İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2024/1144 K.2024/1812

Taraflar arasındaki çek iptali davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin hamili olduğu ... Bankası AŞ Tortum Erzurum Şubesine ait ... çek numaralı, keşidecisi ...- ... Ticaret olan bedelsiz çeki uhdesindeyken kaybettiğini, söz konusu çekin müvekkiline keşide edildiğine dair keşide eden ...- ... Ticaret tarafından hazırlanan ve imzalanan yazının dava dilekçesi ekinde sunduklarını, müvekkilinin yetkili hamil konumunda olduğunu, çekin çalınmış ya da kaybolmuş olduğunu, yapılan incelemelere ve araştırmalara rağmen dava konusu çekin hâlen bulunamadığını, çekin kötü niyetli üçüncü kişi/kişilerin zilyetliğine geçme ihtimali olduğunu ileri sürerek, öncelikle ödeme yasağı kararı ve ardından çekin zayi nedeni ile iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...Dava, TTK 757 vd. Maddelerine dayalı zayi nedeniyle davaya konu çekin iptali istemine ilişkindir. Dava, basit yargılama usûlüne tabi olup, çekişmesiz yargı işlerindendir. Kıymetli evrak üzerinde hak sahibi olan şahıs, zayi nedenine dayalı olarak iptaline karar verilmesini isteyebilir.

Bu şahıs kıymetli evrakın maliki, zilyedi, intifa hakkı sahibi, rehin hakkı alacaklısı veya bunların vekilleri yahut komisyoncusu olabilir. Somut olayda dava dilekçesindeki beyanlardan; davaya konu çekin dava dışı keşideci tarafından bedelsiz olarak davacıya keşide edildiği ve çekin kaybolması sebebiyle çekin iptaline ilişkin bu davanın açılmış olduğu görülmektedir. Çekin bedelsiz olduğu belirtilmekle birlikte, keşide tarihine ilişkin beyan, bilgi ve belge bulunmamaktadır.

Davaya konu çek bedelsiz olup, bu haliyle kambiyo vasfı taşımamaktadır. Bedelsiz çekte ileri sürülebilecek bir hak bulunmadığından, çekin iptalini talep etmektede hukuki yarar bulunmamaktadır. Açıklanan gerekçelerle davanın reddine karar verilmesi sonuç ve kanaatine varılarak aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur." gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir. Bu karara karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle; davacının yetkili hamil konumunda olduğunu, bu çekin çalınmış ya da kaybolmuş olduğunu, çekin hâlen bulunamadığını, her ne kadar ilk derece mahkemesince çekin keşide tarihin ve bedelinin belli olmadığı gerekçesiyle davayı reddedilmiş ise de, daha önce açtıkları ve aynı unsurlara sahip başka bir çekin iptali davasında İstanbul Anadolu 11. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2023/540 Esas 2024/9 Karar sayılı ilamı ile davanın kabulüne karar verildiğini,

iptali talep edilen çekin müvekkilinin rızası dışında elinden çıkmış olduğunu ve dosyaya konu çekin müvekkili şirkete keşide edildiğini, tüm delillere rağmen mahkemece yeterli araştırma ve inceleme yapılmadan karar verildiğini, acilen ödemeden men yasağı kararı verilmesi gerektiğini, bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın kabulü ile çek hakkında ihtiyati tedbir kararı verilerek ödemeden men yasağı karar verilmesini istemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Dava, hukuki niteliği itibariyle TTK'nın 818/1.s maddesi atfıyla aynı Kanun'un 757 ve devamı hükümleri uyarınca, zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır. Kıymetli evrakın iptali müessesesi TTK'nın 651 ve devamı maddelerinde düzenlenmiş olup, kıymetli evrak zayi olduğu takdirde mahkeme tarafından iptaline karar verilebilir. Senedin iptaline karar verilmesini, kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi isteyebilir.

Çekte hakkın çeke bağlı olması nedeniyle, çekin zayi edildiği durumlarda, çeke bağlı hakkın çeksiz de ileri sürülebilmesi için TTK'nın 651. ve 652.maddelerinde hamile iptal davası açma hakkı getirilmiştir. İptal kararı alan hamil hakkını çek olmadan ileri sürebilecek ya da borçludan yeni bir senet tanzim edilmesini isteyebilecektir. Bu davayı açma hakkı hamile aittir.

Çek keşidecisinin veya temsilcisinin TTK'nın 757 ve 818/s.maddesi gereğince iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. Davacı vekilince dava dilekçesinde, müvekkilinin hamili olduğu ... Bankası AŞ Tortum Erzurum Şubesine ait ... çek numaralı, keşidecisi ...- ... Ticaret olan bedelsiz çeki uhdesindeyken kaybettiği, çekin keşidecisi ...- ... Ticaret tarafından hazırlanan ve imzalanan yazı bulunduğu ileri sürülerek çekin iptali talep edilmiştir.

Mahkemece, çekin bedelsiz olduğu, keşide tarihinin belirtilmediği, bu haliyle çekin kambiyo vasfı bulunmadığı, davacının çek iptalini talep etmekte hukuki yararı bulunmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir. Dava dilekçesinin ekinde sunulan ve keşideci ...- ... Ticaret imzalı belgede; çekin ... Bankası AŞ, Tortum Erzurum Şubesine ait ... çek numaralı çek olduğu, keşidecisinin ...- ... Ticaret olduğu, bedel ve tarih bilgisinin bulunmadığı görülmektedir.

Çek bir kıymetli evrak olup TTK'nın 780.maddesine göre kayıtsız şartsız bir miktar ile keşide tarihi çekin unsurları arasındadır.

TTK'nın 818/1-c maddesi yarınca, çekler hakkında uygulama imkanı bulunan TTK'nın 680.maddesinde "Tedavüle çıkarılırken tamamen doldurulmamış bulunan bir poliçe, aradaki anlaşmalara aykırı bir şekilde doldurulursa, bu anlaşmalara uyulmadığı iddiası, hamile karşı ileri sürülemez; meğerki, hamil poliçeyi kötüniyetle iktisap etmiş veya iktisap sırasında kendisine ağır bir kusur isnadı mümkün bulunmuş olsun." hükmüne yer verilmiştir.

Anılan hükme göre, keşidecinin, diğer unsurları boş olan bir çeki imzalayarak lehtara vermesi mümkündür. Bu tür bir çekin en geç ibraz anında unsurlarının tamamlanması için doldurulması gerekir. Bu nedenle, mahkemece bedelsiz çek nedeniyle davacının iptal talep etmekte hukuki yararı olmadığı gerekesiyle davanın reddi usul ve yasaya aykırı olmuştur.

Bu durumda mahkemece, çeke ilişkin zayi istemi hakkında bir karar verilmesi gerekirken, bu davada uygulama yeri bulunmayan gerekçe ile zayi nedeniyle iptal talebinin reddine karar verilmesi yerinde değildir.

Açıklanan bu gerekçelerle, ilk derece mahkemesince hukuki yarara ilişkin dava şartı hakkında yanlış değerlendirme yapıldığı anlaşıldığından, HMK 353/1.a.4. maddesi uyarınca dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine dair aşağıdaki karar verilmiştir.