İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2024/1943 K.2025/861

Kıymetli evrak iptali talebinin ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle talebin hukuki yarar yokluğu nedeniyle usulden reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkili tarafından ... San. Dış Tic. Ltd. Şti. adına 15/05/2023 tarihinde düzenlenen, ... bank A.Ş. Sirkeci Şubesi'nin ... çek seri nolu, keşide yeri İstanbul olan, 400.000 TL bedelli çekin kaybolduğunu beyanla, bu çekin zayi nedeniyle iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...TTK'nın 651. maddesindeki genel hüküm ve özel hüküm niteliğindeki TTK'nın 818/s maddesi yollamasıyla aynı Kanunun 757. maddesi uyarınca zayi nedeniyle çek iptal davası açma hakkının yalnızca hamile ait olup keşideci olan davacının dava açma (aktif husumet) ehliyetini haiz değildir.

HMK'nın 114/e maddesi uyarınca davacının, dava takip yetkisinin bulunmasının dava şartı olduğu ancak işbu davada davacı keşidecinin (hesap sahibinin), hamil adına bu davayı açma yetkisinin dolayısıyla dava takip yetkisinin bulunmadığı anlaşıldığından davanın HMK'nın 114/e ve 115/2. maddeleri uyarınca usulden reddine dair... " gerekçesiyle davanın hukuki yarar yokluğu nedeniyle usulden reddine, karar verilmiştir.Bu karara karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle.

Mahkeme tarafından davanın reddine karar verildiğini, davanın hukuka aykırı olarak reddedildiğini, bazı istisnai durumlarda hak sahibi konumundaki keşideci ya da muhatap bankanında çek iptal davası açabildiğini bu nedenle davanın kabulünün gerektiğini, ticari hayatta çeklerin kaybolmasının tarafları oldukça zor durumda bıraktığını, müvekkilinin çek sebebiyle daha fazla mağdur olmaması adına mahkemece kurulan hükmün kaldırılarak anılan çeklerin iptaline karar verilmesi gerektiğini, 400.000,00 TL bedelli çekin kaybolduğunu yapılan inceleme ve araştırmalara rağmen halen bulunamadığını,

çekin çalındığının düşünüldüğünü bu nedenle İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının 2023/257573 Soruşturma numaralı dosyası ile suç duyurusunda bulunulduğunu, çekin kaybolması, çalınması, gasp edilmesi gibi hallerden kaynaklı iptal davalarında çekin 3.kişilerin eline geçmesi ve bankaya ibraz edilmesi tehlikesi bulunduğundan dolayı iptal davasında TTK'nın 757/1 maddesi uyarınca muhatap bankanın çeki ödemekten men edilmesininde ihtiyati tedbir olarak istenmesi gerektiğini,

ödemeden men talimatı verme yetkisinin elinden alınan ve çek üzerinden hak sahibi olunan kuşku bulunmayan keşidecinin kanunda aksine bir düzelemeye yer verilmemesi nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmesinin yerinde olmadığını, bahsi geçen çekin müvekkilinin uhdesinden çıktığını, 3.kişilerin zilyetliğine geçme ihtimalinin ortaya çıktığını, müvekkilinin mağduriyetinin kaçınılmaz olacağını, kötü niyetli 3.kişiler tarafından kullanılarak müvekkilinin mağdur edilmesini önlemek amacıyla iptal kararı verilmesinin zorunluluğunun doğduğunu iddia ederek, kararın kaldırılmasına ve talebin kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Dava, hukuki niteliği itibariyle TTK'nın 818/1.s maddesi atfıyla aynı Kanun'un 757 ve devamı hükümleri uyarınca, zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir.

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın hukuki yarar yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Davacı vekili, ... bank Sirkeci Şubesindeki davacının çek hesabından dava dışı ... Gıda ...

Ltd Şirketi adına 15.05.2023 tarihinde keşide edilen 400.000,00 TL bedelli çekin iptalini talep etmiştir. Davacı çekin keşidecisi olup, bu husus ihtilafsızdır. Kıymetli evrakta hakkın çeke bağlı olması nedeniyle, çekin zayi edildiği durumlarda, çeke bağlı hakkın çeksiz de ileri sürülebilmesi için TTK'nın 651. ve 652.maddelerinde hamiline iptal davası açma hakkı getirilmiştir.

İptal kararı alan hamil hakkını çek olmadan ileri sürebilecek ya da borçludan yeni bir senet tanzim edilmesini isteyebilecektir. Bu davayı açma hakkı hamile aittir. Çek keşidecisinin (çek karnesi sahibinin) TTK'nın 757 ve 818/s maddesi gereğince iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. Bu nedenle, eldeki davayı açmakta hukuki yararı yoktur.

Kanunda, bu talebin ancak çekin hamili tarafından ileri sürülebileceğini düzenlediği, bu tür bir talebin hiç bir şekilde keşideci tarafından ileri sürülemeyeceği, bu kapsamda keşidecinin zayi nedeniyle talepte bulunmasındaki amaç ve saikinin bir öneminin bulunmadığı anlaşılmakla, ilk derece mahkemesince davanın reddi yerinde olduğundan, davacı vekilinin istinaf başvurusunun reddi gerekmiştir.

Açıklanan bu gerekçelerle HMK'nın 353/1.b.1.maddesi uyarınca dosya üzerinde yapılan istinaf incelemesi sonucunda, ilk derece mahkemesinin kararı usul ve yasaya uygun olduğundan, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki karar verilmiştir.