İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi E.2021/379 K.2024/215

Taraflar arasında görülen davanın yerel mahkemece yapılan yargılaması sonucunda verilen hükme karşı istinaf yoluna başvurulmuş olup, duruşmasız olarak dosya üzerinde yapılan inceleme ve istinaf talepleriyle sınırlı olarak yapılan değerlendirme sonunda;

GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ

Asıl dava; taraflar arasında düzenlenen eser sözleşmesinden kaynaklanan istirdat ve menfi zarar, karşı dava; alacak ilişkin olup, mahkemece asıl davanın kısmen kabulüne, karşı davanın ise reddine dair verilen karara karşı davalı vekilince istinaf talebinde bulunulmuştur.

Davacı vekili, taraflar arasında akdedilen 07/08/2017 tarihli 3 adet kombine pirinç çubuk çekme makinesinin revizyonu ve modernizasyonu için yapılan sözleşmedeki işlerin davalı tarafından yapılması için davalı yükleniciye ödenen 110.400,00 TL'den,

davalının kusurları nedeni ve sözleşmenin kendileri tarafından tek taraflı fesih edilmesine binaen hak edişinden fazla ödenen bedelin istirdadı için fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 10.000,00 TL ile revizyonu ve modernizasyonu yapılarak teslim edilen makinede yeni parça yerine çıkma parça kullarılmış olması nedeni ile de fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 1.000,00TL'nin davalıdan ticari faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiş, 22/07/2020 tarihli ıslah dilekçesiyle de fazla ödenen bedeli taleplerini 41.206,67 TL olarak arttırmıştır.

Davalı vekili, makinenin zamanında teslim edilmediğini, makinenin davacının beyanlarına aykırı olarak bozuk/hiç çalışmayan bir durumda teslim edildiğini, irade sakatlığı nedeniyle sözleşmenin kuruluşunda esaslı yanılmasının oluştuğunu, davalı yüklenicinin bizzat gerçek dışı beyan ve gizli ayıp ile iradesi sakatlanmak suretiyle vermiş olduğu bedel ile bağlı kalamayacağını, davacı tarafından davalı yerine ikame edilmek üzere başka bir mühendislik firması tarafından sadece 2 makinenin revizyonu için alınan teklifin 160.000,00 TL tutarında olduğunu,

davalı tarafından yapılan hizmete ilişkin fahiş fiyat iddiasında bulunulmasının mümkün olmadığını savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiş, karşı dava olarak da müvekkili davalı tarafından yapılan ekstra harcama ve işlere ilişkin olmak üzere şimdilik 15.000,00 TL'nin davacıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Mahkemece, taraflar arasında 07/08/2017 tarihinde çalışır halde 3 adet kombine prinç çubuk ekme makinesinin revizyonu ve modernizasyonu için sözleşme yapıldığı, davalının makineleri yerinde inceleyerek eksikliklerini tespit ettiği, sözleşmede davalının yükümlülüklerinin ve değiştireceği makine parçalarının sıralandığı, her üç makinenin revizyonu ve modernizasyonu için 4 aylık sürede makinelerin çalışır vaziyette işin tamamlanacağının ve toplam olarak 175.000,00 TL+KDV ödeneceğinin kararlaştırıldığı, davalının 1 makinenin tesliminin üzerinden 3 ay geçmesine rağmen makinenin revizyon ve modernizasyon işlemlerinin tamamlanamadığı,

davacı tarafından Büyükçekmece ...

Noterliği'nin 14/11/2017 tarih ve ... yevmiye nolu ihtarnamesi ile davalıya 110.040,00 TL ödeme yapıldığı, makinenin davacıya teslim edilmediği ve firmanın üretim kaybı nedeniyle makinelerde oluşan kapasite azalmasının revizyonu ve modernizasyonunun sağlanması oluştuğu, davalının 4 ay içinde 3 makinenin revizyonu ve modernizasyonu yapmayı taahhüt etmesine rağmen 1 makineyi 3 ay sonra teslim edebildiği, akabinde davalı yanca sözleşmenin iptali edildiğinin ve diğer makineleri revizyon edemeyeceğinin bildirildiği, davacı tarafından işlem yapılması için davalıya teslim edilen 2 adet makinenin hiçbir işlem yapılmadan teslim edildiği,

somut olay açısından davacı iş sahibinin, sözleşmenin feshi nedeniyle menfi zararını talep ettiği, sözleşme gereği toplam 110.040,00 TL ödediği 1 adet makinenin teslim alındığı, bedelinin 68.833,33 TL olduğu, bakiye 41.206,67 TL kaldığı, davalı yanca cevap dilekçesi ile 15.000,00 TL karşı dava alacakları olduğu bildirilmişse de karşı davanın usulünce harçlandırmadığı, takas mahsup talebinde de bulunulmadığı ve süresinde olmadığı gerekçesiyle 1-Davacının davasının kısmen kabulüne, 11.000,00 TL'nin dava tarihinden, 30.206,67 TL'nin ıslah tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

2-Süresinde olmayan karşı davanın reddine karar verilmiştir. Davalı vekili istinaf dilekçesiyle, olayda sözleşme 07/08/2017 tarihinde imzalandığı halde, davacı vekilinin Bakırköy ...

Noterliği aracılığıyla 23/11/2017 tarih ve ... yevmiye nolu ihtarnamesinin 5c. maddesinde, dava konusu makinanın 20/09/2017 tarihinde davalıya teslim edildiğini ikrar ettiğini, makinanın davalı müvekkiline sözleşmenin imzalanmasından tam 1.5 ay sonra teslim edildiğinin davacının beyan ve ikrarları ile sabit olduğunu, makinenin davacının beyanlarına aykırı olarak bozuk/hiç çalışmayan bir durumda teslim edildiğini, gecikmeye kendi sebep olan davacının üretim kaybına dayanarak menfi zarar talebinin kabul edilemeyeceğini, söz konusu makinenin atıl/çalışmaz durumda olduğunun dosyada mevcut e-posta ve ihtar yazılarında sabit olduğunu,

davalının irade sakatlığı nedeniyle sözleşmenin kuruluşunda esaslı yanılmasının oluştuğunu, BK'nun 30.maddesi uyarınca; sözleşme kurulurken esaslı yanılmaya düşen tarafın, sözleşme ile bağlı olmayacağını, dosyada mevcut davacı şirket yetkilisinin 20/11/2018 ve 21/11/2018 tarihli yazışmalarında açıkça belirttiği ve bir liste halinde sıraladığı üzere ihtialafa konu makinanın ana aksamlarının eksik olup, çalışmasının sağlanabilmesi için bir çok parça satın alındığını, bazılarının da ihtiyaca göre davalı firma tarafından özel olarak üretildiğini,

kusur açısından eser sözleşmesi nedeniyle davalının kusur ve dolayısıyla ayıba karşı tekeffül borcu bulunmadığını, aksine davacının teslim ettiği makinaların bilfiil gizli ayıbın konusu edilmesi gerektiğini, ihtilaf konusu makinaya ilişkin revizyon bedelinin aşıldığını, davalı yüklenicinin bizzat gerçek dışı beyan ve gizli ayıp ile iradesi sakatlanmak suretiyle vermiş olduğu bedel ile bağlı kalamayacağını, davalı firmanın sadakat ve özen borcunu yerine getirdiğini, ihtilafa konu bozuk durumdaki makineyi çalışır durumda davacıya teslim ettiğini,

mahkemenin ve bilirkişinin belirtmiş olduğunun aksine davalının 06/02/2019 tarihli delil listesinde 6 numarada yer alan başka bir mühendislik firmasından daha yüksek bir bedele alınan teklife ilişkin delil haricindeki tüm belge/bilgileri/delilleri eksiksiz olarak dosyaya sunduğunu, davacının asılsız iddialarını bertaraf edecek tek delil mekanizması olan ihtilaf konusu makinaya ilişkin keşif ve makine mühendisi bilirkişi raporunun mahkemenin 23/01/2019 tarihli ara kararına rağmen dosyada tamamlanamadığını, atanan bilirkişi tarafından makine üzerinde inceleme yapmamış olması sebebiyle,

rapora hiçbir katkısı olmadığını ve sadece mali müşavir bilirkişi ile defter üzerinde yapılan bir inceleme ile diğer tüm delillerinin yok sayılarak hüküm tahsis edildiğini, mahkeme tarafından yetersiz tahkikat yapılarak delillerin bir kısmının toplanamaması ve bir kısmının da değerlendirilememesine sebep olunduğunu, bu durumun, Anayasa’nın 36.maddesinde yer alan adil yargılanma hakkı ile HMK m.27’de yer alan hukuki dinlenme hakkını ihlal ettiğini belirterek yerel mahkeme kararının kaldırılması için istinaf kanun yoluna başvurmuştur.

Uyuşmazlık, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 470. ve devamı maddelerinde düzenlenen eser sözleşmesinden kaynaklanmaktadır. Davacı iş sahibi, davalı ise yüklenicidir. Taraflar arasında davalı yüklenici tarafından davacıya ait 3 adet kombine pirinç çubuk çekme makinesinin revizyonu ve modernizasyonun yapılması konulu 07/08/2017 tarihli sözleşme akdedilmiş olup, bu husus tarafların da kabulündedir.

Sözleşmeye göre davalı 3 makinanın da revizyonu ve modernizasyonunun 4 ay içinde tamamlanacağı kabul edilmiştir. Dava; yanlar arasında akdedilen sözleşmedeki işlerin davalı tarafından tamamlanmadan sözleşmenin feshedilmesi nedeni ile davalıya avans olarak fazladan yapılan ödemenin istirdatı ile revizyonu ve modernizasyonu yapılan makinedeki yeni parça yerine çıkma malzeme kullanılmış olması nedeni ile oluşan zararın tahsili talebine ilişkindir.

Davacı, davalı şirketin makinaları yerinde inceleyerek eksikliklerini yerinde tespit ettiğini, sözleşmede ayrıntılı olarak yükümlülüklerinin ve değiştireceği makine parçalarının sıralandığını, üç makinanın revizyonu ve modernizasyonunun 4 aylık sürede tamamlanacağının kabul edildiğini, iş bedelinin 175.000,00 TL + KDV olarak kararlaştırıldığını, davalı şirketin 1. makine kendilerine teslim edildikten sonra 3 ay geçmesine rağmen makinanın revizyonu ve modernizasyonunu tamamlayamadığını, 2. ve 3. makinaların revizyon ve modernizasyonunun yapılmadan sözleşmenin davalı yanca feshedildiğini ileri sürmüş, davalı,

davacının sözüne güvenilerek sözleşme imzalandığını, ancak makinenin davacının beyanlarına aykırı olarak bozuk bir durumda teslim edildiğini, arıza masraflarının kendileri tarafından karşılandığını savunmuştur.

Dosyada bulunan ve makine mühendisi ... ile mali müşavir ... tarafından hazırlanan 19/08/2019 tarihli bilirkişi kurul raporunda; davalı tarafından davacı vekiline yazılan antetli yazı ve davacı şirkete gönderilmiş olan yazılarda davacının davalıya yapmış olduğu ödemeler içerisinde 5.040,00 TL yer aldığının bildirildiği, yapılan teknik değerlendirmeye göre ise, davalının fazla işçilik ve parça satın almış olduğu ve daha fazla maliyete katlanılarak yapılmış olduğunun iddia edildiği, ancak bu iddialarını destekler nitelikte dosya içerisinde herhangi bir evrak olmadığından davalı iddialarının davalı ispatına muhtaç olduğu,

davalının üstlenmek istediğinden (sözleşme), önemli ölçüde fazla bir işle karşılaşıp bu işi yaptığı, davacı firmanın makinelerin gerçek durumu hakkında net bilgileri veremediği, makinelerin durumu belirtilenden veya görünenden daha önemli şekilde onarıma muhtaç olduğu, ancak söz konusu makinenin onarımı ile ilgili yapılan harcamaları gösteren belgeler, diğer yazışmalar, davalı tarafından davacının aynı iş içeriği ile farklı bir mühendislik firmasından aldığı revizyon teklifi gibi davalı delillerine dosya içeriğinde rastlanmadığı,

taraflar 3 adet makinenin revizyonu ve modernizasyonu için 175.000,00 TL+KDV üzerinden 07/08/2017 tarihinde sözleşme yapıldığı, bu sözleşme gereği davacının davalıya toplam 110.040,00 TL ödeme yaptığı, yapılan sözleşmeye istinaden makine başına düşen tutarın (206.500,00 TL/3 Adet) 68.833,00 TL olarak hesap edildiği, bu revizyon işçiliğinin her iki tarafın da kabulünde olduğu, ancak davacı tarafından sözleşme bedelinin aşamayacağının belirtildiği, heyetçe yapılan teknik değerlendirmede, davalının fazla işçilik ve parça satın almış olduğu ve daha fazla maliyete katlanılarak yapılmış olduğunun iddia edildiği,

ancak bu iddialarını destekler nitelikte dosya içerisinde herhangi bir evrak olmadığından davalı iddialarının ispata muhtaç olduğu, neticeten dava tarihi itibari ile davacının davalıdan 41.206,67 TL alacaklı olduğu bildirilmiştir.

Borçlar Kanunu’nun “Müteahhidin borçları” başlıklı 356. maddesi ile bu maddenin TBK’daki karşılığı olan 471. maddesinde düzenlenen hüküm uyarınca yüklenici, üstlendiği edimleri iş sahibinin haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır. Yüklenicinin özen borcundan doğan sorumluluğunun belirlenmesinde, benzer alandaki işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken mesleki ve teknik kurallara uygun davranışı esas alınır.

Uyuşmazlığın meydana geldiği tarihte yürürlükte bulunan 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun “Tacir olmanın hükümleri”ni düzenleyen 20/2. maddesine göre yüklenici, basiretli bir tacir, iş adamı ve işinin ehli bir teknik adam gibi davranıp, eser sözleşmesi ilişkisine girerek bir işi üstlenirken ekonomik gücünü, ekipmanını ve uzmanlığını en iyi biçimde değerlendirip, yeterli görmemesi durumunda o işi üstlenmekten kaçınmak zorundadır.

Aksi hâlde, bunun sonuçlarına katlanır ve meydana gelen zarardan sorumlu tutulur. Yüklenicinin özen borcundan doğan sorumluluğunda benzer alanlardaki işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken mesleki ve teknik kuralların esas alınacağı da açıklanmıştır. Yine eser sözleşmesinin niteliği gereği yüklenici sonucu garanti etmiş sayılmalıdır. (bkz. Yargıtay (Kapatılan) 15 HD; 09.11.2020 gün, 2020/1808 Esas, 2020/2925 Karar sayılı kararı).

Nitekim Yargıtay HGK; 10.06.2021 gün, 2017/15-2331 Esas, 2021/739 Karar sayılı kararı da bu yöndedir.

Yapılan bu açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde; davalının sözleşme uyarınca üstlendiği makine revizyonu ve modernizasyonu yapma yükümlülüğü çerçevesinde, işin ifası için makineyi teslim alırken basiretli ve özenli bir tacir gibi davranarak test çalıştırması yaparak teslim alması ya da makinenin arızalı olduğunun anlaşılması durumunda bu durumun tespiti için delil tespiti yaptırma yükümlülüğü bulunmaktadır.

Dosya kapsamından davalı yanca bu yükümlülüklerin yerine getirilmediği anlaşılmaktadır.

O halde istinaf itirazları kapsamında yapılan inceleme sonucunda; mahkemece denetime elverişli bilirkişi kurul raporu esas alınmak suretiyle yanlar arasında imzalanan sözleşme kapsamında 3 makinenin revizyonu ve modernizasyonu iş bedelinin toplam 175.000,00 TL+KDV= 206.500,00 TL olarak kararlaştırıldığından her bir makine işinin değerinin 68.833,00 TL olduğu, sözleşme gereğince davacı iş sahibince davalı yükleniciye toplam 110.040,00 TL ödeme yapıldığı, işin sadece 1 makine yönünden tamamlandığı, davalının teslim alınan makinenin arızalı olduğu,

bu nedenle taraflarınca makinanın çalışır duruma getirilemesi için masraf yapıldığı yönündeki iddialarının ispatlanamadığı, bu durumda davalıya 41.206,67 TL fazla ödeme yapıldığı gerekçesiyle fazla ödenen bu bedelin istirdatına karar verilmesi dosya kapsamına göre usul ve yasaya uygun olmuş ise de; davacı vekilince dava dilekçesinde fazla ödenen iş bedelinin şimdilik 10.000,00 TL'sinin faizi ile birlikte talep edildiği, 22/07/2020 tarihli ıslah dilekçesiyle bu talebin 31.206,67 TL arttırılarak sonuçta 41.206,67 TL'nin tahsilinin istendiği,

mahkemece ıslah ile arttırılan miktar yönünden ödenen iş bedelinin iadesinin kabulüne karar verildiği halde talep aşılarak 11.000,00 TL'ye dava tarihinden itibaren faiz işletilmesi HMK'nın 26.maddesine aykırılık oluşturmuştur.

Açıklanan nedenlerle, davalı vekilinin istinaf talebinin usul yönünden kabulü ile, yerel mahkeme kararının HMK'nın 353/1-b-2. bendi gereğince kaldırılarak 1-Asıl davanın kısmen kabulüne, 10.000,00 TL'nin dava tarihinden itibaren, bakiye 31.206,67 TL'nin ıslah tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, Fazlaya ilişkin talebin reddine 2-Süresinde olmayan karşı davanın reddine dair yeniden esas hakkında karar verilmesi gerekmiştir.