İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2025/548 K.2025/1256

Taraflar arasındaki çek istirdadı ve menfi tespit davalarının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle asıl davanın reddine, birleşen davanın kabulüne dair verilen karara karşı, asıl davada davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Asıl davada davacı vekili, asıl dava dilekçesinde özetle; davalının dava konusu ... Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. tarafından düzenlenen ... Bankası ...

Akçaburgaz Esenyurt İstanbul Şubesine ait 31.12.2020 tarihli, ... seri numaralı, 14.156,00 TL bedelli çeki iktisapta ağır kusuru bulunduğunu, dava konusu çekin müvekkilinden hırsızlık yoluyla alındığını, çekin davalı taraf uhdesinde bulunmasının davalı tarafın kötü niyetli olduğuna dair çok açık bir ibare olduğunu, ayrıca taraflarınca haricen yapılan soruşturma neticesinde davalı tarafın TSG'de ve mersiste ilan ettiği şirket merkezi adresinde herhangi bir ticari faaliyeti mevcut olmadığını, adresin boş olduğunun tespit edildiğini,

dolayısıyla davalı şirketin yalnızca bu şekilde haksız ve usulsüz tahsilatlar yapılması amacıyla 1,5 sene önce kurulduğu kanaatine varıldığını ileri sürerek, çekin TTK m.792 gereğince istirdadına, davacının yetkili hamil olduğu çekin davacıya iadesine, İstanbul ... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı icra takibinin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Asıl davada davalı vekili, savunmasında özetle; davacı tarafın İstanbul ...

İcra Müdürlüğünün ... sayılı icra dosyasına konu olan ... Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. tarafından düzenlenen ... Bankası ...

Akçaburgaz Esenyurt İstanbul Şubesi 31.12.2020 vade tarihli ... seri numaralı, 14.156,00 TL bedelli çekte ne keşideci ne de ciranta olduğunu, takip konusu çek ile hiçbir ilgisi olmaması ve icra dosyasında da borçlu olmaması nedeni ile davacının aktif dava ehliyeti olmadığını, huzurdaki davanın İİK 72.maddesi gereğince açılmış olan istirdat davası olduğunu, bu davayı ancak icra dosyası borçlusunun açabileceğini, bu nedenle öncelikle HMK 114/1-d, 115/2 ve 138.maddeleri gereğince aktif husumet ehliyeti bulunmayan davacının açmış olduğu işbu istirdat davasının usulden reddine karar verilmesi gerektiğini,

söz konusu iş bu davada dava şartı olarak zorunlu arabulucuk başvurusu yapılmadığını, iş bu sebeple davanın usulden reddinin gerektiğini beyan ederek davanın reddine, davacı tarafın İİK.m. 72 uyarınca % 20 den az olmamak üzere tazminat ödemesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacı tarafa yüklenmesine karar verilmesini talep etmiştir. Birleşen davada davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; ... Bankası ...

Akçaburgaz Esenyurt İstanbul Şubesine ait 31.12.2020 tarihli, ... seri numaralı, 14.156,00 TL bedelli çekin İstanbul ... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasına konu edildiğini, davacı şirketin lehtar konumunda olduğu ve ciro ederek tahsilat makbuzu karşılığında çeki teslim ettiği şirket ... Dış Tic. San. Ltd. Şti.'nin rızası hilafına hırsızlıkla çekin elinden çıktığın, ... Sanayi ve Tic. Ltd.

Şti. tarafından keşide edilen çeke ilişkin olarak davacı şirket aleyhine başlatılan İstanbul ... İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyasında davacının borçlu olmadığını ileri sürerek, davacının icra dosyasında davalıya borçlu olmadığının tespitine ve kötüniyet tazminatına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Birleşen davada davalı vekili, savunmasında özetle; dava konusu çekin çalındığı hususunun ispat edilemediğini, çeklerde davacı şirketin cirosu bulunduğunu, kargoyla gönderilmesinin mümkün olmadığını, davacının basiretsiz ve ağır kusurlu davranışıyla oluşan zararda tek sorumlu olduğunu, davalının dava konusu çekin iyi niyetli meşru hamili olduğunu bu nedenle çekin zayi edilmiş olmasının davalının yetkili hamil olmasına engel teşkil etmediğini, davalı şirketin paravan olduğu iddiasının asılsız olup taşınma adresinin ticaret sicil gazetesi kayıtları ile sabit olduğunu savunarak, davanın reddini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...

Asıl dava yönünden, davalının çeki kötüniyetle iktisap ettiği veya iktisabında ağır kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlü olduğu (kötüniyet, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmeyi veya bilebilecek durumda bulunmayı ifade ederken ağır kusur, -örneğin, hamilin hüviyetinin sorulmaması gibi- senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade etmektedir) dikkate alınarak davalı ... şirketi dava konusu çeki ... şirketi ile arasındaki ticari ilişki nedeniyle iktisap ettiğinden ve çekin davacı ...

Ltd Şti’nin elinden rızası hilafına çıktığını bilmesi veya bilebilecek durumda olması mümkün olmadığından çeki geri vermekle yükümlü olmadığı kabul edilerek asıl davanın (Davacı ... Ltd Şti’nin çek istirdadı davasının) reddine, şartları oluşmadığından davalı ... Ltd Şti’nin tazminat talebinin reddine karar vermek gerekmiştir.

2-Birleşen dava yönünden, ... şirketi ile ... şirketi arasındaki ticari ilişkiye dayalı olarak dava konusu çekin ... şirketi tarafından ... şirketine verildiğinin ticari defterlerle sabit olduğu, dava konusu çekin ... şirketi elinde iken çalındığı ve bir şekilde ... şirketinin eline geçtiği, borç ilişkisinin ... şirketi ile ... şirketi arasında olduğu, ... şirketi ile ... şirketi arasında herhangi bir borç ilişkisi bulunmadığı anlaşılmakla birleşen davanın (Davacı ...

Ltd Şti’nin menfi tespit davasının) kabulü ile, davacı ... Ltd Şti’nin İstanbul ... İcra Müdürlüğü’nün ... E sayılı icra takibi dosyası nedeni ile davalı ... Ltd Şti’ne borçlu olmadığının tespitine, davalı şirketin davacı ... şirketi aleyhine icra takibi başlatmakta kötüniyetli olduğu kanıtlanamadığından davacı ... Ltd Şti’nin tazminat talebinin reddine karar vermek gerekmiştir." gerekçesiyle, asıl davanın reddine, birleşen davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bu karara karşı, asıl davada davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Asıl davada davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesinin 2022/816 Esas - 2025/9 Karar sayılı ilamının emsal olduğunu, istinaf kararında yer alan ve eldeki dava dosyalarına konu olaylar bakımından araştırılması elzem olarak gösterilen hususların hiçbirisinin eldeki dosyada araştırılmadığını, Küçükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığının 2020/39212 Soruşturma sayılı dosyasıyla dava konusu çekle ilgili hırsızlık suçunun işlendiği iddiasıyla suç duyurusunda bulunulduğunu, soruşturma dosyası halen derdest olup dava konusu çeki de içerir şekilde soruşturma devam ettiğini,

çalınan çekle ilgili olarak yürütülen soruşturmanın hukuk davası bakımından bekletici mesele yapılması gerektiğini, davalı ...

İplik şirketiyle ilgili olarak İstanbul'da bulunan adliyelerde yapılan sorgularda kıymetli evraktan kaynaklanan birçok menfi tespit davası ve çek iptali davasının açıldığının tespit edildiğini, yetersiz incelemeyle kurulan hükmün kaldırılması gerektiğini, bilirkişi raporunda da tespit edildiği üzere davacı müvekkili ile dava dışı ... arasında da herhangi bir ticari ilişki olmadığını, bu sebeple kabul anlamına gelmemek kaydıyla bir an için dava konusu çekin müvekkilinin elindeyken çalındığı dahi düşülse bu ihtimalde de dava konusu çekin ... isimli dava dışı şirkete geçmesinin hukuk ve ticari hayat anlamında herhangi bir izahı olmadığını,

çekin kimliği henüz belirlenmeyen kişiler tarafından müvekkili şirket ... iş yerinden çalındığını, ... şirketi tarafından ciro edilerek davalı ... şirketi tarafından icra takiplerine konu edildiğini, davalının ağır kusurlu ve kötü niyetli olduğunu, bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına, asıl davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Asıl dava, TTK'nın 792.maddesi uyarınca çek istirdadı istemine; birleşen dava, icra takibinden sonra açılan menfi tespit istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda asıl davanın reddine birleşen davanın kabulüne karar verilmiş; bu karara karşı, asıl davada davacı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır. Ticaret Sicil Gazetesi internet sitesi üzerinde yapılan incelemede; asıl davada davacı Tasfiye Halinde ... ve ...

Limited Şirketi'nin, mahkemenin karar tarihinden önce, 01.03.2022 tarihli genel kurul kararı ile sicilden terkinine karar verildiği, bu hususun Ticaret Sicil Gazetesinin 17.03.2022 tarihli ve ... sayılı nüshasında tescil ve ilan edildiği anlaşılmaktadır. 6100 sayılı HMK'nın m. 114(1)-d hükmünde açıkça düzenlendiği üzere, dava ve taraf ehliyeti dava şartlarındandır. Dava şartları davanın başlangıcından sonuna kadar bulunması gereken şartlarıdır.

Eş deyişle dava açan veya davalı konumunda bulunan her gerçek ya da tüzel kişi bu davanın devamı boyunca ve hüküm kesinleşinceye kadar bu ehliyetini korumuş olmalıdır. 6102 sayılı TTK'nın 588. maddesine göre limited şirketlerin tüzel kişilik kazanmaları ticaret siciline tescil edilmiş olmaları şartına bağlıdır.

Somut olayda, davacı şirketin hüküm tarihinden önce tüzel kişiliğinin sona ermiş olması dikkate alınarak, kararın bu yönden incelenmesi uygun görülmüş olup asıl davada davacı şirketin, yargılama sırasında 17.03.2022 tarihinde sicil kaydının terkin edildiği hususunun TSG'de ilan edildiği, sicilden terkin edilen asıl davada davacı şirketin dava ehliyetinin bulunmaması sebebiyle, ilgili şirketin ihya edilerek yeniden sicile kaydının ve bu şekilde usulünce taraf teşkilinin sağlanması gerekmektedir.

Asıl davada davacı şirketin taraf ehliyeti, tasfiye sonucu ticaret sicilinden terkin edilmesiyle sona ermiştir. Davacının taraf ehliyetinin yargılama sırasında sona ermesine rağmen mahkemece yargılamaya devam edilmiştir. Taraf ehliyetinin bulunması dava şartlarındandır. HMK'nın 115.maddesi uyarınca dava şartları, yargılamanın her aşamasında mahkemece resen dikkate alınır.

Yargılama sırasında, tarafa ilişkin dava şartı ortadan kalktığına göre, mahkemece yapılması gereken, davacının ihyası konusunda süre verilmesi, ihya gerçekleşmesi hâlinde taraf teşkili sağlanarak yargılamaya devam edilmesi, aksi takdirde davanın dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verilmesi gerekir (Yargıtay 6.Hukuk Dairesinin 26.11.2024 tarihli ve 2023/4282 Esas, 2024/4352 Karar sayılı kararı ile Dairemizin 24.04.2025 tarihli ve 2022/402 Esas, 2024/666 Karar sayılı kararı).

Mahkemece dava şartları gözetilmeden verilen karar usul ve yasaya aykırı olmuş, kararın bu nedenle kaldırılması gerekmiştir Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.a.4 maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, esasa dair istinaf nedenleri incelenmeksizin, ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine dair aşağıdaki karar verilmiştir.