İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2024/1956 K.2025/863

Zayi belgesi verilmesi talebinin ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle talebin reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkiline ait Meşrutiyet ... Sk. No:... İş M. No:... Şişli/İstanbul adresindeki ... Ticaret Ltd. isimli, ... ticaret sicil no.lu ticari işletmenin, 18.01.2021 tarihinde müvekkili şirketin ... Mah. ... Sk. ... No:.. İç Kapı No:..

Şişli/İstanbul adresine tamamen taşınması nedeniyle ve taşınma esnasında yaşanan karışıklık ve problemler nedeniyle iş bu ticari işletmede bulunan tüm ticari defterler, faturalar, vergi esas belgeleri sair her türlü belge ve evrakların kaybolarak zayi olduğunu iddia ederek.

TKK madde 82, (7) numaralı fıkrası uyarınca 2020 yılı ve geçmiş yıllara ait tüm defter, fatura ve sair belgelerin zayi olduğuna dair müvekkiline zayi belgesini gerektiğini belirterek, resmi evrak ve ticari defterlerin zayi olduğuna dair zayi belgesi verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "... davacının davaya konu edilen ticari defter ve belgeleri taşınma sırasında kaybettiği beyan edilmiş olup bunların ne şekilde kayboldukları hususunda ispat vasıtası sunamadığı gibi, TTK hükümleri kapsamında kendi kusurlu davranışı veya ihmali davranışı ile ticari defter ve kayıtların kaybolmasına sebebiyet veren taraf zayi belgesi talep edemeyeceğinden, davacının kendi ihmali davranışları ile ticari evrak ve kayıtlarının kaybedildiği anlaşılmakla davacının davasının reddine karar verilerek... " gerekçesiyle davanın reddine, karar verilmiştir. Bu karara karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle.

Kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, müvekkili şirkete ait İstanbul ili Şişli adresindeki ticari işletmenin 18.01.2021 tarihinde tamamen taşınması nedeniyle ve taşıma esnasında yaşanan karışıklık ve problemler nedeniyle ticari işletmede bulunan tüm ticari defterlerin, faturaların, vergi esas belgeleri ve sair her türlü vergi ve evrakların kaybolarak zayi olduğu için TTK 82.maddesi gereğince 2020 yılı ve geçmiş yıllara ait defter, fatura ve sair belgelerin zayi olduğuna dair zayi belgesinin gerektiğini, müvekkilinin taşındığını gösterir 18.01.2022 tarihli Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi'nin dava dilekçesi ekinde olduğunu,

davanın haksız ve hukuka aykırı şekilde reddedildiğini, yine taşınma öncesinde özen ve dikkatle ayrılan bu defterlerin taşınma sırasında hırsızlandığını, çöpe atıldığını ve alı konulmuş olabileceğini iddia ederek, kararın kaldırılmasına ve davanın kabulü ile resmi evrak ve ticari defterlerin zayi olduğuna dair zayi belgesi verilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Talep, TTK'nın 82/7. maddesine dayalı zayi belgesi verilmesine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.

Davacı vekili, 19.06.2023 tarihli dava dilekçesinde 18.01.2021 tarihinde müvekkili şirketin taşındığını, taşınma esnasında şirkete ait dava konusu edilen tüm defter ve belgelerin zayi olduğunu, adres değişikliğine ilişkin 18.01.2022 tarihli Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi'nin ekli olduğunu belirterek zayi belgesi verilmesini istemiştir.

TTK'nın 82/1. maddesi gereğince, "Tacir, ticari defterlerini, envanterleri, finansal tablo, bilanço ve faaliyet raporlarını, aldığı mektupları (bir ticari işe ait yazışmaları), gönderdiği mektup suretlerini, kayıtlara esas olan belgeleri, sınıflandırılmış şekilde saklamakla yükümlüdür."TTK'nın 82/1. maddesi gereğince, "Tacir, ticari defterlerini, envanterleri, finansal tablo, bilanço ve faaliyet raporlarını, aldığı mektupları (bir ticari işe ait yazışmaları), gönderdiği mektup suretlerini, kayıtlara esas olan belgeleri,

sınıflandırılmış şekilde saklamakla yükümlüdür." Saklama süresi on yıl olup sürenin başlangıcı da kanunda belirtilmiştir (TTK m.82/5-6). Defter ve belgelerin saklanması yükümü, gerçek kişi tacirlerde ticaretin terk edilmesinden sonra sürdüğü gibi, tacirin ölümü hâlinde mirasçılar bakımından da devam eder. Mirasın resmi tasfiyesi veya tüzel kişiliğin sona ermesi durumlarında, defter ve belgeler Sulh Hukuk Mahkemesince saklanır (TTK m.82/8).

Saklanması gereken defter ve belgeler, saklama süresi içinde, yangın, deprem, su baskını gibi bir afet veya hırsızlıktan dolayı zayi olursa, tacirin (ölmüşse mirasçılarının), durumu öğrendikten itibaren bir ay içerisinde işletmenin olduğu yerdeki mahkemeye başvurarak zayi belgesi alması gerekir. Kanunda “isteyebilirler” denmiş ise de bu bir zorunluluk niteliğindedir. Zayi belgesi için açılan dava, çekişmesiz yargı işidir (TTK m.82/7).

Zayi belgesi talebi çekişmesiz yargı işi olduğundan, HMK'nın 385/2.maddesi uyarınca, çekişmesiz yargı işlerinde aksine bir hüküm bulunmadıkça resen araştırma ilkesi geçerlidir. Davacı vekili, 26.07.2023 tarihli açıklayıcı dilekçesinde; dava konusu defterlerin açılış ve kapanış onayı yaptırılan noterlik isim ve işlemlerin yevmiye numaralarını dosya içerisine bildirmiştir.

Yukarıda belirtildiği üzere, talep edilen şirkete ait tüm ticari defterler, faturalar, vergi esas belgeleri vb belge ve evrakların zayi olduğu iddia edilerek, 2020 yılı ve geçmiş yıllara ait tüm defter, fatura ve sair belgelerin zayi olduğuna dair zayi belgesi verilmesi talep edilmiştir. Zayi olayının nasıl meydana geldiğine dair somut bir açıklamaya, tarihe veya bilgi ve belgeye yer verilmemiştir.

Her ne kadar şirketin adres değişikliğine dair Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi örneği delil olarak ibraz edilmiş ise de şirkete ait olduğu iddia edilen tüm defter ve belgelerin zayi olduğuna dair iddiayı ispatlar nitelikte değildir. Taşınma tarihi olarak belirtilen tarihten iki yıl sonrasında dava açılmış olmasına rağmen neden geç açıldığına ilişkin herhangi bir açıklamada da bulunulmamıştır.

Bu durumda, yasal düzenleme kapsamında iddianın muhafaza kusuru niteliğinde bir davranış olduğunun kabulü gerekmiştir. Tacir davacının defterlerinin muhafazası konusunda gerekli özeni gösterme yükümlülüğü dikkate alındığında, ilk derece mahkemesince verilen karar isabetli olup aksi yöndeki istinaf nedenleri yerinde görülmemiştir.

Açıklanan bu gerekçelerle, HMH'nın 353/1.b.1 maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, ilk derece mahkemesince verilen istinafa konu karar usul ve yasaya uygun olup davacı vekilinin istinaf sebepleri yerinde görülmediğinden, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki karar verilmiştir.