İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2024/106 K.2024/421

Hasımsız açılan kıymetli evrak iptali talebinin ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın reddine dair verilen karara karşı, süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin yetkili hamili, ... Dış Tic. Ltd. Şti.'nin keşidecisi olduğu, ... AŞ Gebze Yeni Çarşı Şubesine ait ... seri numaralı çekin kaybolduğunu, çekin keşideci tarafından tarihi ve bedel bölümü boş olarak, imzalanarak müvekkiline teslim edildiğini, taraflar arasındaki ticari ilişkide satım bedelinin USD kuru üzerinden belirlenerek doldurulması nedeniyle boş çek verildiğini, çeklerin teslimine ilişkin makbuz bulunduğunu ileri sürerek, ödemeden men kararı verilerek çekin zayi nedeniyle iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "..Somut olayda. Davacı tarafından keşidecisi dava dışı ... Ltd. Şti. ... Gebze Yeni Çarşı Şubesi'ne ait ... seri numaralı çekin kaybolduğunu ya da çalındığı iddiası ile huzurdaki dava açılmış olup, dava dilekçesinde yer alan beyanlardan davaya konu çekin keşide tarihi ve yeri ile bedel kısımlarının boş olarak keşide edilerek davacıya teslim edildiği ileri sürülmüş ise de.

6102 sayılı TTK'nın 780/1-e bendi uyarınca düzenleme yeri ve tarihi çekin zorunlu unsurlarından olup, TTK'nun 781/1 maddesinde bu unsurları içermeyen senedin çek sayılmayacağı düzenlendiği, zorunlu unsurları taşımadığı anlaşılan davaya konu çekin TTK 757 vd. maddelerine dayalı kıymetli evrakın zayi nedenine dayalı iptal davasına konu edilemeyeceği anlaşılmakla..." gerekçesiyle davanın reddine, karar verilmiştir.

Bu karara karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle.

Dava dışı şirketin dört adet çeki, tarih ve miktar kısmı boş olarak müvekkiline teslim ettiğini ve bu çeklerden dava konusu edilen bir adetinin zayi olduğunu, keşide tarihi ve çek bedelinin çekin zorunlu unsurlarından olduğunu, ancak çek hamilinin menfaatinin korunması gerektiğini, sonradan doldurulmak üzere bedel hanesi boş olan çek verilebileceğini, yazılı bir anlaşma olmadığı sürece kıymetli evrakın sonradan doldurulabileceğini, yazılı sözleşmede ise bu bedelin yazılacağını, bu çekin yetkisiz kişinin eline geçmesi halinde miktar ve tarih kısmının doldurularak tedavüle sokulabileceğini,

bu tür davalarda öncelikle davaya konu olan kıymetli evrakın belirlenebilir olup olmadığının araştırılacağını iptali istenen çeklerin numarasının belli olduğunu, Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın kabulüne, karar verilmesini istemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Talep, hukuki niteliği itibariyle TTK'nın 818/1.s maddesi atfıyla aynı Kanun'un 757 vd. hükümleri uyarınca, zayi nedeniyle çek iptaline ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın kısmen kabulüne, karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır. Davacı vekili, müvekkilinin dava dışı şirketle olan ticari ilişkisi kapsamında dört adet çekin keşide tarihi ve miktarı boş olarak imzalı şekilde müvekkilini teslim edildiğini, bu çeklerden ... AŞ Gebze Yeni Çarşı Şubesine ait ve keşidecisi ... Dış Tic. Ltd.

Şti. olan ... seri nolu çekin zayi olduğunu, ileri sürerek çekin zayi nedeniyle iptaline karar verilmesini istemiştir. Dava dilekçesinin ekinde keşidecisi ... Dış Tic. Ltd. Şti. olan çekin teslim alındığına ilişkin makbuz sunulmuştur. Çek bir kıymetli evrak olup TTK'nın 780.maddesine göre kayıtsız şartsız bir miktar ile keşide tarihi çekin unsurları arasındadır.

TTK'nın 818/1-c maddesi yarınca, çekler hakkında uygulama imkanı bulunan TTK'nın 680. maddesine göre, " Tedavüle çıkarılırken tamamen doldurulmamış bulunan bir poliçe, aradaki anlaşmalara aykırı bir şekilde doldurulursa, bu anlaşmalara uyulmadığı iddiası, hamile karşı ileri sürülemez; meğerki, hamil poliçeyi kötüniyetle iktisap etmiş veya iktisap sırasında kendisine ağır bir kusur isnadı mümkün bulunmuş olsun." Anılan hükme göre, keşidecinin, diğer unsurları boş olan bir çeki imzalayarak ledara vermesi mümkündür.

Bu tür bir çekin en geç ibraz anında unsurlarının tamamlanması için doldurulması gerekir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 24.10.2018 tarih ve 2017/975 Esas, 2018/6640 Karar sayılı ilamında belirtildiği üzere.

TTK'nın 778/1-ı maddesi yollamasıyla TTK'nın 759/2. maddesine dayalı, bononun zayi nedeniyle iptali talebinde, TTK'nın 759/2. maddesinde iptal isteminde bulunan kişinin, bono elinde iken ziyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sunmak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlü olduğu düzenlenmiştir. Benzer şekilde çek iptali davalarında da iptali istenilen çekin bilgilerinin verilmesi yeterlidir.

Dava dilekçesinde, çekin numaraları, keşideci ve muhatap banka bilgileri verilmiş ve çek teslim bordrosu sunulmuştur. Bu durumda mahkemece, çeke ilişkin ilanların yapılarak zayi istemi hakkında bir karar verilmesi gerekirken, bu davada uygulama yeri bulunmayan gerekçelerle zayi nedeniyle iptal talebinin reddine karar verilmesi yerinde değildir.

Hasımsız olarak açılan bu davada iptal talebinde bulunan kişinin ispat etmesi gereken husus, zilyedi bulunduğu çekin rizası hilafına elinden çıkmasıdır. Ancak, iptal davasında kesin ispat aranmayıp çekin kaybolduğunun "kuvvetle muhtemel" olduğunu göstermesi yeterlidir. (6102 sayılı TTK. m. 760). Davacı, çeklerin lehtarı ve hamili olduğunu ileri sürerek iptalini talep ettiği çeke ilişkin bilgileri dava dilekçesinde bildirmiştir.

Davacının daha fazlasını ispata zorlanması, zayi nedeniyle çek iptali hükümlerinin uygulanmasını imkânsız hale getirecektir. Açıklanan bu gerekçeyle, HMK'nın 353/1.a.6. maddesi uyarınca, dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda, ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine dair aşağıdaki karar verilmiştir.

KANUN YOLU

HMK'nın 353/1.a maddesi uyarınca karar kesindir.