İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi E.2022/761 K.2024/483

İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. ve 356. maddeleri gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;

GEREĞİDÜŞÜNÜLD Ü

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili ...

İstanbul Metrosu amblemini çizen, tanınmış bir grafik tasarımcı ve ressam, reklamcı olup, aynı zamanda grafik resim, illüstrasyon, desen ve karikatür çalışmaları da yapan çok yönlü bir sanatçı olduğunu, müvekkilinin 2005 senesinde Eminönü Belediyesi için "..." adlı kitabı vücuda getirdiğini, kitabın içinde yer alan karikatürler, illüstrasyon-resimleme-çizimler ile birlikte kitabın bir bütün olarak grafik tasarımı (dizgisi, çizgisi, mizanpajı ve kompozisyonu) müvekkili tarafından yapıldığını, kitabın bir bütün eser halinde tasarlanması ile ilgili olarak,

herhangi bir kişi veya kurumla mali haklarını devreden bir sözleşme yapmadığını, eser sahipliğinden kaynaklanan tüm hakların müvekkilinde olduğunu, müvekkilinin, ilkokul çağında çocuğu olan bir yakınının 10/04/2020 tarihinde haber vermesi üzerine davalı belediyenin bastırdığı ve içinde kendi karikatürlerinin taklidi olan kitaptan haberdar olduğunu, davalı tarafından basılan, yayınlanan ve dağıtılan kitapta yer alan resimlerin, müvekkilinin çizdiği orijinal resimlerin taklidi ve kopyası olduğunu, davalının müvekkilinin resimlerini kopya ettirerek izinsiz kullandığını, davalı Belediye'nin, müvekkilinin eserlerini izinsiz kullanarak,

basarak dağıtarak, müvekkilinin umuma arz hakkını çiğnediğini, üstelik müvekkilinin adını da belirtmeyerek eser sahibinin manevi haklarını ihlal ettiğini, mali haklarını da ihlal ederek müvekkiline ait karikatür, resim, grafik çizim/resimlemelerin (illüstrasyonların) müvekkilinin izni olmadan başka bir kitap haline getirerek yayınladığını belirterek,

açıklanan nedenlerle mali hakların ihlali sebebiyle FSEK m.68 uyarınca daha sonra 3 kat artırılmak üzere şimdilik 5.000,00 TL maddi tazminatın mahkemece tespit edilecek haksız fiil tarihinden itibaren işletilecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, davalı tarafça özellikle isim belirtme hakkı, eser üzerinde değişikliği men etmek gibi manevi haklar ihlal edildiğinden 20.000,00 TL manevi tazminatın mahkemece tespit edilecek haksız fiil tarihinden itibaren işletilecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, hükmün ilanına, yargılama masrafları ile vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Yargılama sırasında davacı ... vefat ettiği, davacı vekilince mirasçılık belgesi sunularak mirasçı .. adına vekaletnamenin sunulduğu görülmüştür.

ISLAH

Davacı vekili dosyaya sunduğu 29/01/2021 tarihli ıslah dilekçesi ile; FSEK m. 68'e dayalı üç katı bedel maddi tazminat taleplerini 48.000,00-TL olarak artırdıklarını belirterek, mali hakların ihlali nedeniyle FSEK m.68 uyarınca 48.000,00-TL üç kat bedel tazminatının (cevap dilekçesinde kabul edilen haksız fiil tarihi 2016'dır.) haksız fiil tarihi olan 31.12.2016 tarihinden itibaren işletilecek ticari avans faiziyle birlikte davalıdan alınarak müvekkiline ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; açılan davanın haksız ve mesnetsiz olduğunu, davanın, kural olarak davalının ikametgahı mahkemesinde açılması gerektiğini, yetkili mahkemenin Adana Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi olduğunu, FSEK ile ilgili maddi manevi tazminat davalarının arada sözleşme yoksa haksız fiil teşkil ettiğinden 6098 sayılı BK.72.maddesi gereğince iki ve on yıllık zamanaşımı sürelerine tabi olduğunu, davanın FSEK 70.maddesine göre açıldığı anlaşılmış olup, açılan davada zamanaşımı bulunduğunu, zamanaşımı itirazları doğrultusunda davanın reddinin gerektiğini,

müvekkili belediye tarafından 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22/d maddesine göre doğrudan temin usulüne göre ilkokul öğrencilerine dağıtılmak üzere temin edilen "..." isimli kitapçığın 2016 yılında ..., 2017 yılında ise ... tarafından işin teknik şartnamesine göre hazırlanarak teslim edildiğini, davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddinin gerektiğini, davacının eser sahipliği haklarını kullanabilmesi için öncelikle 2005 yılında yayımlandığı belirtilen kitaptaki karikatür,

illüstrasyon-resimlemelerin eser mahiyetinde olup olmadığı hususu ile şayet eser sahipliği durumu söz konusu ise bu eserden kaynaklanan hakların kullanılması babında dava konusu taklidi ve kopyası olarak değerlendirilen kitapçıktaki resimlerin iddia edildiği gibi taklit ve kopya olup olmadığı hususu yönünden bilirkişi marifeti ile incelenmesi gerektiğini, davacının talep ettiği tazminat miktarına, faiz oranına ve başlangıç tarihine itiraz ettiklerini beyan ederek, haksız davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

MAHKEME KARARI

Bakırköy 2.Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi 12/11/2021 tarihli 2021/267 E. - 2021/204 K. sayılı kararıyla; "...Davacının davasının KISMEN KABULÜ ile; -Davalının, davacının murisine ait eserden kaynaklı mali ve manevi hakları ihlal ettiği anlaşıldığından 16 adet grafik eserin her biri için 750,00 TL telif ücreti toplamı 12.000,00 TL'nin FSEK 68.madde uyarınca üç katı artırılmak suretiyle bulunan 36.000,00 TL maddi tazminatın ve 15.000,00 TL manevi tazminatın 31/12/2016 tarihinden itibaren işleyecek ticari faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine, -Hükmün ilanı talebinin maddi tazminat hükmü dolayısıyla taraflar arasında farazi sözleşmesel ilişki kurulduğu anlaşıldığından reddine," karar verildiği görülmüştür.

İSTİNAF BAŞVURULARI

Davacı vekilinin süresinde ibraz ettiği istinaf dilekçesinde; dosyaya her bir eserin bedelinin 1.000,00 TL olarak kabul edildiğine dair örnek Mahkeme kararını sunmalarına rağmen yerel mahkemece bilirkişi raporundaki 750,00 TL'lik bedel üzerinde hesaplama yapıldığını, oysa emsal kararda eserlerin kullanıldığı Gölbaşı'nın nüfusunun Adana'nın nüfusundan daha az olduğunu, bu nedenle ihlalin coğrafi kapsamının ve ulaştığı halk kitlesinin çok daha fazla olduğunu,Bilirkişi raporunda da ihlalin coğrafi kapsamı, ihlal süresi,

ihlalin ulaştığı halk kitlesi ve vasıta gibi unsurların sunulan karar ile davaya konu olayda farlılık arzettiğine dair bilirkişi raporunda herhangi bir bilgi bulunmadığını, Mahkemenin bu gerekçesinin temelsiz olduğunu, ancak davanın uzamaması için emsal kararda belirlenen bedel üzerinden artırım yaptıklarını, Mahkeme kararının gerekçesinin çelişkili olduğunu belirterek, davanın kısmen kabulüne dair kararın kaldırılarak, davanın tümden kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.Davalı vekili süresinde ibraz ettiği istinaf dilekçesinde.

Bakırköy mahkemesinin yetkisiz olduğunu, HMK'nun 6/1. maddesi uyarınca yetkili mahkemenin davalının yerleşim yeri mahkemesi olduğunu, Davanın zamanaşımına uğradığını, FSEK'ten kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında taraflar arasında sözleşme yoksa haksız fiilden kaynaklanan alacak talepleri için uygulanan 2 ve 10 yıllık zamanaşımı sürelerinin uygulanması gerektiğini,Müvekkilinin davaya konu kitabı ihale yoluyla dava dışı kişiye yaptırdığını, bu nedenle hakkında açılan davanın pasif husumet yokluğundan reddine karar verilmesi gerektiğini,Müvekkilinin kastı ve kusuru olmaksızın, kar amacı gütmeden,

eğitim ve öğretim amacıyla bastırdığı kitaptan dolayı FSEK'in 33, 34 ve 35. maddeleri uyarınca davanın reddi gerektiğini, müvekkilinin maddi ve manevi tazminattan sorumlu tutulamayacağını,Rapora itiraz etmelerine rağmen soyut verilere dayanan ve bilimsellikten uzak rapora itibar edilerek karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu, Müvekkilinin dava konusu eser ile ilgili haksız bir kullanımı bulunmadığından, müvekkiline karşı açılan davanın haksız ve dayanaksız olduğunu belirterek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak, dosyanın yeniden karar verilmek üzere mahkemeye iadesine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER

Davacı tarafça, müvekkilinin 2005 yılında resimlediği "..." adlı orijinal kitabın renkli sureti, davalı belediyenin yayınladığı resimleri müvekkili eserlerinden taklit olan "..." adlı kitabın renkli sureti, dava konusu eserlerin el çizimleri ve bilgisayarda renklendirilmiş halleri, müvekkilinin 2005 yılında resimlediği kitabın 2005 tarihli orijinal tasarım dosyalarını içeren DVD kayıtları ve delilleri; davalı tarafça davaya konu ürünlere ait 2 adet doğrudan temin dosyası dosyaya sunulmuştur.

İlk derece mahkemesince dava konusu edilen çizimlerin eser niteliğine sahip olup olmadığı, davacının eser sahibi olup olmadığı, davalının davacının eser sahipliğinden kaynaklı maddi ve manevi haklarını ihlal edip etmediği, tazminat koşulları oluştuysa miktarı hususlarında rapor tanzimi için bilirkişi heyetine tevdi edilmiş, alınan 23/09/2021 tarihli bilirkişi heyet raporunda; "dava konusu uyuşmazlıktaki davacıya ait dava konusu 16 adet grafik resmin FSEK m.4 anlamında güzel sanat eseri olduğu, davacının davaya konu 167 adet grafik resmin FSEK m.11 çerçevesindeki karine çerçevesinde eser sahibi olduğu,

eser sahibi davacının mali haklarından FSEK m.21'deki mali hakkının ihlal edildiği, davacının talep edeceği telif ücretinin 12.000,00 TL olabileceği, bu çerçevede davacının bu bedelin 3 katını FSEK m. 68 çerçevesinde talep etme hakkının olduğu, davacının FSEK 15.'deki manevi hakkının ihlal edildiği, davacının manevi tazminat talep hakkının olduğu, manevi tazminatın türü ve miktarını tayin hakkının mahkemeye ait olduğu" hususlarını rapor ettikleri görülmüştür.

Davacı vekili dosyaya davacısı ve konusu aynı, davalısı Gölbaşı Belediye Başkanlığı olan Bakırköy 1. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinin 2016/142 Esas, 2018/222 Karar sayılı kesinleşmiş karar örneğini sunmuştur.

GEREKÇ E

Dava; davacı tarafa ait olduğu iddia edilen grafik eserlerin davalı tarafından izinsiz kullanılmak suretiyle FSEK’ten kaynaklanan haklarına tecavüz edildiği iddiasıyla açılan maddi-manevi tazminat talebine ilişkindir.

Mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiş, karara karşı her iki taraf vekili de istinaf yargı yoluna başvurmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi gereğince, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Öncelikle davalı vekilinin usule ilişkin istinaf talepleri incelenmiştir.Davalı vekili mahkemenin yetkisiz olduğunu savunmuşsa da, dava konusu fiilin haksız fiil niteliğinde olduğu,

HMK’nun 16/1. maddesi uyarınca zarar görenin yerleşim yerinde de dava açılabileceği, eser sahibi davacının yerleşim yeri Esenyurt’un Bakırköy Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinin yargı alanında olduğu anlaşılmakla, yetkiye ilişkin istinaf talebinin reddine karar verilmiştir.

Davalı vekili tazminat taleplerinin zamanaşımına uğradığına dair istinaf talebinde bulunmuşsa da, Yargıtay’ın yerleşik uygulaması gereğince, fikir ve sanat eseri sahibinin haklarının ihlali halinde 5846 Sayılı FSEK 68. maddesine dayalı olarak açılan davalardaki zamanaşımı süresi, söz konusu madde uyarınca hükmedilebilecek telif ücretinin niteliği itibariyle taraflar arasında mahkeme kararıyla oluşturulan farazi sözleşme ilişkisi kapsamında değerlendirildiğinden,

TBK.'nun 146. maddesi gereğince 10 yıllık genel zamanaşımına tabi olup, dosya içeriği itibari ile ihlal ve dava ile ıslah tarihleri arasında geçen sürenin 10 yılın altında olduğu anlaşıldığından zamanaşımına ilişkin istinaf talebinin de reddine karar verilmiştir.Davalı vekilinin müvekkiline davada husumet yöneltilemeyeceğine dair istinaf talebiyle ilgili yapılan incelemede;

davaya konu kitap ihale yoluyla başkasına yaptırılmış olsa dahi, FSEK 54. madde de düzenlenen "mali bir hakkı yahut kullanma ruhsatını devre salahiyetli olmayan kimseden iktisap eden hüsnüniyet sahibi olsa bile himaye göremez" hükmü gereğince husumet itirazının kabul edilebilir olmadığı, kitabın davalı Belediye tarafından dağıtımının yapıldığı,

bu nedenle davalının da ihlal edilen haklarla ilgili sorumluluğunun mevcut olduğu tespit edilmekle, husumete ilişkin istinaf talebinin de reddine karar verilmiştir.Davalı vekilinin müvekkilinin kar amacı gütmeden, eğitim amacıyla davaya konu kitapları hazırlattığına, FSEK’in 33, 34 ve 35. maddeleri uyarınca tecavüzün söz konusu olmadığına dair istinaf incelemesiyle ilgili yapılan incelemede.

33. maddedeki temsil serbestisinin yalnızca eğitim kurumlarına tanındığı, davalı Belediye’nin eğitim kurumu olmadığı, 34. maddenin ise eğitim ve öğretim gayesine tahsis edildiği anlaşılan seçme ve toplama eserlerin vücuda getirilmesi için, maksadın haklı göstereceğe nispette iktibas yapılabileceğine ilişkin olup, davaya konu kitap bu nitelikte olmadığı gibi, davacının adına da yer verilmeden eserlerinin kullanılması nedeniyle mali ve manevi haklara tecavüzün söz konusu olduğu, 35. maddenin ise iktibas serbestisini düzenlediği,

davaya konu olayda FSEK’in 35. maddesinde sayılan haller mevcut olmadığı gibi, iktibas yapıldığına dair de davaya konu kitapta bir bilgiye yer verilmediği anlaşıldığından, davalı vekilinin bu yöndeki istinaf taleplerinin de reddine karar verilmiştir.Davalı vekili bilirkişi raporuna itirazlarının dikkate alınmadığını ve raporun hüküm kurmaya elverişli olmadığını belirterek istinaf talebinde bulunmuşsa da, bilirkişi raporunun konunun uzmanı bilirkişilerden alındığı,

raporda görsellere de yer verilmekle denetime uygun olduğu kanaatine varılmakla, davalı vekilinin istinaf taleplerinin tümden reddine karar verilmiştir.Davacı vekilinin istinaf talebi yalnızca kabul edilen maddi tazminat tutarına ilişkin olup, dosya incelendiğinde; her ne kadar mahkemece bilirkişi raporundaki tespit dikkate alınarak her bir eser için 750,00 TL rayiç bedel üzerinden hesaplama yapılmışsa da, davacı vekilinin dosyaya sunduğu Bakırköy 1. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinin 2016/142 Esas, 2018/222 Karar sayılı kesinleşmiş kararında her bir eser için 1.000,00 TL rayiç bedele hükmedildiği,

kesinleşen davada haksız fiil tarihinin işbu davadan daha önce olduğu, ayrıca kesinleşen davaya konu kitabın Adıyaman ili, Gölbaşı ilçesinde dağıtıldığı, coğrafi alanın ve nüfus yoğunluğunun Adana ilinden çok daha az olduğu, ayrıca Dairemizin aynı konuda verdiği ve Yargıtay denetiminden geçerek kesinleşen 2017/4699 Esas, 2020/1006 Karar sayılı kararında da telif bedelinin 1.000,00 TL olarak belirlendiği, bu nedenle işbu davada davaya konu eserlerin her birisi için 750,00 TL telif bedeli belirlenmesinin doğru olmadığı,

bu durumun adalet duygusunu zedeleyeceği kanaatine varılmakla, davacı vekilinin istinaf talebinin kabulüne, yeniden yargılama yapılması gerekmediğinden kazanılmış haklar korunarak yeniden hüküm kurulmasına ve davanın kısmen kabulüne karar vermek gerekmiştir.

HÜKÜ M

Yukarıda açıklanan gerekçe ile:1-Davalı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf isteminin 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b-1 maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE, 2-Davacı vekilinin istinaf isteminin esastan KABULÜNE, 6100 sayılı HMK.'nın 353/1-b-2 maddesi gereğince BAKIRKÖY 2. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ'nin 12/11/2021 tarihli 2021/267 E. - 2021/204 K. sayılı kararının KALDIRILMASINA,-Davanın KISMEN KABULÜNE-Davalının,

davacının murisine ait eserden kaynaklı mali ve manevi hakları ihlal ettiği anlaşıldığından 16 adet grafik eserin her biri için 1.000,00 TL telif ücreti toplamı 16.000,00 TL'nin FSEK 68.madde uyarınca üç katı artırılmak suretiyle bulunan 48.000,00 TL maddi tazminatın ve 15.000,00 TL manevi tazminatın 31/12/2016 tarihinden itibaren işleyecek ticari faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine,-Hükmün ilanı talebinin maddi tazminat hükmü dolayısıyla taraflar arasında farazi sözleşmesel ilişki kurulduğu anlaşıldığından reddine, 3-İlk Derece Yargılaması Yönünden;

a-Alınması gereken 4.303,53 TL harçtan, 426,94 TL peşin harç, 734,33 TL ıslah harcının mahsubu ile bakiye 3.142,26 TL karar ve ilam harcının davalıdan alınarak Hazineye irad kaydına, b-Davacı kendisini vekille temsil ettirmekle Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre kabul edilen maddi tazminat yönünden 25.500,00 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, c-Davacı kendisini vekille temsil ettirmekle Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre kabul edilen manevi tazminat yönünden 15.000,00 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

ç-Davalı kendisini vekille temsil ettirmekle Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre reddedilen manevi tazminat yönünden 5.000,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, d-Davacı tarafından yatırılan 54,40 TL başvurma harcı, 426,94 TL peşin harç, 734,33 TL ıslah harcı olmak üzere toplam 1.215,67 TL harç giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,e-Davacı tarafından yapılan 3.000,00 TL bilirkişi ücreti, 186,00 TL tebligat/posta masrafı olmak üzere toplam 3.186,00 TL yargılama giderinin davanın ret ve kabul oranına göre 2.483,20 TL'sinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

fazla kısmın davacı üzerinde bırakılmasına,f- Kalan gider avansının karar kesinleştiğinde yatıran tarafa iadesine,4-İstinaf Yargılaması Yönünden; a-Davacı vekilinin istinaf talebi kabul edildiğinden, istinaf peşin harcının talep halinde iadesine,b-Davalı vekilinin istinaf talebi yerinde görülmediğinden davalı yandan alınması gereken 3.483,81 TL nispi harçtan peşin alınan 871,00TL harcın mahsubu ile bakiye 2.612,81 TL'nin davalıdan tahsili ile Hazineye irat kaydına,