İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2025/1850 K.2025/1841

Zayi belgesi verilmesi talebinin ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle talebin reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı şirket yetkilisi, dava dilekçesinde özetle; şirket karar defterinin şirket hissedarlarının tüm dikkat ve özenlerine rağmen zayi olduğunu ileri sürerek, zayi olan şirket karar defterinin tespitine ve zayi belgesi verilmesini karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...Dava, zayi belgesi verilmesi istemidir.Davacı taraf dava dilekçesinde karar defterinin zayi olduğundan bahisle zayi belgesi verilmesini istemiştir.6102 Sayılı Kanunun 82/7 Maddesi ''Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir.

Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.'' hükmünü içerir.Davacının söz konusu yasal düzenlemeden yararlanabilmesi için bir taraftan defterlerin ve belgelerin korunması amacı ile gereken dikkat ve özeni göstermiş olması ve aynı zamanda zayi olmanın onun iradesi dışında elinde olmayan bir neden ile meydana gelmiş olması gerekmektedir.

İleri sürülen sebebin de defter ve belgelerin yok olması veya elden çıkması sonucunu doğuracak nitelik ve yoğunlukta olması, başka bir deyişle davacının iradesi dışında defter ve vesikaların tamamen veya kısmen kaybı yahut yok olması gerekmektedir.

Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; davacı saklamakla yükümlü olduğu defterin kaybolduğunu iddia etmesine rağmen, defterin ne şekilde kaybolduğuna dair bir açıklamasının olmadığı, defter ve belgelerin yok olması veya elden çıkması sonucunu doğuracak nitelik ve yoğunlukta bir vakıadan bahsedilmediği, sırf defterlerin bulunamaması yada kaybolmasının zayi belgesi verilmesi için yeterli olmayacağı, defterlerin korunması amacı ile gereken dikkat ve özenin gösterilmemiş olduğu anlaşıldığından davacının davasının reddine karar vermek gerekmiştir." gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

Bu karara karşı, davacı tarafça istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı yetkilisi, istinaf başvuru dilekçesinde özetle; yetkilisi olduğu davacı şirketin tasfiyeye girdiğini, faaliyette olmadığını, şirketi kapatmak için defterin gerekli olduğunu, bu nedenle zayi belgesi talep edildiğini, şirketin 16 yıl önce faaliyetine son verildiğini, uzun zamandır aktif olmadığını, bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve zayi belgesi verilmesine karar verilmesini istemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE

Dava, TTK'nın 82/7. maddesi gereğince zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.TTK'nın 82/1. maddesi "Tacir, ticari defterlerini, envanterleri, finansal tablo, bilanço ve faaliyet raporlarını, aldığı mektupları (bir ticari işe ait yazışmaları), gönderdiği mektup suretlerini, kayıtlara esas olan belgeleri,

sınıflandırılmış şekilde saklamakla yükümlüdür." hükmünü içerir.Saklama süresi on yıl olup sürenin başlangıcı da kanunda belirtilmiştir (TTK m.82/5-6). Defter ve belgelerin saklanması yükümü, gerçek kişi tacirlerde ticaretin terk edilmesinden sonra sürdüğü gibi, tacirin ölümü halinde mirasçılar bakımından da devam eder.

Mirasın resmi tasfiyesi veya tüzel kişiliğin sona ermesi durumlarında, defter ve belgeler Sulh Hukuk Mahkemesince saklanır (TTK m.82/8).Saklanması gereken defter ve belgeler, saklama süresi içinde, yangın, deprem, su baskını gibi bir afet veya hırsızlıktan dolayı zayi olursa, tacirin (ölmüşse mirasçılarının), durumu öğrendikten itibaren bir ay içerisinde işletmenin olduğu yerdeki mahkemeye başvurarak zayi belgesi alması gerekir.

Kanun'da “isteyebilirler” denmiş ise de bu bir zorunluluk niteliğindedir. Zayi belgesi için açılan dava, çekişmesiz yargı işidir (TTK m.82/7).Davacı, ticaret şirketi olup tacirdir. Zayi olduğu talep edilen karar defteri de maddede belirtilen saklanması zorunlu olan ticari defterlerdendir.

Yasal düzenlemede açıklandığı üzere davanın bir aylık süre içinde açılması gerekir TTK'nın 82/7 maddesinde düzenlenen zayi belgesi verilmesi için başvuru süresi hak düşürücü süre olup bu süre içinde başvuru yapılması zorunludur.Bu hukuki açıklamalara göre somut olaya gelindiğinde; zayi belgesi verilmesi için kanunda sayılan sebepler tahdidi olmamakla birlikte, davacı tarafça ispata ilişkin herhangi bir delil ibraz edilemediği gibi somut olayda, davacının özen ve basiretli tacir yükümlülüğüne uygun davrandığı da kanıtlanamamıştır.

Davacı şirket hangi döneme ait karar defteri için zayi belgesi istediğini belirtmediği gibi hangi durumda kaybedildiğine ilişkin bir açıklama da getirmemiş, herhangi bir belge de sunmamıştır. Sadece ''ortakların tüm özen ve dikkatine rağmen kaybedildiği''ni belirtmiştir. Ticari belgelerin uygun şekilde muhafaza edilmek suretiyle gerekli önlemlerin alınması basiretli bir tacirden beklenecek davranıştır.

Davacı dava konusu karar defterinin ne şekilde zayi olduğunu kanıtlamadığı gibi bu konuda delil ve bilgi de sunmamıştır. Davacı ticari defter ve belgelerini koruyup gözetme yükümlülüğüne ve basiretli bir tacir gibi davranma yükümlülüğüne uygun davarandığını kanıtlayacak delil göstermemiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin zayi belgesi istemine ilişkin içtihadı da bu yöndedir (E:2015/13372, K: 2017/1346, T:07.03.2017).

Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.b.1 maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararı usul ve yasaya uygun olup davacının istinaf sebepleri yerinde görülmediğinden, istinaf başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki hüküm verilmiştir.

KANUN YOLU

HMK'nın 362/1.ç maddesi uyarınca, dava konusunun miktarına göre karar kesindir.