İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2026/336 K.2026/297

Taraflar arasında görülen menfi tespit talepli davada ilk derece mahkemesince yapılan yargılama sırasında ara kararda yazılı nedenlerle ihtiyati tedbir talebinin reddine dair verilen 26.12.2025 tarihli ara karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili, ihtiyati tedbir talepli dava dilekçesinde özetle; aralarındaki anlaşma gereğince mal teslimine karşılık davalı şirkete verilen ... Sancaktepe Şubesi, ...... Limited Şirketi emrine yazılı 19.06.2025 tarihli, ... çek seri numaralı, 680.000,00 TL bedelli ve ... Sancaktepe Şubesi, ...... Limited Şirketi emrine yazılı 11.03.2024 tarihli, ... Çek seri numaralı, 700.000,00 TL bedelli çeklerin; yazdırılmaması, banka tarafından ödenmemesi ve icra takibine konu edilmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesi ve davaya konu çeklerden dolayı davacının borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ ARA KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesince ihtiyati tedbir talebinin değerlendirildiği 26.12.2025 tarihli ara kararla; "...Talep, avans çeki verildiğinden bahisle bedelsizlik iddiasıyla açılan menfi tespit davasında tedbir yoluyla çeklerin ibrazı halinde ödenmemesi ve icra takibine konu edilmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesi istemine ilişkindir. İİK'nin 72(2). Maddesi "icra takibinden önce açılan menfi tespit davasına bakan mahkeme, talep üzerine alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat mukabilinde, icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir" hükmünü haizdir.

İİK'nun 72(3). Maddesinde icra takibinden sonra açılan menfi tespit davasında ihtiyati tedbir yolu ile takibin durdurulmasına karar verilemez.

Ancak, borçlu gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere göstereceği teminat karşılığında, mahkemeden ihtiyati tedbir yoluyla icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebilir." hükmü yer almaktadır.Menfi tespit davası her nekadar İİK'de düzenlenmiş ise de, icra hukukuna özgü bir dava türü olmayıp, maddi anlamda kesin hüküm teşkil eden ve HMK'deki genel usul ve yargılama kurallarına tabi olan ve genel mahkemelerde görülen bir dava türüdür.

Dolayısıyla usul kuralları bakımından İİK hükümleri ile yetinilmesi doğru olmayıp, HMK'daki usul kurallarının ve yasal düzenlemenin dikkate alınması gerekmektedir.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun, İhtiyati tedbirin şartları başlıklı 389 ncu maddesi "(1) Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde, uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir.

(2) Birinci fıkra hükmü niteliğine uygun düştüğü ölçüde çekişmesiz yargı işlerinde de uygulanır." ve İhtiyati tedbir talebi başlıklı 390 ıncı maddesi "(1) İhtiyati tedbir, dava açılmadan önce, esas hakkında görevli ve yetkili olan mahkemeden; dava açıldıktan sonra ise ancak asıl davanın görüldüğü mahkemeden talep edilir. (2) Talep edenin haklarının derhâl korunmasında zorunluluk bulunan hâllerde, hâkim karşı tarafı dinlemeden de tedbire karar verebilir.

(3) Tedbir talep eden taraf, dilekçesinde dayandığı ihtiyati tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmek ve davanın esası yönünden kendisinin haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır." hükmünü düzenlemiştir.

Dosya kapsamında tedbir talep edilen çeklerin keşide tarihleri ve seri numaralarının tutmadığı, dava dilekçesi eki çek görsellerinden bahse konu çeklerin görüldüğü, dava dilekçesi ekinde noter ihtarnamesinin olduğu tebliğ şerhinin görülmediği, yine dava dilekçesi ekinde, bahsi geçen fatura - çek teslim tutanağı, whatsapp yazışmaları, mail kayıtları, dekont ve makbuzlardan bahsedilsede görülmediği,

dava konusu çeklerin avans ödemesi için verildiğini ispatlar yazılı bir sözleşme veya karşı taraftan sadır teslim bordrosu ve başka ispata yönelik belge sunulmadığı görülmekle çeklerin bedelsiz kaldığının bu aşamada yaklaşık olarak ispat edilemediği değerlendirildiğinden ihtiyati tedbir talebinin reddine, aşağıdaki karar kılınmıştır." gerekçesiyle, ihtiyati tedbir talebinin reddine karar verilmiştir.Bu ara karara karşı, davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle; ara kararda ekte verilen çeklerin seri numaraları ve keşide tarihlerinin tutmadığı belirtilse de dava dilekçesinde doğru şekilde belirtildiğini ve aynı şekilde dava dilekçesinin ekinde doğru şekilde sunulduğunu, çeklerin keşide tarihleri ve seri numaralarının birbirini tuttuğunu, davalıya gönderilen ihtarnameye ilişkin noter tebliğ şerhini dilekçe ekinde sunduklarını, faturanın da dava dilekçesi ekinde sunulduğunu, davalı ile sözlü olarak anlaşıldığını, ticari hayatın hızlı akışı gereği ve davalıya olan güvenden dolayı yazılı sözleşme yapılamadığını,

davalıdan çek teslim tutanağı talep ettiklerini ancak gönderilmediğini, davalı tarafın batık bir şirket olduğuna dair duyumlar aldıklarını, müvekkilini oyalayarak malların teslimini gerçekleştirmediklerini, davalı şirket ile müvekkilinin anlaşmasını sağlayan aracı kişi ... isimli kişi ile anlaşma tarihinden beri görüşmelerine ait arama kaydı ve whatsapp yazışmalarını sunduklarını, bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu ara kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve ihtiyati tedbir talebinin kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE

Dava, İİK'nın 72. maddesi uyarınca icra takibinden önce açılan menfi tespit istemine; istinaf başvurusu ise davya konu çeklerin ödenmemesi yönündeki ihtiyati tedbir talebinin reddine dair verilen ara karara ilişkindir.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355.maddesi uyarınca, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.

İlk derece mahkemesince ihtiyati tedbir talebinin reddine karar verilmiş; bu ara kara karşı, davacı vekili tarfından, yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.Taraflar arasındaki uyuşmazlık, avans çeki olarak verildiği ancak karşılığı malların teslim edilmemesi nedeniyle bedelsiz kaldığı iddia edilen çekler nedeniyle açılan menfî tespit davasında çeklerin ödenmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilip verilmeyeceği noktasında toplanmaktadır.

Dosya kapsamının incelenmesinde; dava konusu ... Sancaktepe Şubesinin ... seri numaralı, 10/02/2026 tarihli, 700.000,00 TL miktarlı, ... Sancaktepe Şubesinin ... seri numaralı, 10/02/2026 tarihli, 700.000,00 TL miktarlı, ... Laleli Şubesinin ... seri numaralı, 03/01/2026 tarihli, 680.000,00 TL miktarlı çeklerinin keşidecisinin davacı.... Ltd.Şti, lehdarının davalı .....

Ltd.Şti. olduğu, davacı vekilince çeklerin mal alım satımı için avans olarak verildiği ancak karşılığında davalının mal teslimini yapmadığının ileri sürüldüğü, karşılıksız kalan çeklerin ödenmemesi yönünde İİK'nın 72/2.maddesi uyarınca ihtiyati tedbir kararı verilmesinin talep edildiği anlaşılmaktadır.

Menfi tespit davası İİK'nın 72. maddesinde düzenlenmiş olup bu maddeye göre, borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir. İcra takibinden önce açılan menfi tespit davasına bakan mahkeme, talep üzerine alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat mukabilinde, icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir.

İcra takibinden sonra açılan menfi tespit davasında ise ihtiyati tedbir yolu ile takibin durdurulmasına karar verilemez. Ancak, borçlu gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere göstereceği teminat karşılığında, mahkemeden ihtiyati tedbir yoluyla icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesini isteyebilir.

Bu düzenlemeden de anlaşılacağı üzere menfî tespit davasında amaç, bir hukuki ilişkinin veya bir hakkın gerçekten mevcut olmadığının tespitidir. HMK'nın 389 ve devamı hükümlerinde geçici hukuki himayenin bir türü olan ihtiyati tedbirlere ilişkin düzenleme genel nitelikte olup İİK'nın 72. madde hükmünde menfi tespit davaları hakkındaki tedbirlerin özel olarak düzenlenmiş hâli olup, bu davada HMK'nın 389 ve devamı madde hükümlerinin tamamlayıcı hüküm olarak uygulanması gerekir.

HMK'nın 390/3. maddesinde yer alan ''Tedbir talep eden taraf, dilekçesinde dayandığı ihtiyati tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmek ve davanın esası yönünden kendisinin haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır.'' şeklindeki hükümle ihtiyati tedbire karar verebilmek için yaklaşık ispat gerekli ve yeterli görülmüştür.

Yukarıda anılan ilke ve esaslar çerçevesinde somut olay değerlendirildiğinde; çek bir ödeme aracı olup davacının menfi tespit talebine dayanak yaptığı bedelsizlik iddialarının ispata muhtaç olduğu, davanın mevcut aşaması itibariyle davacı tarafından sunulan belgeler incelendiğinde HMK'nın 390/3. maddesinde aranan yaklaşık ispat koşulunun gerçekleşmediği kanaatine varılmıştır.

Bu nedenle ilk derece mahkemesince ihtiyati tedbir talebinin reddedilmesinde usul ve yasaya aykırılık bulunmamıştır. Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/b.1 ve 391/3 maddeleri uyarınca dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, davacı vekilinin 26/12/2025 tarihli ara karara yönelik istinaf başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki karar verilmiştir.

KANUN YOLU

HMK'nın 362/1.f ve 391/3 maddeleri uyarınca karar kesindir.