İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi E.2023/880 K.2024/264

İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. Maddesi gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili dava dilekçesinde. Müvekkilinin 2008 yılında işyerinden hırsızlık yoluyla 15 adet boş çek yaprağının çalındığını, çalınan grup çeklerinden olan davaya konu ... torbalı 408 liman şübesine ait ... Gıda Satış ... A.Ş emrine ...İş.Gıda Ltd.

Tarafından keşide edilen 22/04/2008 tarih ve ... numaralı, 06/05/2008 tarih ve ... numaralı ve 10/06/2008 tarih ve ... seri nolu her biri 25.000 YTL tutarındaki toplam 75.000 TL'lik çeklerdeki keşideci ve paraf imzası ile çekler üzerindeki yazıların müvekkile ait olmadığı halde davalı tarafça takibe konu edildiğini, çekler ve takip nedeniyle müvekkilinin davalılara borçlu olmadığının tespitini, ayrıca takip sonrası borç ödendiğinden ödenen kısmın istirdadını ve davalı yanın kötüniyetli takip nedeniyle %20'den az olamak üzere kötüniyet tazminatı ile sorumlu tutulmasını talep ve dava etmiştir.

Davalı ...Ş. cevap dilekçesinde özetle; müvekkil Faktoring şirketi olduğunu, dava konusu çeklerin faktoring mevzuatına uygun olarak faturaya dayalı alındığını, müvekkilinin iyi niyetli hamil olduğunu, şahsi defilerin müvekkile karşı ileri sürülemeyeceğini, davacı yanın çalındığını iddia ettiği çeklerin davacı tarafından diğer davalı ...'ya onun tarafından da ... San. Tic.

A.Ş.'ye ciro edildiğini, bu şirket tarafından da faktöring sözleşmesi ile müvekkile ciro edildiğini, dosyadaki mübrez ...Lab. uzmanınca hazırlanan rapor gereği imzanın davacı şirket yetkilisi ...'e aidiyetinin belirlendiğini, yine Adlı Tıp Kurumundan alınan raporunda aynı raporu teyit ettiğini, davacı tarafın imza inkarının haksız ve yersiz olduğunu, çek keşidecesi ile ciranta firmaları arasında ticari ilişki ve mal teslimi ile ilgili sözleşme olduğunu, davacı tarafın ciranta firmalara borçlu olduğunu,

ayrıca bu hususun iyi niyetli hamil olan müvekkile karşı ileri sürülemeyeceğini beyanla haksız ve mesnetsiz davanın reddini ve kötüniyetli takip nedeniyle %20'den az olamak üzere icra inkar tazminatı ile sorumlu tutulmasını talep etmiştir.Diğer davalı ... Paz. A.Ş. usulüne uygun tebligata rağmen davaya cevap vermemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN İLK KARARI

İlk derece mahkemesinin istinafa konu 2014/404E, 2017/1151 Karar sayılı, 21/12/2016 tarihli ilamında; "...Davacı taraf; her ne kadar çeklerin çalındığını beyanla, lehtar ...

Pazarlama ile aralarında temel ilişki bulunduğunu belirterek buna ilişkin defi ileri sürmemiş ise de, davalı ... çekleri faktoring mevzuatına uygun olarak faturaya dayalı ve gerekli araştırmayı yaparak usulüne uygun temlik almak yasal zorunluluğu altında olduğundan mahkememizce, bu anlamda yapılan fatura araştırmasında davalı ... ile Faktoring sözleşmesi imzalayan ...

Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketinin celb edilen BA BS formlarında Faktoring sözleşmesine ve temlike dayanak faturaların vergi dairesine bildirildiği, dolayısıyla faktoring şirketinin usulüne uygun yetkili hamil olduğu görülmüştür. Mahkememizce icra edilen yargılama ve tekmil dosya münderecatından edinilen vicdani kanat gereğince; kanıtlanamayan davanın reddine" şeklinde karar vermiştir.

DAİREMİZİN KARARI

Dairemizin 2018/1855 Esas, 2021/571 karar sayılı 19/03/2021 tarihli ilamı ile; "...Dosya kapsamında bulunan Adli Tıp Kurumu Raporu ile Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi öğretim görevlilerinden alınan raporlarda, dava konusu çeklerdeki imzaların davacı şirket yetkilisine ait olduğu tespit edilmekle, mahkemece usul ekonomisi gözetilerek yeniden rapor alınması yoluna gidilmemesi ve imza inkarına dayalı menfi tespit davasının reddine karar verilmesi yerindedir.

Davacı vekili istinaf dilekçesinde bedelsizlik definin incelenmediğini ileri sürmüştür. Mahkemece bedelsizlik definin ileri sürülmediğine dair gerekçe yerinde değildir. Dava konusu 22/04/2008 tarihli 25.000 TL’lik çek ile 10/06/2008 tarihli 25.000 TL bedelli çeklerde, keşideci davacı, lehdar ve ...Gıda Satış Dağ. Paz. A.Ş., 2. ciranta davalı ... firmasına ciro yapan ... San. Ve Tic. A.Ş. olup davalı ... ise ise yetkili hamildir.

6361 sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun 9/3 maddesinde “Bir kambiyo senedinin ciro yoluyla faktoring şirketine devri hâlinde, kambiyo senedinden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def’ileri faktoring şirketine karşı ileri süremez; meğerki, faktoring şirketi kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun.” hükmünü içermektedir.

Çek örnekleri ile, dosyaya sunulan faktoring sözleşmesi, fatura ve çek teslim tutanağından, davalı ... Şirketinin çekleri usulüne uygun ciro silsilesi ile teslim alarak yetkili hamil olduğu, davacı tarafça davalı ... şirketinin bile bile borçlunun zararına hareket ettiği ileri sürülmemiş, dosya kapsamında da bu yönde delil bulunmadığı anlaşılmıştır.

Bu durumda davacı taraf, lehtar şirket ile arasındaki temel ilişkiye dayanan defileri, davalı ... şirketine karşı ileri süremeyecekse de; davacı (keşideci), çekin lehdarı olan davalı ... Paz.

A.Ş.'ne borçlu olmadığını, çeklerin bedelsiz olduğunu ileri sürebileceğinden, bedelsizlik iddiasının incelenmeden karar verilmesi yerinde olmadığından, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, mahkeme kararının HMK 353/1-b-2 maddesi gereğince kaldırılmasına, dosyanın davacı ve davalı ... Paz.

A.Ş.'nin ticari defter ve kayıtları incelenerek bu davalı yönünden bedelsizlik iddiası değerlendirildikten sonra karar verilmek üzere mahkemesine gönderilmesine," gerekçesi ile kararın kaldırılmasına karar verilmiştir.

DAİREMİZ KARARINDAN SONRA İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARI: İlk derece mahkemesinin istinafa konu 2021/273E, 2023/67 Karar sayılı, 21/02/2023 tarihli ilamında; " "... Davalı yan ise defterlerini incelemeye sunmamıştır.

Bu hali ile her ne kadar davalı ticari defter ve kayıtlarını ibraz etmemiş olsa da davacının sunduğu belgeler HMK 222. maddesi gereği ehine delil olarak değerlendirilemeyeceğinden davacının açtığı ve ispatlayamadığı davanın reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki gibi hüküm kurulmuştur." gerekçesi ile neticeten.

1-Davacı tarafından davalılara yöneltilen menfi tespit davasının reddine karar verildiği ve İstinaf incelemesinden geçmek suretiyle kesinleştiği anlaşılmakla, bu hususta yeniden KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,2-Davacı tarafından davalılar aleyhine açılan istirdat davasının REDDİNE,..." şeklinde karar vermiştir.

İSTİNAF İSTEMİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle;İstirdatı dava edilen çeklerdeki yazı ve imzalar müvekkil şirket yekililerine ait olmadığını, Bedelsizlik defi faktoring şirketine karşı da ileri sürülebileceğini, her ne kadar Bölge Adliye Mahkemesi'nin bedelsizlik def'inin incelenmesi gerektiğine yönelik kararı yerindeyse de bu defi'nin yalnızca ...

Gıda A.Ş. yönünden değerlendirileceği, diğer Davalı ...'ye karşı ileri sürülemeyeceğine ilişkin değerlendirmesi hatalı olduğunu, Bedelsizlik def'i ile ilgili olarak müvekkili şirket kayıtları üzerinde yapılan incelemede müvekkil şirketin davalı .. AŞ'ye borçlu olmadığı tespit edilmiş olduğundan, HMK. m.222 hükmü gözetilmeden davanın reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olduğunu, Davalı ...

A.Ş.'nin ise ticari defter ve belgelerini incelemeye sunmamasının, Yerel Mahkemenin değerlendirmesinin aksine, HMK m.222/5 uyarınca dava ve taleplerin ispatlandığını ortaya koyduğunu, Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin 23.01.2017 tarihli, 2016/4087 E. 2017/261 K. Sayılı kararının dikkate alınması gerektiğini, Açıklanan nedenlerle, çeklerin bedelsiz olduğu müvekkili şirket kayıtları ile sabit olduğundan, ticari defter ve belgelerini sunmayan ...

A.Ş. yönünden davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken, davanın reddine karar verilmesi hukuka aykırı olduğunu belirterek kararın kaldırılmasını davanın kabulünü talep etmiştir.

GEREKÇE Dava, menfi tespit ve istirdat istemlerine ilişkindir. İlk derece mahkemesince menfi tespit istemi yönünden karar verilmesine yer olmadığına, istirdat isteminin reddine karar verilmiştir. Bu karara karşı davacı vekili, yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurmuştur. İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi gereğince, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.

Somut uyuşmazlıkta; davacı vekili istinafında imzanın müvekkiline ait olmadığını, faktoring şirketine şahsi defilerin ileri sürülebileceğini ileri sürmüş ise de, Dairemizin önceki kararında imza inkarına dayalı menfi tespit isteminin reddinin yerinde olduğu, davacının şahsi defileri davalı ... şirketine karşı ileri süremeyeceği açıkça tespit edilmiş olmakla kesinleşen hususlarda davacının istinaf istemleri yönünden yeniden değerlendirme yapılmamıştır.

Dairemizin kaldırma kararından sonra mahkemece ticari defterler üzerinde bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verilmiş ise de; davalı şirketin ticari deftelerini ibraz etmediği, davacının ilgili dönemin usulüne uygun ticari defterlerini sunmadığı, satıcılar, sipariş avansları alt hesapları muavin defter dökümlerinin bilgisayar çıktılarını sunduğu, HMK 222/5.md koşullarının oluşmadığı, çeklerin defterde kayıtlı olup olmamasının tek başına çekleri hükümden düşürmeyeceği de dikkate alındığında mahkemenin kararının gerekçesinde; davalı ...

Pazarlama AŞ yönünden de menfi tespit isteminin reddi gerektiğine yer verilmesi yerinde görülmüş, davacı vekilinin ileri sürdüğü istinaf istemlerinin reddi gerekmiştir.

Ancak re'sen yapılan incelemede ise; her ne kadar hükümde menfi tespit yönünden istinaf kararı gereğince hükmün kesinleştiği gerekçesi ile karar verilmesine yer olmadığı kararı verilmiş ise de; menfi tespit istemine yönelik kararın kesinleşmediği, Dairemizin kaldırma kararında bedelsizlik iddiasına dayalı menfi tespit isteminin incelenmesi gerekliliğine değinilerek kararın kaldırıldığı, keza mahkemenin gerekçesinde de bedelsizlik iddiasına dayalı menfi tespit isteminin reddine karar verilmesi gereğine değinildiği,

ilk derece mahkemesinin hükmü ile gerekçe arasında çelişki oluştuğu anlaşılmakla bu husus infazda karışıklığa yol açabilecek ise de. Dairemizce düzeltilebileceğinden kararın re'sen dikkate alınan sebeplerle kaldırılmasına, kazanılmış haklar korunarak HMK 355, 353.1.b.2 md gereğince yeniden hüküm kurulmasına karar vermek gerekmiştir.