas - 2025/603 Karar sayılı kararında; " Dava kıymetli evraklardan olan çekin iptali istemine ilişkindir.Somut olayda davacı vekili tarafından mahkememize ibraz edilmiş olan dava dilekçesinde özetle; davacıya ait olan ve boş olan Türkiye ... Bankası A.Ş. 1527-Gazi Mahallesi Şubesi, ... numaralı çek, Keşide Yeri. İstanbul, Türkiye ... Bankası A.Ş.

1527-Gazi Mahallesi Şubesi, ... çek nolu 07.07.2025 vadeli 350.000-TL bedelli bir adet çek,Keşide Yeri. İstanbul, Türkiye ... Bankası A.Ş. 1527-Gazi Mahallesi Şubesi, ... numaralı çek,Keşide Yeri. İstanbul, Türkiye ... Bankası A.Ş. 1527-Gazi Mahallesi Şubesi, ... numaralı çek,Keşide Yeri. İstanbul, Türkiye ... Bankası A.Ş. 1527-Gazi Mahallesi Şubesi, ... numaralı çek,Keşide Yeri.

İstanbul olan toplamda 5 adet çek yaprağının zayi nedeniyle iptalini talep ve dava etmiş olduğu görülmüştür.Yasal Mevcuat incelendiğinde. 6102 Sayılı Türk Ticarek Kanunu madde 651'e göre "Kıymetli evrak zayi olduğu takdirde mahkeme tarafından iptaline karar verilebilir. Kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi, senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir. " şeklinde düzenleme ile yine aynı kanunun 652.

Maddesinde " İptal kararı üzerine hak sahibi hakkını senetsiz olarak da ileri sürebilir veya yeni bir senet düzenlenmesini isteyebilir.

Bunun dışında iptal usulü ve hükümleri hakkında, kıymetli evrakın çeşitli türlerine ilişkin özel hükümler uygulanır." şeklinde düzenleme mevcut olup bu düzenlemenin ve 818/s. maddesinin yollaması gereği poliçenin iptaline ilişkin hükümler çekin iptalinde de uygulanacaktır.6102 Sayılı TTK' nın 757 vd. maddelerinde yer alan kambiyo senedinin zayi nedeni ile iptal davası, iradesi dışında kambiyo senedi elinden çıkan kişiye, hakkın senetsiz olarak ileri sürülmesi veya borçludan yeni bir senet düzenlenmesini isteyebilme imkanı verir (TTK m. 651-652).

Aynı Kanunun 759. maddesi uyarınca, iptal isteminde bulunan kişi, çek elinde iken zayi olduğunu inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sunmak, çekin bir suretini ibraz etmek yahut da çekin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.

Yargılama esnasında dava dilekçesi bir bütün olarak incelendiğinde davacı keşidecinin boş olduğunu beyan ettiği 5 adet çek yaprağından 1 tanesine ilişkin olarak sunduğu beyan dilekçesinde tanımadığı bir şirket tarafından söz konusu çekin ibraz edildiği, imzanın kendisine ait olmadığını beyan ettiği, geriye kalan 4 adet çeke ilişkin olarak ibraz eden olup olmadığına yönelik herhangi bir beyanda bulunmadığı, bankaya yazılan müzekkereye cevaben söz konusu çeklerin ibraz edilmediğinin bildirilmiş olduğu görülmekle yasal düzenleme uyarınca çek iptali davası açma hakkının hamile ait olması,

davacı hesap sahibinin çek iptali davası açabilmesi için aktif husumetinin bulunmadığı kanaatine varılmış olup nitekim iptali istenen çek yapraklarından bir kısmının boş olması sebebiyle çek vasfını- kıymetli evrak vasfını taşımadığı, işbu hali ile dava açılmasında hukuki yararın da bulunmadığı kanaatine varılmış olup "gerekçesi ile,

'' Davacının davasının USULDEN REDDİNE '' karar verilmiş ve karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacı müvekkilinee ait Türkiye ...

Bankası A.Ş 1527-Gazi Mahallesi Şubesinin, ... seri numaralı çek, ... seri numaralı çek, ... seri numaralı çek, ... seri numaralı çek ve ... seri numaralı 5 adet çek yapraklarının boş ve imzasız olarak çalındığını, boş ve imzasız olarak çalınan 5 adet çeklerden bir tanesi olan ... seri numaralı çeki çalan veya bulan şahıslar tarafından, 07/07/2025 vade ve 350.000-TL bedel yazılarak takas işlemine ibraz ettiklerini, işbu çekin takas işlemine ibraz edildiğinden banka çalışanları tarafından müvekkiline 07.07.2025 tarihinde gönderilen e-mail ile haberdar olunduğunu,

müvekkilinin aynı gün banka görevlilerinin kendisine e-mail ile gönderdiği çek örneğini incelemiş, çek üzerindeki imzanın kendisine ait olmadığını, çekin düzenlendiği firmayı tanımadığını, hiçbir ticari ilişkisinin bulunmadığını tespit etmiş ve çeklerin çalındığını öğrenmiş ve aynı gün huzurdaki davayı açmış olduğunu, akabinde ilgili bankaya ibraz edilen ve diğer kaybolan veya çalınan 4 adet çekin ibrazı halinde çek üzerindeki imzaların kendisine ait olmadığına dair Gaziosmanpaşa 7. Noterliği’nin 09.07.2025 tarihli, 19502 yevmiye numaralı ihtarname gönderdiğini,

yine bunlarla kalmayıp çekleri çalan şahıslar hakkında Gaziosmanpaşa Cumhuriyet Başsavcılığı 2025/33089 soruşturma numarası ile suç duyurusunda bulunduğunu, yine, müvekkilinin 16.08.2025 tarihinde Gelirler İdaresi kayıtlarını kontrol ettiğinde, çalıntı çekleri kullanan ...... Turizm İnşaat ...Yazılım ve End. Orman Ürün. Tic. Ltd. Şti.

(VKN: ...) tarafından 11.07.2025 tarihli 600.000 TL bedelli sahte fatura düzenlendiğini ve düzenlenen bu sahte faturanın daha sonra düzenleyenler tarafından iptal edildiğini öğrendiğini, tüm bu belgeler ve delillerin dava dosyasına sunulduğunu, dosyaya sunulan belge ve delillerden dava konusu yapılan çeklerin çalındığı hususunun sabit olduğunu, bu hususlar mahkemece araştırılmadan davanın usulden reddine karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu,

Her ne kadar mahkemece müvekkilinin davayı açmasında hukuki yararı bulunmadığından davanın usulden reddine dair karar verilmiş ise de müvekkilinin işbu davayı açmada hukuki yararı bulunduğunu, HMK m.114/h uyarınca dava şartı olan hukuki yararın, davacının mevcut veya muhtemel hakkını koruma ihtiyacına dayandığını, somut olayda müvekkilinin çekleri çalınıp yetkisiz kişilerce doldurularak takasa verildiğini, dolayısıyla müvekkiline ait bu çeklerin iptali için dava açmasında doğrudan, güncel ve korunmaya değer hukuki yararı olduğunu, çeklerin keşide edilmemiş olmasının, çalınma sonucu üçüncü kişilere geçmesini engellemediğini, bu nedenle,

çek iptali davasının önleyici nitelikte bir koruma aracı olduğunu, kaldı ki keşideci olan müvekkilinin çalınan çeklerin ibraz edilmesi nedeniyle doğrudan kambiyo takibi ile karşı karşıya kalma riski yüksek olup, bu durumda müvekkilinin telafisi imkansız zararlarına sebebiyet vereceğini, TTK m.651 vd. hükümleri uyarınca iptal davası açma hakkının yalnızca hamil ile sınırlı olmadığını, senedin ziyaı halinde, bundan hukuken etkilenecek tarafın da (somut olayda keşideci) iptal davası açabileceğini, çeklerin rızası dışında elinden çıkması halinde keşideciye aktif dava ehliyeti tanındığını, mahkemece, TTK m.651/2 hükmünün hatalı uygulandığını,

maddeye göre iptal davasını açmakta hukuki menfaati olan kişinin, senede bağlı alacak hakkı bulunan hamil olarak düzenlendiğini, ancak bu hükmün çalınan veya kaybolan çek yaprakları bakımından kıyasen uygulanamayacağını, nitekim Yargıtay yerleşik içtihatlarının da bu yönde olduğunu, keşidecinin rızası dışında elinden çıkan çek yaprakları için zayi davası açabileceğinin kabul edildiğini, mahkeme davayı esastan incelemek yerine usulden reddederek,

davacı müvekkilinin menfaatini ve delillerini dikkate almadığını, bu durum HMK m.27 ve Anayasa m.36’ya aykırı olup, müvekkilinin adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini, mahkemece davanın usulden reddine karar verilmesine rağmen, gerekçeli kararda dosyaya sunulan belgeler ve delilleri hakkında her hangi bir açıklama ve gerekçe bulunmadığını, oysaki mahkemelerin her türlü kararlarının gerekçeli olması Anayasa hükmü olduğu gibi, kararın HMK 297. maddesinde yer alan hususları kapsamasının da zorunlu olduğunu,İleri sürere; yukarıda arz ve izah edilen ve res'en dikkate alınacak nedenlerlei ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına,

dosyanın yeniden incelenmek ve hükmonulmak üzere ilk derece mahkemesine gönderilmesine, aksi durumda ilk derece mahkemesinin hükmünün kaldırılmasına ve yapılacak istinaf incelemesi neticesinde davanın esasına girilerek kaybolan veya çalınan çeklerin iptali talebinin kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde ise resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır. Dava. 6102 Sayılı TTK’nun 818/1-s bendi atfı ile 757 ila 764. maddeleri hükümlerine göre zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir. Mahkemece davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

6102 Sayılı TTK'nun 757-764.maddelerinde yer alan yasal düzenlemelere göre çek keşidecisinin zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır.

Kıymetli evrakta hakkın senede bağlı olması nedeniyle, senedin zayi edildiği durumlarda, senede bağlı hakkın senetsiz de ileri sürülebilmesi için TTK'nın 651.ve 652. maddelerinde hamile iptal davası açma hakkı verilmiş olup, iptal kararı hamile hakkını senetsiz olarak ileri sürme ya da borçludan yeni bir senet tanzim isteme imkanı sağlar.

Somut olayda davacı, iptali talep edilen çeklerin yetkili hamili değil keşidecisi olduğundan, zayi nedeniyle iptal talebini ileri süremez (bkz. Yargıtay 11 HD.'nin 2016/2755 Esas - 2017/4927 Karar sayılı kararı ve Yargıtay 11 HD.'nin 2016/429 Esas - 2017/3300 Karar sayılı kararı da benzer mahiyettedir.). Bu nedenle mahkemece talebin reddine karar verilmesi isabetli olup, davacı yanın aksi yöndeki istinaf sebepleri yerinde görülmemiştir.

Sonuç itibariyle; ilk derece mahkemesi hüküm ve gerekçesi usul ve yasaya uygun olup, kamu düzenine aykırılık da tespit edilmediğinden, davacının istinaf başvurusunun 6100 Sayılı HMK'nun 353/1-b1 maddesi uyarınca esastan reddine karar vermek gerekmiştir.