İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2024/475 K.2024/1872

Zayi nedeniyle çek iptali talebinin ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle talebin reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; Hamili müvekkili şirket olan ... bankası AŞ 'nin ... seri nolu, 200.000,00 TL bedelli ve ... seri nolu 223.000,00 TL bedelli iki adet çekin şirket merkezine iletilmek üzere kargo şirketine teslim edildiğini, şirket merkezinde çeklerin bulunduğu poşetin açıldığında içerisinde bahsi geçen 2 adet çeke rastlanmadığını, müvekkili şirketince CBS ye suç duyurusunda bulunulduğunu, ancak çeklerin akıbetinin halen öğrenilemediğini iddia ederek, her bir kayıp çekle ilgili olarak ödeme yasağı kararı ile birlikte çeklerin zayi nedeniyle iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...TTK.757-765.maddelerinde yer alan yasal düzenleme ve yerleşik uygulamalara göre zayi nedeniyle kıymetli evrakın iptalini isteme hakkı TTK.651/2. maddesi uyarınca hamile aittir.

Kıymetli evrakta hakkın çeke bağlı olması nedeniyle, çekin zayi olması halinde hak sahibine iptal kararı alarak, hakkını çeksiz olarak ileri sürme ya da yeni bir kıymetli evrak tanzimini isteme olanağı tanınmak istenmiştir.(TTK.652.m.) Kıymetli evrakı eline geçiren kimse bilindiği takdirde takdirde artık çekin iptaline karar verilemez. İlgili bankalara yazılan müzekkere cevabında dava konusu çeklerin ortaya çıktığının belirtildiği görülmüştür.

Davacı vekiline 1662712 seri numaralı çekin istirdatı için ... Faktoring Aş.'ye karşı, ... seri numaralı çekin istirdatı için ... Faktoring Aş.'ye karşı TTK 763. Md gereğince çeklerin iadesi davası açması için 2 haftalık süre verilmiş, aksi takdirde ödeme yasağının kaldırılacağının ihtarı yapılmış olmasına rağmen verilen süre içerisinde iade davasının açılmadığı anlaşıldığından ... " gerekçesiyle davanın reddine, karar verilmiştir.

Bu karara karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle.

Çek iptali nedeniyle açmış oldukları davanın, çeklerin dava dışı şirketlerde olduğunun anlaşılması üzerine TTK 763. maddesi gereğince çeklerin iade davası açmaları için kendilerine süre verildiğini ve açılmadığı gerekçesiyle davanın reddedildiğini, ara karara ilişkin olarak mahkemeye 01.06.2023 tarihinde dilekçe verilerek rücu talebinde bulunulduğunu, rücu talebinin temel gerekçesinin, dava konusu çeklerin çekin iptali hakkında karar verecek olan mahkemeye sunulmamış olmasına ilişkin olduğunu,

bahse konu çeklerin iptal davası açıldıktan sonra keşideci ve lehtar adına başlatılan icra takiplerine istinaden tebliğ edilen ödeme emirleri üzerine ortaya çıktığını, icra dairelerinin kasasında muhafaza altına alındığını, istirdat davası açılmasının söz konusu olmadığını, mahkemeye sunulmamış çekler için istirdat davası açılması için süre verilmesinin mümkün olmadığını, duruşmada çekin mahkemeye sunulmadığını, dava ve soruşturma dosyalarının bekletici mesele yapılması,

aksi halde yeniden süre verilmesinin tekrar edildiğini ancak davanın reddine karar verildiğini, TTK 758 maddesi gereğince süre verilmesi gerektiğini, kabul anlamına gelmemekle birlikte, icra dairesi kasasında bulunan çekin iadesinin mümkün olamayacağını belirtmek gerektiğini iddia ederek, çekler hakkında ödeme yasağı verilmesi ve kararın kaldırılarak dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Talep, TTK'nın 818/1.s maddesi atfıyla aynı Kanun'un 757 ve devamı hükümleri uyarınca, zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekili yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur. İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.

Dosya kapsamından, dava dışı ...'nın .. Bank Argıncık/Kayseri şubesindeki çek hesabından, davacı şirket emrine 28.02.2023 tarihli 200.000,00 TL bedelli, 11.03.2023 tarihinde 223.000,00 TL bedelli olmak üzere çekler düzenlendiği, davacı şirket tarafından söz konusu çeklerin kargo sırasında kaybolduğu, akıbetinin bilinmediği iddiası ile çek iptali davasının açıldığı, dava aşamasında, dava dışı ...

AŞ tarafından dosyaya sunulan dilekçe ile 28.02.2023 keşide tarihli 200.000,00 TL tutarlı çekin yetkili ve yasal hamili olduğunu, dava dışı şirket arasındaki faktoring sözleşmesi ve işlemi kapsamında temlike konu faturalı alacağın ödenmesi amacıyla ciro edildiğini belirterek TTK 758 maddesi uyarınca dava açılması için davacı tarafa süre verilmesini ve ödeme yasağı kararının kaldırılmasını talep ettiği, dava dışı ...

AŞ şirketi tarafından ise 11.03.2023 keşide tarihli 223.000,00 TL'lik çekin meşru hamili olduğunu belirterek, men kararı nedeniyle alacağını elde edemediğini iddia ettiği, mahkeme tarafından dava dışı şirket ve banka cevapları üzerine 18.05.2023 tarihli ara karar ile davacı vekiline çekin istirdadı için TTK 763.maddesi gereğince iade davası açması amacıyla 2 haftalık süre verildiği, aksi takdirde ödeme yasanın kaldırılacağının ihtar edildiği, davacı vekili tarafından söz konusu ara karara karşı itiraz edildiği ve dava açılmaması nedeniyle davanın reddine karar verildiği anlaşılmıştır.

TTK'nın 757 vd. maddelerinde yer alan kambiyo senedinin zayi nedeni ile iptali davası, iradesi dışında kambiyo senedi elinden çıkan kişiye, hakkın senetsiz olarak ileri sürülmesi veya borçludan yeni bir senet düzenlenmesini isteyebilme imkanı verir (TTK m. 651-652) TTK'nın 759.maddesi uyarınca, iptal isteminde bulunan kişi, çek elinde iken zayi olduğunu inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak, çekin bir suretini ibraz etmek yahut da çekin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.

Çek iptali istemlerinde, yargılama sırasında çek hamilinin ortaya çıkması durumunda, 6102 sayılı TTK'nın 818/s bendinin atfıyla aynı Yasa'nın 758. maddesi gereğince iptali istenen çeki elinde bulundurana karşı davacı tarafa istirdat davası açmak üzere süre verilmesi,

bu süre içerisinde istirdat davasının açılması halinde, çek iptali davasının konusuz kaldığı düşünülerek esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına, açılmaması halinde ise çek iptali davasının reddine dair hüküm kurulması gerekir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 25.02.2015 tarih, 2014/17245 Esas, 2015/2482 Karar, 31.10.2016 tarihli, 2015/11662Esas, 2016/8538 Karar, 23.05.2016 tarihli, 2015/10802Esas, 2016/5494 Karar sayılı ilamları).

Somut olayda, dava konusu çeklerin davanın devamı sırasında üçüncü kişiler elinde olması nedeniyle, mahkemece çeki elinde bulundurana karşı istirdat davası açmak için davacıya TTK'nın 763. maddesi gereğince süre verilmiştir.

Davacı vekili çeklerin müvekkili elinden rızası dışında çıktığını ve suç duyurusunda bulunulduğunu, çek istirdatı davası ikame edilebilmesi için paranın alacaklıya ödenmesi gerektiğini iddia ederek, icra hukuk mahkemelerine açılan davalar ile soruşturma dosyasının bekletici mesele yapılmasını, aksi halde ek sürü verilmesini talep etmiştir.

Davacı vekili 18.05.2023 tarihli ön inceleme duruşmasında zapta geçen beyanında, çekler ibraz edildikten sonra menfi tespit davası açtıklarını hemde icra hukuk mahkemesinde imza itirazında bulunduklarını beyan etmiştir. Mahkemece, yukarıda yer verilen gerekçeye istinaden davanın reddine karar verilmiştir. TTK m.757 gereğince iptal davası açılabilmesi için poliçeyi eline geçirenin bilinmemesi gerekir. TTK m.758/1.

Fıkrasında, poliçeyi eline geçiren bilindiği takdirde mahkemenin dilekçe sahibine iade davası açması için uygun bir süre vereceği , 2. Fıkrada ise dilekçe sahibinin verilen süre içinde davayı açmadığı takdirde mahkemenin muhatap hakkında ödeme yasağını kaldıracağı düzenlenmiştir. Yasal düzenleme emredici niteliktedir. Senedi eline geçirenin bilinmesi halinde iptal değil istirdat davası açılması gerekmektedir.

Kıymetli evrakın iptali davası HMK m.382 maddesi kapsamında çekişmesiz yargı işlerindendir. İptal kararı ,hak sahipliğinin teşhisine imkan verir. Bu husus ,kararın müsbet sonucudur. Yoksa zayi olduğu bildirilen senette oluşan hak üzerinde yani maddi hukuk açısından bir değişiklik yapmaz. Somut davada, çeki elinde bulunduran bilindiğinden iptal davası için gerekli olan çeki elinde bulunduranın bilinmemesi şartı, artık ortadan kalkmıştır.

Davacı tarafa verilen süre, ödeme yasağına dair tedbir kararının kaldırılması ile oluşabilecek zararın önüne geçilebilmesine yöneliktir. Mahkeme tarafından istirdat davası açılması için verilen süre içinde dava açılmadığı takdirde iş bu davada yargılamaya devam edilerek çek iptali kararı verilemeyecektir.

Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.b.1 hükmü uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki karar verilmiştir.