İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2024/759 K.2024/860

Zayi belgesi verilmesi talebinin ilk derece mahkemesinde yapılan yargılaması sonucunda ilamda yazılı nedenlerle talebin reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin şirket adresi olan... Mah. ... Cad. ... No: ... İç Kapı No: ... Fatih/ İstanbul adresinde 15.08.2023 tarihinde saati ve kim tarafından olduğu bilinmeyen kişilerce evrak çantasının içinde bulunan pay defterinin çalındığını, bu nedenle pay defterinin zayi olduğunu, ilgili suça ilişkin Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulduğunu, müvekkili şirkete ait pay defterinin müvekkili şirket hissedarının tüm özen ve dikkatine rağmen çalındığından zayi olan şirket pay defterinin tespiti ve zayi belgesinin verilmesi talebiyle iş bu davayı açtıklarını iddia ederek, pay defterinin zayi olduğuna dair belgenin verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...Somut olayda, davacı tarafça davacı şirkete ait Pay Defterinin zayi sebebini müvekkili şirket müdürünün çantasının bıraktığı yerden alındığı ve çalındığı iddiasına dayandırdığı görülmektedir.

Tacir olan olan davacının talebe konu defterleri güvenli bir şekilde muhafaza etmesi, basiretli bir tacirin bu dikkat ve özeni göstermesi, nedeni ne olursa olsun defterlerin güvenli bir yerde güvenli bir şekilde muhafaza etmesi gerekmektedir. Davacının ileri sürdüğü sebebin davacı şirket temsilcisinin çantası içerisinden günü ve saati belli olmayan şekilde pay defterinin çalındığı hususuna dayandığı görülmektedir.

İş bu gerekçenin zayi sebebi olarak kabul edilemeyeceği, davacının özen görevini yerine getirmediği, bu yönde gereken duyarlılığı göstermediği anlaşılmaktadır.

Dosyada celp edilen savcılık soruşturma dosyasında verilen kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin karar gerekçesinde yer verilen "Müştekinin başvurusuna konu olayın eşya kaybı olduğu, Cumhuriyet Başsavcılığımızın kaybolan eşyayı bulma gibi bir görev ve sorumluluğunun bulunmayıp müştekinin kendisinin eşyasını kaybetmesinin başlı başına suç teşkil eden bir eylem olmadığı, bu sebeple olayda suç ya da suç unsuru teşkil edecek herhangi bir eylem bulunmadığı" yönündeki tespitin de davacı tarafın hırsızlık iddialarını destekler nitelikte olmadığı, davacının ileri sürdüğü hususların TTK.82/7.

Maddesi şartlarını taşımadığı... " gerekçesiyle talebin reddine, karar verilmiştir. Bu karara karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle; Ret kararının hukuka aykırı olduğunu, TTK'nın 82/7.maddesi gereğince davanın açıldığını, maddede zayi belgesi verilmesini gerektirecek zayi durumlarının sınırlı olarak sayılmadığını, zayi belgesinin verilmesi için tacirin kusur ve sorumluluğunun bulunmaması, tedbirli bir tacir gibi davranmasına rağmen zayi olayına engel olamamış durumda olması gerektiğini, kanun hükümlerine rağmen müvekkili şirket defterlerinin şirketin resmi adresinde çalınmasına ve süresinde bu konuyla ilgili suç duyurusunda bulunulmasına rağmen mahkemece zayi kararının verilmemesinin hukuka aykırılık teşkil ettiğini iddia ederek, ret kararının kaldırılmasını ve davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Talep, TTK'nın 82/7. maddesi gereğince zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda talebin reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı şirket vekili tarafından, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur. İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.

TTK'nın 82/1. maddesi gereğince, "Tacir, ticari defterlerini, envanterleri, finansal tablo, bilanço ve faaliyet raporlarını, aldığı mektupları (bir ticari işe ait yazışmaları), gönderdiği mektup suretlerini, kayıtlara esas olan belgeleri, sınıflandırılmış şekilde saklamakla yükümlüdür."Saklama süresi on yıl olup sürenin başlangıcı da kanunda belirtilmiştir (TTK m.82/5-6).

Defter ve belgelerin saklanması yükümü, gerçek kişi tacirlerde ticaretin terk edilmesinden sonra sürdüğü gibi, tacirin ölümü halinde mirasçılar bakımından da devam eder. Mirasın resmi tasfiyesi veya tüzel kişiliğin sona ermesi durumlarında, defter ve belgeler Sulh Hukuk Mahkemesince saklanır (TTK m.82/8).

Saklanması gereken defter ve belgeler, saklama süresi içinde, yangın, deprem, su baskını gibi bir afet veya hırsızlıktan dolayı zayi olursa, tacirin (ölmüşse mirasçılarının), durumu öğrendikten itibaren 30 gün içerisinde işletmenin olduğu yerdeki mahkemeye başvurarak zayi belgesi alması gerekir. Kanun’da “isteyebilirler” denmiş ise de bu bir zorunluluk niteliğindedir. Zayi belgesi için açılan dava, çekişmesiz yargı işidir (TTK m.82/7).

Tacirin yukarıda bahsedilen kanun maddesinden yararlanabilmesi için ticari defter ve belgelerinin korunabilmesi amacıyla gerekli dikkati ve ihtimamı göstermiş olması gerekmektedir. Ayrıca, ziya durumunun tacirin iradesi dışında meydana gelmesi zorunludur.

Somut olayda, davacı vekili tarafından, müvekkili şirkete ait iş yerinde 15.08.2023 tarihinde meydana geliş saati ve kimliği bilinmeyen kişilerce evrak çantasının içinde bulunan şirket pay defterinin çalındığını, pay defterinin bu nedenle zayi olduğunu, Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulduğunu, iddia etmiştir.

Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığının 2023/88613 Soruşturma nolu dosyasında, 23.08.2023 tarihinde müştekinin başvurusuna konu olayın eşya kaybı olduğu, Cumhuriyet Başsavcılığının kaybolan eşyayı bulma gibi bir görev ve sorumluluğunun bulunmadığı, müştekinin kendisinin eşyasını kaybetmesinin başlı başına suç teşkil eden bir eylem olmadığı, bu sebeple olayda suç ya da suç unsuru teşkil edecek bir eylem bulunmadığı,

olayın kaybolmuş veya hata sonucu ele geçmiş eşya üzerinde tasarruf suçu kapsamında değerlendirilmesi halinde ise müştekiye ait pay defterinin bir başkası tarafından bulunduğuna ve üzerinde tasarruf edildiğine dair herhangi bir delil bulunmadığı gerekçesiyle kamu adına kovuşturma yapmaya yer olmadığına dair karar verilmiştir. Zayi olayının nasıl meydana geldiğine dair somut bir açıklamaya, tarihe veya bilgi ve belgeye yer verilmemiştir.

İddianın muhafaza kusuru niteliğinde bir davranış olduğunun kabulü gerekmiştir. Tacir davacının defterlerinin muhafazası konusunda gerekli özeni gösterme yükümlülüğü dikkate alındığında, ilk derece mahkemesince verilen karar isabetli olup aksi yöndeki istinaf nedenleri yerinde görülmemiştir.

Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.b.1 maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, davacı şirket temsilcisinin istinaf başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki karar verilmiştir.