İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2020/1856 K.2023/1794

Taraflar arasındaki çek istirdadı davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın reddine dair verilen karara karşı, davacı tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin hamili olduğu, keşidecisi ... San. ve Tic. A.Ş olan, ... Banrkası A.Ş.

Ankara İvedik Şubesine ait ... no'lu 11.06.2019 keşide tarihli 41.600,00 TL bedelli çekin müvekkilinin rızası dışında zayi olduğunu, çekin iptali için Eskişehir Asliye Ticaret Mahkemesinin 2019/190 Esas sayılı dosyasında dava açıldığını, çekin ibraz edilmesi üzerine mahkemece istirdat davası açılması için süre verildiğini, çekin müvekkili ile ticari ilişkide bulunan dava dışı ...Ltd.Şti.'ne gönderilmek üzere ...

Kargo şirketine verildiğini, dağıtım sırasında kurye aracından çalınan çekin zayi olduğunu, müvekkili ile davalı arasında ticari ilişkisi bulunmaması nedeniyle çekin ne şekilde davalının eline geçtiğinin anlaşılamadığını ileri sürerek, dava konusu çekin istirdadına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.Davalı vekili davaya cevap vermemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...Çek üzerindeki ciro silsilesi şeklen tam olup, davalının yetkili hamil olduğu anlaşılmaktadır.

Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür. Bu madde hükmüne göre, davalının çeki edinme nedenini kanıtlama yükümlülüğü yoktur.

Davalının çekin rıza dışında elden çıktığını bilmesi veya bilebilecek durumda olması gerekir. Çekin rızası dışı elden çıkması halinde ispat yükü, çekin yetkili hamili olduğunu ve rızası hilafına elinden çıktığını ileri süren davacıya ait olup, davacının iddiasını kesin ve inandırıcı delillerle kanıtlaması gerekmektedir. Çekte ciranta cirosu sahte olsa bile, davalı, kendisinden önceki ciroların sıhhatini araştırma yükümlülüğü altında değildir.

Davalının bu sahteliği bilerek ya da ağır kusuruyla çeki iktisap ettiğinin kanıtlanması gerekir.Davacı tarafça dosyaya bütün delillerin ibraz edildiği beyan edilmekle, dosya kapsamı itibariyle davalının kötüniyetli ve iktisabında ağır kusurlu olduğu davacı tarafça ispatlanamadığından " gerekçesiyle davanın reddine, karar verilmiştir. Bu karara karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle.

Mahkemece dava konusu somut olaya ilişkin yeterli inceleme yapılmadığını ve ispat imkanı verilmediğini, mahkemece davalının iktisabında ağır kusurlu veya kötü niyetli olduğunun kanıtlanmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verildiğini, ancak ispata fırsat verilmeden ve dava dilekçesinde belirtilen deliller toplanmadan karar verilerek eksik inceleme yapıldığını, çekin çalınmasından sonra iptal davası açıldığını, ödeme yasağı kararı verilerek ilanlar yapıldığını, çek 11.06.2019 tarihinde ibraz edildiğinde yasaklı olmasından dolayı davalıya iade edildiğini,

müvekkilinin bu çeki ticari ilişkisi bulanan alıcıya kargo ile gönderildiğini ve çekin kargo dağıtımı sorasında çalındığını, kargo çalışanının şikayetçi olduğunu, mahkemece bildirilen bu soruşturmaya ilişkin inceleme yapılmadan karar verildiğini, dosyanın akıbetinin dahi araştırılmadığını, Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı'na yapılan şikayet üzerine şüpheliler hakkında 2020/61015 Soruşturma dosya numarası açılmış olmasına rağmen mahkemece bu dosyanın incelenmeden karar verildiğini, çekin müvekkilinin kusuruyla değil kargo çalışanının kusuru ile zayi olduğunu,

kargo çalışanı ve tüm cirantalar hakkındaki şikayete ilişkin soruşturmanın devam ettiğini, Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın kabulüne, karar verilmesini istemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Dava, TTK'nın 792. maddesi gereğince çek istirdatı talebine ilişkindir. İlk derece mahkemesince, davanın reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekili tarafından, yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurulmuştur. İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleriyle ve kamu düzenine aykırılık yönleriyle sınırlı olarak yapılmıştır.Davacı vekili, dava dışı ...

AŞ tarafından dava dışı ... emrine keşide edilen ... Bankası AŞ İvedik Şubesine ait 11.06.2019 keşide tarihli ve 41.600 TL bedelli çekin lehdar cirosu ile tedavül gördüğünü, çekin ... San.Tic.Aş cirosu ile davacıya ciro edildiğini ve davacının cirosu ile dava dışı ... Ltd.Şti.'ne gönderilmek üzere kargoya verildiğini, çekin kargo taşıması sırasında zayi oluğunu ileri sürmüştür. TTK'nın 792. maddesi.

“Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” hükmünü haiz olup anılan kanuni düzenleme bağlamında iyi niyetli hamilin hak sahibi olmayan kimselerden elde ettiği kazanımlar korunmaktadır.

Bu kapsamda bir kimsenin muntazam bir ciro zinciriyle çeki iktisabı, kendisine ancak şeklî anlamda meşru hamil sıfatını kazandıracak olup maddi hukuk anlamında hak sahipliğinin mevcudiyeti için devralanın çeki iktisabında kötü niyetinin yahut ağır kusurunun bulunmaması gerekmektedir. Aksi takdirde TTK’nın 792. maddesi uyarınca açılacak istirdat davası sonucu çeki iadeye mecbur kalır.

Bu davada, davacının çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve çeki elinde bulunduran şahsın kötü niyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir. Aynı Kanunun 790.maddesinde ise "Cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve bir birine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. Çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir.

Bir beyaz ciroyu diğer bir beyaz ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır" düzenlemesi bulunmaktadır. TTK'nın 792. maddesinde belirtilen kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmaktır. Ağır kusur ise senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade eder.

Yine, TTK’nın 792. maddesindeki “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa...” ibaresi, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasını, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade etmektedir.

Ancak çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hâmil korunur.

Bu tür davalarda, yukarıda da belirtildiği gibi çekin önceki hâmilin elinden rızası hilafına çıkarak yeni hâmil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği iddiasını ispat külfeti davacıya ait olup anılan olgular tanık dâhil her türlü delille kanıtlanabilir (Yargıtay HGK'nın 06/04/2021, E. 2017/11-159, K. 2021/417 tarih ve sayılı kararı).Bu bilgilere göre davacı, dava konusu edilen çekin hamili iken rızası dışında elinden çıktığını ve davalının çeki iktisabında kötüniyetli veya ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlamakla yükümlüdür.

Çekin zayi olmasından sonra, kargo çalışanı ve davacıdan sonraki çalışanlar aleyhine suç duyurusunda bulunulmuştur. Ayrıca davacı şirketi Eskişehir Cumhuriyet Başsavcılığı aracılığıyla aralarında ...'ın da bulunduğu çek cirantaları hakkında hırsızlık ve resmi belgede sahtecilik suçundan suç duyurusunda bulunulmuştur.

Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığının 2020/61015 Soruşturma sayılı dosyasında şüpheli sıfatıyla davalının ifadesinin alındığı ve 81 adet çekin davalı tarafından iktisap edilmesi ile ilgili soruşturma yapıldığı anlaşılmıştır.

Anılan dosyada henüz iddianame düzenlenmediği ve davacının çeki aldığını beyan ettiği dava dışı ... şirket yetkilisi hakkında yakalama kararı çıkarıldığı anlaşılmıştır.Dosya kapsamına göre, Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılan hazırlık soruşturmasının devam ettiği anlaşılmaktadır.

TBK 74. maddesi gereğince ''Hakim, zarar verenin kusurunun olup olmadığı, ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığı hakkında karar verirken, ceza hukukunun sorumlulukla ilgili hükümleri ile bağlı olmadığı gibi, ceza hakimi tarafından verilen beraat kararıyla da bağlı değildir.

Aynı şekilde, ceza hakiminin kusurunun değerlendirilmesine ve zararın belirlenmesine ilişkin kararı da, hukuk hakimini bağlamaz.'' Ancak, ceza mahkemesinin maddi vakıa tespitleri hukuk hakimini bağladığı gibi, ceza hakiminin mahkumiyet kararı da hukuk hakimini bağlar.

Bu sebeple ilk derece mahkemesince, Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılan soruşturmasının sonucunun araştırılması ve eğer dava açılır ise ceza dava sonucunun beklenmesi, daha sonra dosyadaki diğer deliller ile birlikte ceza dosyasının değerlendirilerek sonucuna göre bir karar vermesi gerekir.HMK 353/1.a.6.maddesi uyarınca, davacı tarafın delil olarak gösterdiği Savcılık soruşturma evrakı ve bu kapsamda ortaya çıkacak deliller hiç değerlendirilmeden ve gerekçede de bu hususa hiç tartışılmadan karar verilmiş olması nedeniyle, esasa ilişkin istinaf sebepleri incelenmeksizin,

ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılmasına dair aşağıdaki karar verilmiştir.