İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2021/688 K.2024/411

Taraflar arasındaki istirdat davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın kabulüne dair verilen karara karşı, davalı tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin alacağına karşılık ... Sanayi Tic. Ltd. Şti.'den aldığı ... Bankası A.Ş. Anafartalar Şubesine ait 31.01.2018 tarihli, 36.000,00 TL bedelli, keşideci ... Tic. ve San.

A.Ş. olan ... seri numaralı çeki kaybettiğini, İstanbul Anadolu 7. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2017/1224 Esas sayılı dosyasında zayi nedeniyle iptal davası açıldığını, çekin yargılama sırasında edildiğini, mahkemece çek hamiline karşı istirdat davası açılmak üzere süre verildiğini, çekin ... şirketince müvekkili şirket emrine ödenmek üzere ciro edilmesine rağmen, müvekkili şirket tarafından ciro edilmeden dava dışı ... tarafından ciro edilerek ... tarafından iktisap edildiğini, ...'ın çeki yasaya uygun bir şekilde iktisap etmediğini, ciro silsilesinde kopukluk bulunduğunu, çeki bankaya davalının ibraz ettiğini ileri sürerek,

çekin iadesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.Davalı, dava dilekçesinin tebliğine rağmen cevap vermemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "... Dava, dava konusu ... Bankası Anafartalar Şubesi'ne ait ... çek seri nolu 31/01/2018 tarih ve 36.000,00 TL miktarlı, keşidecisi ... Dağıtım Tic. Ve San.

A.Ş. olan Çek'in herhangi bir ilişki olmaksızın ele geçirildiği, ciro silsilesinin kopuk olduğu, davalının yetkili hamil olmadığı, çek dolayısıyla davalının bir hak elde edemeyeceği iddialarına dayalı olarak çekin istirdadı talebi ile açılmıştır. TTK'nın 818. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi atfıyla uygulanması gereken aynı Kanunun 684. maddesinin 1.fıkrası uyarınca, ciro ve zilyetliğin geçirilmesi ile çekten doğan bütün haklar ciro edilen kişiye geçer.

Aynı Kanunun 788. maddesi uyarınca da emre yazılı veya belirli bir kimse lehine düzenlenen çek, ciro ve teslim yolu ile devredilebilir. Kanunun 790. Maddesine; 'Cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kimse son ciro beyaz ciro olsa bile kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. Çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir.

Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro takip ederse bu son ciroyu imzalayan kimse çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır" düzenlemesi yer almaktadır. Aynı Kanunun 801. maddesine göre ise; cirosu kabil bir çeki ödeyecek muhatap, cirolar arasında düzenli bir teselsülün var olup olmadığını incelemekle yükümlü bulunmaktadır.

TTK 792.maddesin, Çek herhangi bir surette hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamiline yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da, hamil hakkını 790.maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür. Somut olayda; dava konusu ...

Bankası Anafartalar Şubesi'ne ait ... çek seri nolu 31/01/2018 tarih ve 36.000,00 TL miktarlı, keşidecisi ... Tic. Ve San. A.Ş. olan Çek'in keşideci tarafından ... San.Tic. Ltd.Şti emrine düzenlendiği, Lehtarında çeki ... San.ve Tic.Ltd. Şti. Ye ciro ettiği, ... Şirketinin çeki tam ciro ile Davacı ...

A.Ş:,ye ciro ettiği, ancak dava konusu çekin davacının cirosu olmaksızın ... tarafından ciro edildiği, çek üzerindeki ciro zincirinde kopukluk olduğu, kanunun aradığı şekilde çekin kazanımı için gerekli bulunan ciro ve zilyetliğin geçirilmesi hususlarından ciro şartının yerine getirilmediği, çekin ... ve devamında çeki ele geçiren ... ve davalı ...'nın çeki iktisabının geçerli olmadığı görülmüştür.

Dava konusu çekteki ciro zincirindeki kopukluğun açık olduğu, çek üzerindeki ciro zincirinde ... Şirketinden sonra gelen cirantaların çeki kazanımlarının söz konusu olmadığı, çek üzerinde hak sahibi olmadıkları, davalının çeki iktisapta TTK 792.maddesi anlamında ağır bir kusurunun bulunduğunun, davacının çek üzerinde hak sahipliğinin devam ettiği değerlendirilmiştir.

Belirtilen sebeplerle davacı talebi yerinde bulunmakla dava konusu çekin, iktisapta ağır kusuru bulunan davalıdan istirdadı..." gerekçesiyle davanın kabulü ile ... Bankası Anafartalar Şubesine ait ... çek seri nolu, 31.01.2018 tarihli ve 36.000,00 TL bedelli, keşidecisi ... Dağıtım Tic. ve San. A.Ş. Olan çekin davalıdan istirdadı ile davacıya verilmesine, karar verilmiştir. Bu karara karşı, davalı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davalı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle.

Mahkemece çekin istirdatına karar verilerek vekalet ücretinden müvekkilinin sorumlu tutulduğunu, oysa müvekkilinin davanın açılmasına sebebiyet vermediğini, çekin müvekkilinin elinde bulunmadığını ve çekin müvekkilinin elinde olduğu tespit edilmeden dava açıldığını, çekin yazılmadığını, takibe konu edilmediğini, evrakın çek vasfı kalmadığını, buna rağmen sanki çek müvekkilinin elindeymiş gibi karar verildiğini, müvekkilinin çeki borcuna karşılık aldığını, ciro silsilesinin müvekkilince bozulmadığını, başka kişinin ciro silsilesini bozmasına rağmen müvekkilinin yargılama giderlerinden sorumlu tutulmasının hatalı olduğunu,

Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın reddine, yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini istemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Dava, TTK'nın 792. maddesi gereğince çek istirdatı talebine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın kabulüne, karar verilmiş; bu karara karşı, davalı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Davacı vekili, müvekkili şirketin ticari alacağına karşılık iktisap ettiği ... Bankası A.Ş. Anafartalar Şubesine ait 31.01.2018 tarihli, 36.000,00 TL bedelli, keşideci ... Tic. ve San.

A.Ş. olan ... seri numaralı çekin kaybedildiğini, iptali talebiyle açılan dava sırasında çekin ibraz edilmesi nedeniyle, istirdat davası açılması için süre verildiğini, çekin davalı tarafından ibraz edildiğini, müvekkiline yapılan cironun tam ciro olmasına rağmen, müvekkilinin cirosu bulunmaksızın başka bir kişinin çeki ciro etmesiyle ciro zincirinin koptuğunu belirterek çekin istirdadını istemiştir. ... Bankası A.Ş.

Anafartalar Şubesine ait 31.01.2018 tarihli, 36.000,00 TL bedelli, keşideci ... Tic. ve San. A.Ş. ... seri numaralı ve ... San. Tic. Ltd. Şti. emrine keşide edilen çekin lehtar cirosuyla ... San. ve Tic. Aş tarafından iktisap edilmiştir. Çek, bu ciranta tarafından tam ciro ile davacı ... ve ... AŞ emrine ciro edilmiştir. Lehine ciro yapılan kişi, TTK'nın 683/2. maddesine göre ciroda gösterilerek tam ciro yapılmıştır. Başka bir anlatımla ciro, beyaz ciro şeklinde yapılmamıştır.

Bu nedenle, bu ciro ile çeki iktisap eden davacı ... ve ... AŞ'nin çeki ciro etmesi gerekirken, hak sahibi olmayan ... tarafından çekin ciro edilmesi nedeniyle, ciro silsilesinin bozulduğu, bu kişiden çeki ciro ile devir alan ... ve onun cirosuyla devir alan ...'nın kopuk olan ciro silsileyle çeki iktisap ettiği anlaşılmıştır. Son ciranta ... tarafından çekin 31.01.2018 tarihinde ...

Bankasına takas ortamında ibraz etmiş; bankaca İstanbul 7.Asliye Ticaret Mahkemesinin 2017/1224 Esas sayılı dosyasında verilen 13.11.2017 tarihli ödemeden men kararı gereğince ödeme yapmamıştır. Her ne kadar ibraz edilen çek, ödeme yasağı kararı nedeniyle ödenmemiş ise de yapılan işlem bir ibraz işlemi olup, ibrazın son hamil tarafından yapıldığı çek suretinden anlaşılmaktadır.

Davalı, davaya cevap vermeyerek HMK'nın 128. maddesi uyarınca davada ileri sürülen vakıaları inkar inkar etmiştir. İstinaf başvurusunda, çekin ticari ilişki kapsamında alındığına ve çekteki ciro silsilesinin davalı tarafından bozulmadığı savunulmuştur. Ciro ile iktisap eden kişi TTK'nın 818/1.d maddesi uyarınca çekler hakkında da uygulama imkanı bulunan poliçenin cirosuna ilişkin 683 vd. maddelerine göre, çeki iktisap etmelidir.

TTK'nın 684. maddesine göre, tam ciro ile devir edilen çekin bu ciro ile iktisap eden kişi tarafından ciro edilmemesi nedeniyle ciro silsilesinin koptuğu anlaşılmaktadır. TTK'nın 825.maddesine göre, senedin geçersizliğine ilişkin veya senet metninden anlaşılan def'iler alacaklı kim olursa olsun ona karşı ileri sürülebilir. Ciro silsilesinin kopuk oluşu da senet metninden anlaşılan bir def'i olduğundan herkese karşı ileri sürülebilir.

TTK'nın 792. maddesi,“Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” hükmünü haiz olup, anılan kanuni düzenleme bağlamında iyi niyetli hamilin hak sahibi olmayan kimselerden elde ettiği kazanımlar korunmaktadır.

Bu kapsamda bir kimsenin muntazam bir ciro zinciriyle çeki iktisabı, kendisine ancak şeklî anlamda meşru hamil sıfatını kazandıracak olup maddi hukuk anlamında hak sahipliğinin mevcudiyeti için devralanın çeki iktisabında kötü niyetinin yahut ağır kusurunun bulunmaması gerekmektedir. Aksi takdirde TTK’nın 792. maddesi uyarınca açılacak istirdat davası sonucu çeki iadeye mecbur kalır.

Bu davada, davacının çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve çeki elinde bulunduran şahsın kötü niyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir. Aynı Kanunun 790.maddesinde ise "Cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve bir birine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. Çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir.

Bir beyaz ciroyu diğer bir beyaz ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır" düzenlemesi bulunmaktadır. TTK'nın 792. maddesinde belirtilen kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmaktır. Ağır kusur ise senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade eder.

Yine, TTK’nın 792. maddesindeki “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa...” ibaresi, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasını, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade etmektedir.

Ancak çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hâmil korunur.

Bu tür davalarda, yukarıda da belirtildiği gibi çekin önceki hâmilin elinden rızası hilafına çıkarak yeni hâmil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği iddiasını ispat külfeti davacıya ait olup anılan olgular tanık dâhil her türlü delille kanıtlanabilir (Yargıtay HGK'nın 06/04/2021, E. 2017/11-159, K. 2021/417 tarih ve sayılı kararı).Bu bilgilere göre davacı, çekin meşru hamili olup, tam ciroyla çeki iktisap etmiştir.

Davacının iktisabından sonra, devir için yeni bir cironun davacı tarafından yapılması gerekirken o ana kadar çekin yetkili hamili olmayan dava dışı ... tarafından çekin ciro edilmesiyle, ciro zincirinin koptuğu açıktır. Bu sebep, çek metninden anlaşılan bir def'i olduğundan herkese karşı ileri sürülebilir. Çekin, davalı tarafından bankaya ibraz edilmesi nedeniyle, çekin davalının elinde olduğu kabul edilerek istirdat davası açılması yerindedir.

Ciro silsilesi kopuk bir çekin iktisap edilmesi ağır kusur sayılır. Bu nedenle, davalının da iktisabı korunamayacağından ve istirdat davası çeki elinde bulunduran kişiye karşı açılacağından davalıya husumet yönetilmesi yerindedir. Davalı soyut olarak çekin elinde olmadığını belirtmiş ise de, çekin davalı tarafından ibraz edildiği çek suretinden anlaşılmaktadır.

HMK'nın 323. maddesi gereğince vekalet ücreti, yargılama giderlerinden olup aynı Yasa'nın 326. maddesinde yazılı haller dışında yargılama giderlerinin, aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verileceği düzenlenmesine yer verilmiştir. HMK'nın 297/1-ç bendinde ise yargılama giderleri ile taraflardan alınan avansın harcanmayan kısmın iadesi, varsa kanun yolları ve süresinin hükümde yer alması gereken hususlar arasında gösterilmiştir.

Bu yasal düzenlemeler kapsamda, mahkemece aleyhine hüküm verilen davalı aleyhine yargılama giderlerine karar vermesinde bir isabetsizlik olmadığnıdan, davalı vekilinin yerinde görülmeyen tüm istinaf nedenleri yerinde görülmemiştir. Açıklanan bu gerekçelerle HMK'nın 353/1.b.1. maddesi uyarınca dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki hüküm kurulmuştur.