İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi E.2023/1100 K.2025/374

Tespiti, Men'i, Ref'i, Tazminat

DAVA TARİHİ: 15/09/2021

-BİRLEŞEN İSTANBUL 1.FİKRİ VE SINAİ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ'NİN

2022/79 ESAS SAYILI DOSYASI -

DAVA

Tasarımın Hükümsüzlüğü

DAVA TARİHİ: 31/03/2022

KARAR TARİHİ: 12/03/2025

İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. ve 356. maddeleri gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;

GEREĞİDÜŞÜNÜLD Ü

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; "..." ibareli markanın müvekkiline ait olduğunu, bu markanın TPMK nezdinde de müvekkili adına tescilli olduğunu, müvekkilinin bu marka adı altında cam kandillerinin üretimini yaptığını, üretimi yapılan söz konusu cam kandillerinin tasarımlarının da müvekkilinin eşi tarafından yapıldığını, söz konusu tasarımların TPMK nezdinde .... ve ... sayılar ile tescil edildiğini, ancak hal böyle iken aynı sektörde faaliyet gösteren davalının müvekkiline ait olduğunu bildiği halde tasarımları haksız kazanç sağlama gayesi ile,

herhangi bir yasal gerekçesi olmaksızın tasarımların taklitlerini yaptığını ve bunun sonucunda haksız kazanç elde ettiğini, bu hususların Denizli 3.Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2021/9 Değişik iş sayılı dosyasında aldırılan bilirkişi raporu ile de tespit edildiğini, söz konusu eylemlerin müvekkilinin "..." ismini verdiği ...

(7) tescil nolu tasarımdan doğan haklarını ihlal ettiğini iddia ederek, davalı eylemlerinin müvekkilinin tescilli tasarımdan doğan haklarına tecavüz ve haksız rekabet teşkil ettiğinin tespitine, men'ine, ref'ine, şimdilik 10.000,00 TL maddi, 50.000,00 TL manevi ve 10.000,00 TL itibar tazminatının, yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline ve verilecek hüküm özetinin ilanına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; müvekkili şirketin Denizli'de cam ürünleri üretim ve satışı üzerine ticari faaliyet yürüttüğünü, davacının hak iddia ettiği tasarımın başvuru tarihinden önce, çok eski yıllardan beri Türkiye'de ve dünya cam sektöründe yaygın olarak kullanıldığını, geometrik şekiller, bitkisel şekiller, damla, çam ağacı gibi şekillerin yüz yıllardır tüm insanlığın kullandığı, yeni ve özgün olmayan şekiller olduğunu, bu nedenle tescil edilmesinin yasal ve hukuki zeminin olmadığını, davacının TPMK'nın incelemesiz sisteminden yararlanarak kamuya mal olmuş mezkur tasarımı kendi adına tescil ettirerek,

tasarım hükümsüz kılınıncaya kadar rakiplerinin üretimini durdurma ve ürünlerini kötüleme amacıyla bu davayı açtığını, davacının kötü niyetli olduğunu ve iddialarının haksız, mesnetsiz olduğunu savunarak, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

BİRLEŞEN DAVA

Birleşen İstanbul 1.Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi'nin 2022/79 esas sayılı dosyasında davacı vekili dava dilekçesinde; davalının 12 adet cam kandil tasarımı için TPMK'ya ... ve 9 adet cam kandil tasarımı için de ... sayısı ile tescil başvurusunda bulunduğunu, davalının ... tescil numaralı tasarımlardan olan 7.1 sıra nolu kandil tasarımının, tasarım başvuru tarihinden önce, çok eski yıllardan beri Türkiye’de ve Dünya cam sektöründe çok yaygın olarak kullanılmakta olup, geometrik şekiller, bitkisel şekiller, damla, çam ağacı gibi şekiller yüz yıllardır tüm insanlığın kullandığı yeni ve özgün olmayan şekiller olduğunu,

tescil edilmesinin yasal ve hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, deliller kısmında belirtilen Avrupa ve Amerika, Çin vs. pek çok ülkede onlarca yıldır üretilmekte olup, geçmişte var olan ve tüm dünyaya mal olmuş görseller olduğunu, davalı adına tescilli tasarımın yeni ve ayırt edici hiçbir biçimsel, işlevsel özellik taşımadığını ve harcıalem olduğunu iddia ederek, davalı adına ... (7) sayı ile tescilli tasarımın hükümsüzlüğüne karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

BİRLEŞEN DAVAYA CEVAP

Davalı vekili dosyaya sunduğu cevap dilekçesinde; davalı/karşı davacı yanın iddia ettiği üzere müvekkilinin TPMK'nin incelemesiz sisteminden yararlanmasının söz konusu olmadığını, müvekkilinin 2020 01517 başvuru numaralı tasarımlardan olan 2.1 numaralı tasarımın, yapılan araştırma ve incelemeler sonucunda bir internet adresinde yer alan tasarımla aynı olduğunun tespit edildiğini, başvuruya konu tasarımın yeni olmadığının değerlendirildiğini ve başvurunun reddine karar verildiğini, müvekkilinin 2.1 nolu tasarım başvurusu TPMK tarafından reddedilmişken, karşı yanın iddia ettiği şekilde incelemesiz bir sistem olmasının mümkün olmadığını,

eğer incelemesiz bir sistem olsaydı 2.1 numaralı tasarım hakkında ret kararı verilmesinin mümkün olmayacağını, TPMK nezdinde müvekkilinin diğer tasarımları ve davaya konu olan 7.1 tasarımı hakkında "yeni olmadığına dair" başkaca bir karar ya da başvurunun reddi kararı bulunmadığını, bu sebeple reddedilen 2.1 numaralı tasarımla aynı zamanda araştırma ve incelemeden geçen 7.1 numaralı tasarım hakkında Türk Patent Kurumu nezdinde verilen tescil kararının usul ve yasaya uygun olduğunu, 2020 01517 tescil numaralı 7.1 sıra nolu kandil tasarımının yeni ve ayırt edici özellik taşımadığını kabul etmemekle birlikte,

bir an için dahi davalı/karşı davacı tarafından sunulan internet adreslerindeki tasarımların müvekkilin tasarımları ile benzer olduğu kabul edilse bile, işbu endüstriyel tasarımlar ile arasındaki benzerlik, ürünün içerisinde yakıt ve fitil bulundurması sebebiyle teknik açıdan zorunluluktan kaynaklandığını, ancak yine de müvekkilinin 7.1 nolu tasarımında bulunan fitil, cam bir çubuğun içinde olup, bitmeyen fitil özelliğine sahip olduğunu, ayrıca cam kandil içerisindeki yakıtların renkli olduğunu, müvekkilinin tasarımının yenilik ve ayırt edici niteliklerinin mevcut olduğunu savunarak, birleşen davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

MAHKEME KARARI

Bakırköy 1.Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi'nin 09/05/2023 tarihli 2021/222 E. - 2023/103 K. sayılı kararıyla; "...Öncelikle hükümsüzlüğe dair birleşen dosya yönünden yapılan değerlendirmede; son bilirkişi ek raporunda belirtildiği üzere dava konusu 2020/01517 – (7) numaralı tasarım tescili incelendiğinde küresel bir öğenin üstten bastırılıp daha elipsoid biçime getirilmesi ile biçimlendirilen gövdenin (A), üst kısmında bir ağız açılması (B) ile oluşturulduğu,

hükümsüzlüğe dayanak olarak sunulan 21 Kasım 2018 tarihli ürün görselleri incelendiğinde benzer temel geometrik biçime sahip olduğu (A) ve üstte yer alan kandil ağzının benzer biçim ve oranda yerleştirildiği (B) görüldüğü, ... ( )7 numaralı tasarım tescilinde yer alan daha ağız kısmı biraz daha eğimli yüzey birleşim yapısında iken, geçmiş tarihli görsellerde bu birleşim biraz daha düz olduğu, tasarımlar arasında bulunan fark yapının ağzındaki yüzey birleşim fark olup bu fark tasarımın bütüncül algısı içinde küçük ayrıntı olarak algılanmakta tasarımlara ayırt edici nitelik kazandırmadığı ve ...

(7) numaralı tasarım tescilinin başvuru tarihi olan 25.02.2020 tarihi itibarı ile

koruma şartı olan yenilik ve ayırt edici nitelik özelliklerine sahip olmadığı..." gerekçesiyle birleşen davanın kabulüne, Asıl dosya yönünden yapılan değerlendirmede ise; "...davacı vekili dava dilekçesinde açıkça müvekkilinin "..." ismini verdiği ... (7) tescil nolu tasarım tesciline dayanmıştır. Bu itibarla her ne kadar bilirkişi raporunda başka tasarımlardan da bahsedilmiş ise de, inceleme ve değerlendirme sadece bu tasarım yönünden yapılmıştır. Yukarıda değinildiği üzre, davaya dayanak ... (7) tescil nolu tasarım tescilinin hükümsüzlüğüne karar verilmiş olmakla, hükümsüzlük baştan beri sonuç doğuracağından ve tescil sahibine herhangi bir hak bahşetmeyeceğinden..." asıl davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF İSTEMİ

Davacı-birleşen davada davalı vekilinin süresinde ibraz ettiği istinaf dilekçesinde; karşı davaya cevap dilekçesindeki ve asıl dava dilekçesindeki beyanlarını tekrarla, müvekkilinin tasarımının yenilik ve ayırt edicilik özelliklerine sahip olduğunu, kendine özgü özlelikleri bulunduğunu, ilk kez müvekkili tarafından ortaya çıkarıldığını,Müvekkilinin TPMK'nin incelemesiz sisteminden yararlanmasının söz konusu olmadığını, müvekkilinin ... başvuru numaralı tasarımlardan olan 2.1 numaralı tasarımın, yapılan araştırma ve incelemeler sonucunda bir internet adresinde yer alan tasarımla aynı olduğunun tespit edildiğini,

başvuruya konu tasarımın yeni olmadığının değerlendirildiğini ve başvurunun reddine karar verildiğini, müvekkilinin 2.1 nolu tasarım başvurusu TPMK tarafından reddedilmişken, karşı yanın iddia ettiği şekilde incelemesiz bir sistem olmasının mümkün olmadığını, eğer incelemesiz bir sistem olsaydı 2.1 numaralı tasarım hakkında ret kararı verilmesinin mümkün olmayacağını, TPMK nezdinde müvekkilinin diğer tasarımları ve davaya konu olan 7.1 tasarımı hakkında "yeni olmadığına dair" başkaca bir karar ya da başvurunun reddi kararı bulunmadığını,

bu sebeple reddedilen 2.1 numaralı tasarımla aynı zamanda araştırma ve incelemeden geçen 7.1 numaralı tasarım hakkında Türk Patent Kurumu nezdinde verilen tescil kararının usul ve yasaya uygun olduğunu, ... tescil numaralı 7.1 sıra nolu kandil tasarımının yeni ve ayırt edici özellik taşımadığını kabul etmemekle birlikte, bir an için dahi davalı/karşı davacı tarafından sunulan internet adreslerindeki tasarımların müvekkilin tasarımları ile benzer olduğu kabul edilse bile,

işbu endüstriyel tasarımlar ile arasındaki benzerlik, ürünün içerisinde yakıt ve fitil bulundurması sebebiyle teknik açıdan zorunluluktan kaynaklandığını, ancak yine de müvekkilinin 7.1 nolu tasarımında bulunan fitil, cam bir çubuğun içinde olup, bitmeyen fitil özelliğine sahip olduğunu, ayrıca cam kandil içerisindeki yakıtların renkli olduğunu belirterek, arz ve izah ettikleri nedenler ve belirttikleri gerekçelerle.

İstanbul Bakırköy 1.Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi’nin 2021/222 E., 2023/103 K. sayılı kararının istinaf incelemesi neticesinde kaldırılmasına ve yeniden yargılama yapılarak talepleri doğrultusunda asıl davanın kabulüne, karşı davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir

DELİLLER

Dosya arasında bulunan Türk Patent ve Marka Kurumu kayıtlar incelendiğinde; dava konusu ... tescil numaralı tasarım belgesinin 25/02/2020 tarihinden itibaren 5 yıl müddetle asıl dosyada davacı adına tescilli olduğu anlaşılmıştır.

Denizli 3.Asliye Hukuk Mahkemesinin 2021/9 D.İŞ sayılı dosyasında yapılan delil tespiti sonucu hazırlanan bilirkişi raporunda sonuç olarak; "...aleyhine tespit istenen tarafından üretilen, satışa sunulan "çam ağacı kandil" ürününün 2019/08006 tescil numaralı tasarımdan yer alan 2.tasarımla kısmi benzerlik halinde olup, aynısını veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerini teşkil etmediği,

aleyhine tespit istenen tarafından üretilen, satışa sunulan "ufo kandil" ürünün ... tescil numaralı tasarımdan yer alan 7.tasarımla büyük oranda benzerlik halinde olup, aynısını veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerini teşkil ettiğini, tespit sırasında tespite konu ürünlerin üretilmiş ve stoklanmış halleri tespit edilmiş ise de üretimin tespit anında devam ettiği, çam ağacı kandil ürünleri "hatalı ürünler" ambalajında yer aldığı,

benzerlik düşük olmasının nedeninin hatalı üretim olabileceği, sunulan ürünler açısından da düşük benzerlik oranının söz konusu olabileceği, tespit edilen fiili benzerlik kapsamında ... tescil nolu tasarımdan yer alan 7.tasarımla ufo kandil ürünü arasında tasarım hakkına tecavüz ve haksız rekabet halinin bulunup bulunmadığı konusunda hukuki nitelendirmeyi gerektiren takdirin mahkemeye ait olduğu..." yönünde görüş belirtilmiştir.

İlk derece mahkemesince Denizli 3.Asliye Hukuk Mahkemesinden talimat yazılarak alınan bilirkişi raporunda sonuç olarak; "...davalı şirketin kayıtlarında/faturalarında yapılan incelemelere göre dava konusu olan, " Çam Ağacı Kandili " olan cam ürününden, 2020 -2021 yılı Cirosunun 987,15 TL " Ufo Cam Kandili " olan cam ürününden, 2020ve2021 yılı cirosunun 81.123,74TL olmak üzere toplam 82.110,89 TL olduğu,

dava konusu olan cam ürünlerden, davalı şirketin elde edilen net kazancın ise, 2020 yılı na ait cam ürün ciroları için...: 5.063,21 TL x % 50,51 = 2.557,00 TL 2021 yılı na ait cam ürün ciroları için 77.047,68 TLx%37,50=28.893,00TL olmak üzere toplam 31.450,00 TL olduğu..." belirtilmiştir.

İlk derece mahkemesince tasarım uzmanı ..., sınai mülkiyet uzmanı ... ve bilişim uzmanı ...'den oluşan bilirkişi heyetinden alınan 27/04/2022 havale tarihli raporda sonuç olarak; "...davacı tarafa ait ...

(2) numaralı tasarım tescili ile davalı tarafa ait Denizli 3. Asliye Hukuk Mahkemesi Sayın Hakimliği’nin 2021/9 D.İş sayılı dosyası bilirkişi raporunda yer alan ürün görseli arasında bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimde belirgin farklılıklar bulunduğu, bu sebep ile farklı olarak algılandıkları, davacı tarafa ait ... (1, 7 ve 8) numaralı tasarım tescili ile davalı tarafa ait Denizli 3. Asliye Hukuk Mahkemesi Sayın Hakimliği’nin 2021/9 D.

İş sayılı dosyası bilirkişi raporunda yer alan ve tespit edilen ürün görselleri arasında bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimde belirgin farklılıklar bulunmadığı, bu sebep ile benzer olarak algılandıkları..." belirtilmiştir.

İlk derece mahkemesince aynı bilirkişi heyetinden alınan 06/12/2022 havale tarihli ek raporda sonuç olarak; "...dava konusu yenilik ve ayırt edici nitelik yönünden değerlendirilen tasarımlar "Kandil" tasarımı, ... numaralı tasarım tescili incelendiğinde küresel bir öğenin üstten bastırılıp daha elipsoid biçime getirilmesi ile biçimlendirilen gövdenin (A), üst kısmında bir ağız açılması (B) ile oluşturulduğu, hükümsüzlüğe dayanak olarak sunulan 21 Kasım 2018 tarihli ürün görselleri incelendiğinde benzer temel geometrik biçime sahip olduğu (A) ve üstte yer alan kandil ağzının benzer biçim ve oranda yerleştirildiği (B) görüldüğü,

... ( )7 numaralı tasarım tescilinde yer alan daha ağız kısmı biraz daha eğimli yüzey birleşim yapısında iken, geçmiş tarihli görsellerde bu birleşim biraz daha düz olduğu, tasarımlar arasında bulunan fark yapının ağzındaki yüzey birleşim fark olup bu fark tasarımın bütüncül algısı içinde küçük ayrıntı olarak algılanmakta tasarımlara ayırt edici nitelik kazandırmadığını, ...

(7) numaralı tasarım tescilinin başvuru tarihi olan 25.02.2020 tarihi itibarı ile koruma şartı olan yenilik ve ayırt edici nitelik özelliklerine sahip olmadığı..." yönünde görüş belirtilmiştir.

GEREKÇ E

Asıl dava tasarım hakkına tecavüzün tespiti, önlenmesi, ref’i ile maddi, manevi ve itibar tazminatı davası, birleşen dava ise tasarım hükümsüzlüğü davasıdır.

Mahkemece asıl davanın reddine, birleşen davanın kabulüne karar verilmiş, karara karşı asıl davada davacı birleşen davada davalı olan ... vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi gereğince, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.İlk derece mahkemesince alınan ve tasarım uzmanı bilirkişinin de yer aldığı bilirkişi heyeti tarafından düzenlenen ek raporda, dayanaklarına ve görsellerine de yer verilerek, davacı-birleşen davada davalı adına tescilli ...

(7) numaralı tasarımın tescil tarihi olan 25/02/2020 tarihinden önce kamuya sunulan 21 Kasım 2018 tarihli ürün tasarımı ile benzer olduklarına dair görüş bildirildiği, raporun denetime uygun ve yeterli olduğu, davacı-birleşen davada davalıya ait tasarımın tescil başvuru tarihinden önce kamuya sunulmuş olması nedeniyle yenilik ve ayırt edicilik özelliğini haiz olmadığı, bu deliller karşısında Mahkemece birleşen davanın kabulüne ve tasarımın hükümsüzlüğüne karar verilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı,

asıl davada davacının dayandığı tasarımın hükümsüz kılındığı ve hükümsüzlük geriye doğru da etkili olup, tasarım hakkı hiç doğmamış olduğundan, davacının asıl davada davalıya karşı ileri sürebileceği bir hakkının da bulunmadığı, bu nedenle asıl davanın reddine karar verilmesinde de hukuka aykırılık olmadığı kanaatine varılmakla, davacı-birleşen davada davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜ M

Yukarıda açıklanan gerekçe ile:1-6100 sayılı HMK.'nın 353/1-b-1 maddesi gereğince asıl davada davacı-birleşen davada davalı ... vekilinin yerinde görülmeyen istinaf isteminin ESASTAN REDDİNE,2-Asıl dava yönünden alınması gereken 615,40 TL maktu harçtan, peşin alınan 179,90 TL harcın mahsubu ile bakiye 435,50 TL eksik harcın davacı ...'dan alınarak Hazineye irat kaydına,3- Birleşen dava yönünden alınması gereken 615,40 TL maktu harçtan,