İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi E.2024/1416 K.2025/357

İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. Maddesi gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

ASIL DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin, ...San.

A.Ş ile yaptığı görüşmeler sonucu 850.000-TL franchise bedeli olarak ... ...açılması ve işletmenin de ... olması yönünde sözleşme yaptığını, aksaklıklar nedeniyle davalı şirketten yeterli şekilde mal tedariki yönünde ifa güçlüğü içine girdiğini, müvekkilinin kira bedelleri cirodan peşin alınması nedeniyle kira borcunun bulunmadığını ve işletmenin AVM açılışına yetişmemesi nedeniyle kaynaklanan kur farkı olduğundan bu zararın ayıplı ve eksik ifasına neden olduğunu, davalılar arasında organik bağ olduğunu, davalılarca ... den alınması gereken alt kira sözleşmesine ilişkin muvafakat alınmadan işlem başlattıklarını,

davalılara 13/06/2018 tarihinde çekilen ihtarname ile sözleşmenin feshedildiğini, davalıların edimlerini yerine getirmemesi yüzünden zararın daha fazla artmaması için 01/07/2018 tarihinde işletme faaliyetine son verdiğini, sözleşmenin 5 yıllık olduğunu, ancak sözleşmenin 1 yılı sonunda feshedilmesi nedeni ile bu bir yıllık bedelin hesaplanmak sureti ile iadesinin gerektiğini ileri sürerek,

sözleşmesinin süresinden önce feshedilmesi nedeni ile 75.000-TL, AVM açılış günü işletmenin hazır edilmemiş olması nedeniyle kur farkından kaynaklanan 5.000-TL ve geç açılıştan kaynaklı uğranılan kar kaybından dolayı 10.000-TL, sözleşmenin erken feshinden kaynaklı 10.000-TL'nin davalılardan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiş; ıslah dilekçesi ile franchise bedelini 568.500,87-TL'ye, fesih nedeni ile uğranılan zarar bedeli olarak 504.800,6-TLye yükseltmiştir.

ASIL DAVAYA CEVAP

Davalı ... AŞ (eski unvanı ... San. A.Ş.) vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı ile davalı olan ... San. A.Ş. arasında 07/11/2016 tarihinde Franchise Sözleşmesi akdedildiğini, aynı sözleşmenin 6.17.3 fıkrasına istinaden mezkur sözleşmenin davacı müvekkiline devredildiğini, franchise veren şirketin müvekkili ...San.

A.Ş. olduğunu, işletmenin davacı yana geç teslim edildiğine ilişkin iddiaların doğru olmadığını, sözleşmenin 7.1 ve 14.1 maddelerinde anılan hükümlerinde franchise sistemine giriş bedelinin 75.000-USD olduğunu, bu miktarın 07/11/2016 tarihinde TL karşılığının 236.325,00 TL olduğunu, açılacak işletmenin verimliliğine dair franchise verenin herhangi bir taahhütte bulunmadığını, davacının teşebbüsün kar ve zararı kendisine ait olarak sözleşme ilişkisine girdiğini savunarak, davanın reddini istemiştir.

Davalı ...Ticaret AŞ. (Eski Ünvan:... Gıda San. ve Tic. A.Ş.) vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili şirket ile davacı arasında 07/11/2016 tarihinde franchise sözleşmesi yapıldığını, müvekkili şirketin işletme kararı ile diğer davalı ... San. ve Tic.

A.Ş'ye devredildiğini, davacının kira sözleşmesi ve sözleşmeye bağlı olarak doğmuş borçlarını ödemediğinden müvekkili şirketin telafisi mümkün olmayan zararlara uğrattığını, alt kira ilişkisi kira ve ortak gider bedellerinin ödenmemesi sebebi ile müvekkili şirket tarafından sonlandırılmış olduğunu ve davacının iddialarının yerinde olmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

KARŞI DAVA

Davalı-karşı davacı ...

Gıda AŞ vekili karşı dava dilekçesinde özetle; davacı-karşı davalıya bakiye borcun ifası ve eksik ciro bildirimi nedeniyle 20.000-USD cezai şartın ifası için 7 günlük süre verildiğini, davacı karşı davalının sözleşmenin 35. maddesi hüküm altına alınan franchise alanın özenle çalışma yükümlülüğüne aykırılık ve özellikle franchise işletmesini kapalı tutması sebebiyle sözleşmenin müvekkili şirket tarafından feshedildiğini ileri sürerek, 500.000-TL lik ceza şart bedelinin davacı-karşı davalıdan tahsiline karar ve everilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı ... AŞ vekili karşı dava dilekçesinde özetle; taraflar arasında geçerli alt kira sözleşmesi imzalandığını, davacı-karşı davalı tarafından imzalanan sözleşmenin açıkça ihlal edildiğini, kira ve ortak bedellerinin ödenmemesi nedeni ile müvekkili şirketin zarara uğradığını, davacı karşı davalı tarafından işletmenin terk edilmiş olduğunu ileri sürerek,

alt kira sözleşmesi uyarınca fesih tarihine kadar doğan 181.647,24-TL kira ve ortak gider bedeli, taraflar arasında akdedilen franchise sözleşmesi uyarınca sözleşmeden kaynaklanan hak ve yükümlülüklerin diğer davalı şirkete devredildiği tarihe kadar doğan 11.708,06-TL ... bedelinin ve alt kira sözleşmesinden doğan cezai şart bedeline ilişkin olarak 34.018,17-TL'nin davacı-karşı davalıdan tahsiline karar ve everilmesini talep ve dava etmiştir.

KARŞI DAVAYA CEVAP

Davacı-karşı davalı vekili cevap dilekçesinde, açılan her iki karşı davanın reddini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk derece mahkemesince asıl dava yönünden yapılan yargılama sonucunda; taraflar arasında yapılmış sözleşmenin davalı karşı davacı ...(...) tarafından Beyoğlu ...

Noterliği'nin 13/06/2018 tarihli ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile 07/11/2016 tarihli franchise sözleşmesinin 3.5, 5.22, 10.1.3 maddelerinin davacı tarafından ihlal edildiği gerekçe gösterilerek feshedildiği, en son alınan bilirkişi kurulu ek raporunun önceki raporlara göre gerekçeli, denetlenebilir, dosya içeriğine uygun, itirazları cevaplar nitelikte ve uyuşmazlığı çözmeye yeterli olduğu,

benimsenen bilirkişi kurulu raporu ile de tespit edildiği ve dosya kapsamına yansıyan tüm delillerden anlaşıldığı üzere davacının sözleşme hükümlerini aykırı eylemlerinin davalıların davacıya ait işletmeye yeterince ürün sağlayamamasından, gönderilen ürünlerin bozuk olmasından ve davalı ile taşınmaz maliki arasında yapılan asıl kira sözleşmesinde alt kira sözleşmesi yapma yasağından kaynaklandığı,

tüm bu nedenlerle davacının müşterilere yeterince ürün sağlayamadığı gibi alt kira sözleşmesi yasağı nedeni ile işletmesi için gerekli izinleri alamadığı sözleşmenin feshine davalı eylemlerinin nedeni olduğu ve davalı tarafından yapılan feshin haksız fesih niteliğinde olduğu, taraflar arasında yapılan franchise sözleşmesi ile davacının ...markası adı ile Edirne ... içerisinde işletmeciliğe başladığı, sözleşme süresinin taraflarca 5 yıl olarak kararlaştırıldığı, davacı tarafından davalı...

Ticaret AŞ hesabına alaçatı bayilik bedeli olarak 590.000-TL ve ... hesabına Edirne ... açılacak mağaza parası olarak 196.900-TL olmak üzere 786.900-TL ödeme yapıldığı davacının sisteme giriş bedeli olarak sözleşmenin 7.1 ve 14.1 maddeleri ile belirlendiği üzere 75.000 USD+KDV ödeme borcu altına girdiği,

bu miktarın sözleşme tarihindeki kur karşılığının 277.934,25-TL olduğu davacının sözleşmenin 7.1 maddesi uyarınca sisteme giriş bedelinin iadesini isteyemeyeceği, davacı tarafından davalıya ödenen 786.900,-TL bayilik bedelinden bu miktar mahsup edildiğinde davacının 5 yıllık franchise bedeli olarak davalıya 508.965,75-TL ödemede bulunduğu sözleşme fesih tarihine kadar ödenmesi gereken 1 yıllık franchise bedele düşüldüğünde davacının 407.172,60 TL franchise bedelinini iadesini talep edebileceği, franchise bedelinin,

bakiye kısmına isabet eden 407.172,60 -TL'nin iadesi nedeniyle davacının sözleşmenin süresinden önce feshi nedeni ile zarar talebinde bulunamayacağı, davacı tarafından ayrıca 50.000-TL iş yeri için depozito ödemesi yapıldığı iş yerinin tahliye edilmiş olması nedeniyle davacının bu miktarın da iadesini talep edebileceği, davacı tarafından her ne kadar işletmenin, ...'nin açılış gününe hazır edilmemesi nedeni ile kira sözleşmelerindeki Euro kurunun sabitlenmediği gerekçesi ile zarar talibinde bulunmuş ise de; davalı...

Ticaret AŞ ile dava dışı ... Anonim Şirketi arasında imzalanan asıl kira sözleşmesinin 4.4 maddesi ile alt kira sözleşmesi yasağı konulduğu, bu nedenle davacı ile davalı ...

Ticaret AŞ arasında imzalanan alt kira sözleşmesinin geçerli bir kira sözleşmesi olmadığı, davacının geçerli olmayan bir sözleşme nedeni ile istemde bulunamayacağı, yine davacı AVM'nin açılış gününe hazır edilmemesi nedeni ile kar kaybı isteminde bulunmuşsa da, AVM'nin açılış günü gelen kişileri kaç tanesinin davacı işletmesine müşteri olarak geleceğinin ve sipariş edeceği ürünler ile davacının elde edebileceği karın davacı tarafından dosyaya sunulan deliller ile ispat edilemediği gerekçesiyle,

davanın kısmen kabulü ile toplam 457.172,60-TL'nin 16/10/2018 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak davacıya ödenmesine, fazlaya ilişkin taleplerin reddine karar verilmiştir. İlk derece mahkemesince davalı- karşı davacı ...

Gıda AŞ'nin açtığı dava yönünden yapılan yargılama sonucunda; dava konusu sözleşme hükümlerine davacının riayet edememesine davalı eylemlerinin neden olduğu, yapılan feshin haksız fesih niteliğinde olduğu, karşı davacının sözleşmenin 14.7 maddesi gereğince cezai şart isteminde bulunamayacağı gerekçesiyle, davalı- karşı davacı ... Gıda AŞ'nin açtığı karşı davanın reddine karar verilmiştir. İlk derece mahkemesince davalı- karşı davacı ...

Tic.AŞ'nin açtığı dava yönünden yapılan yargılama sonucunda; davalı...

Ticaret AŞ'nin sözleşmenin 7.2.2 maddesi uyarınca işletmenin aylık net gelirinin %5+KDV'i üzerinden hesaplanacak miktarı roality bedeli olarak talep edebileceği, davacı tarafından davalıya işletmenin faaliyeti boyunca roality bedeli ödendiğinin ispat edilemediği, adı geçen karşı davacının incelenen ticari defter ve kayıtlarına göre karşı davalıdan 11.708,06-TL roality bedeli talep edebileceği, bilirkişi raporunda dayanak ve gerekçeleri ile açıklandığı üzere, kira bedellerinin ödeme yükümlülüğünün davacı-karşı davalı ...'ın üzerinde olduğu, mevcut belgelere göre kira ve ortak giderlerin gecikmeli de olsa ... tarafından ödendiği,

bu alacak kalemi yönünden karşı davacı... Ticaret A.Ş tarafından talepte bulunulamayacağı gerekçesiyle, davalı- karşı davacı ... Tic.AŞ'nin açtığı karşı davanın kısmen kabulü ile 11.708,06 TL ... bedelinin davalı ...'dan alınarak, bu davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

İSTİNAF İSTEMİ

Davalı ...

Gıda AŞ vekili istinaf dilekçesinde; mahkemenin ıslaha karşı zamanaşımı itirazını görmezden gelerek hem usulüne aykırı değerlendirme yaptığını, hem de adil yargılanma hakkını çiğnediğini, dava tarihinden itibaren faiz işletilmesine hükmedilmesinin hatalı olduğunu, tüm bunların yanında eğer mahkeme eldeki davanın belirsiz alacak davası olduğu kanaatindeyse davanın hukuki yarar yokluğundan reddi gerektiğini, mahkemenin olmayan delillerden bahisle hüküm vermesinin haksız, hukuksuz, adil yargılanma ilkesinin ihlali olduğunu,

mahkemenin somut olaylarla ilgili başka mahkemelerce alınan kararları ve yazılı delilleri alenen görmezden gelerek hukuka ve gerçeğe aykırı karar verdiğini, mahkemenin hukuka ve gerçeğe aykırı değerlendirmesinin aksine müvekkilin sözleşmeyi feshi haklı nedene dayandığını, müvekkilinin haklı nedenle fesih bildirimi yapmadan önce davacı işletmeyi kapatıp işyerini terk ettiğini ve bir daha da dönmediğini, bu hususun noter tespitiyle sabit olduğunu, taraflar arasındaki franchise sözleşmesinin 10.1.3. maddesine göre işletmenin terkinin haklı fesih nedeni olmasının mahkemece göz ardı edilmesinin hukuka aykırı olduğunu,

müvekkili tarafından franchise sözleşmesinin haklı nedenle feshedildiği yazılı delillerle sabit olduğu halde karşı davanın reddedilmesinin hatalı olduğunu, dava konusu ettiği 850.000-TL'nin 614.462,50- TL'sinin mal karşılığı ödendiğinin dosyada mevcut faturalarla sabit olduğunu, davacıya ait malların halen AVM deposunda dururken mala karşılık ödediği bedelin müvekkili şirket tarafından iadesine karar verilmesinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu, aynı şekilde davacının dava dışı AVM'ye ödediği depozito bedelinin müvekkile borç olarak yansıtılmasının da haksız ve hukuksuz olduğunu,

mahkemenin hükme esas aldığı bilirkişi raporunun da aynı kendi kararı gibi, sundukları yazılı deliller ve diğer mahkeme kararları görmezden gelinerek düzenlendiğini, itiraza rağmen mahkemenin ısrarla aynı bilirkişi heyetinden tekrar tekrar ek rapor aldığını, hükme elverişli olmadığı mahkemenin de kabulünde olan rapora dayanakla karar verilmesinin hatalı olduğunu ileri sürerek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir. Davalı ...

Tic.AŞ vekili istinaf dilekçesinde; müvekkil şirketin asıl dava yönünden taraf ehliyeti olmamasına rağmen asıl dava sonucundan müşterek sorumlu tutulduğunu, asıl davada zamanaşımı itirazlarının değerlendirilmediğini, mahkemeye sunulan ve celp edilmesi talep edilen delillerin hepsi toplanmaksızın, hükme esas alınamayacak eksik, hatalı bilirkişi raporları ve karşı dava dilekçesinde talep ettikleri hususlar hesaplatılmaksızın hüküm kurulduğunu, müvekkil şirketin karşı davaya konu kira sözleşmesinden doğan alacaklarının "gecikmeli de olsa ödendiği" şeklinde objektif gerçeklikten uzak bir gerekçe ile reddedildiğini,

müvekkil şirket ticari defter kayıtlarında alacak olduğu görünen ve davacı tarafından ödendiği kanıtlanamayan ve bilirkişi raporlarında dahi ödenmesi gerektiği belirtilen kira ve ortak gider alacaklarının reddedilmesinin alenen haksız ve hukuksuz olduğunu, müvekkil şirket ile davacı arasında alt kiralama ilişkisi kurulduğunun açık olduğunu, depozito bedelinin müvekkil şirkete yükletilmesinin hatalı olduğunu, davacının alt kira sözleşmesinin feshine neden olması sebebiyle alt kira sözleşmesinden doğan cezai şart bedeline ilişkin değerlendirme yapıl adığımı, hüküm kurulmadığını,

davacının 2016 yılında akdedilen franchise sözleşmesinden doğan ... alacaklarını ödemediği ve asli yükümlülüklerinden birini yerine getirmediğinin açık olduğunu ileri sürerek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE

Asıl dava, franchising sözleşmesinin feshinden doğan zararların tazmini, davalı ...Gıda AŞ. tarafından açılan karşı dava, franchising sözleşmesinin feshinden kaynaklı cezai şart, davalı... Ticaret AŞ. tarafından açılan karşı dava ise, franchising sözleşmesiden kaynaklanan roality bedeli ile kira ve ortak giderlerin tahsili talebine ilişkindir.

İnceleme, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 355. maddesi hükmü uyarınca istinaf dilekçelerinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda, yukarıda yazlı şekilde asıl davanın kısmen kabulüne, davalı-karşı davacı ...Gıda AŞ. tarafından açılan karşı davanın reddine, davalı-karşı davacı...

Ticaret AŞ. tarafından açılan karşı davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Karar davalı-karşı davalı vekilleri tarafından ayrı ayrı tarafından istinaf edilmiştir. Davacı-karşı davalı ile ... AŞ (eski unvanı:... Gıda Ltd.Şti.) ile; franchise sözleşmesi, ... İşyeri Satış Ptotoklü ile alt kira sözleşmesi imzalanmıştır. Dava dilekçesi ekinde yer alan ... AŞ (eski unvanı:... AŞ)vekili Av.... tarafından davacıya hitaben bila tarihli yazıda.

20/04/2017 başlangıç tarihli franchise sözleşmesinden kaynaklanan ... (...Gıda) Ticaret AŞ'ye ait tüm hak ve yetkilerin ... (... Gıda) AŞ tarafından devralındığının bildirildiği görülmektedir. Söz konusu yazıda sadece franchise sözleşmesinin devralındığı bildirilmesine rağmen, ...AŞ.tarafından davacı-karşı davalıya gönderilen 02/05/2018 ve 22/05/2018 tarihli ihtarnamede, alt kira borcunun ödenmesinin de talep edildiği görülmektedir.

Davanın tüm tarafları tarafından da davacı-karşı davalı ile davalı-karşı davacı... Ticaret AŞ.arasında imzalanan franchising sözleşmesinin, diğer davalı-karşı davacı ...Gıda AŞ.'ye devredildiği beyan edilmesine rağmen, söz konusu devir sözleşmesi gerek davacı ve gerekse davalıların delilleri arasında yer almamıştır. Ayrıca franchise sözleşmesinde imzalanacağı belirtilen mal alım sözleşmesinin akıbeti de bilinmemektedir.

Bu nedenle davalı-karşı davalıların sıfat durumunun ve tarafların hak ve yükümlülüklerinin tespit edilmesi için öncelikle bahsi geçen devir sözleşmesinin ve franchise sözleşmesi ile bağlantılı mal alım sözleşmesinin dosyaya kazandırılması, hangi, sözleşmenin devredilip hangi sözleşmenin devredilmediğinin ve tarafların hak ve yükümlülüklerinin belirlenmesi gerekmektedir.

Davacı-karşı davalı ... (...) AŞ. tarafından, davacıya gönderilen Beyoğlu ...Noterliği'nin 13/06/2018 tarih ve ... y.sayılı ihtarnamesi ile 07/11/2016 tarihli franchise sözleşmesinin 3.5,5.22,10.1.3 vs.maddelerinin ihlal edildiği gerekçesiyle feshedildiği bildirilerek, sözleşmenin 14.7.maddesindeki cezai şart alacağının ödenmesi ihtar edilmiştir.

İlk derece mahkemesince sözleşmenin feshi hususunda benimsenen son ek rapor doğrultusunda "davacının sözleşme hükümlerini aykırı eylemlerinin davalıların davacıya ait işletmeye yeterince ürün sağlayamamasından, gönderilen ürünlerin bozuk olmasından ve davalı ile taşınmaz maliki arasında yapılan asıl kira sözleşmesinde alt kira sözleşmesi yapma yasağından kaynaklandığı,

tüm bu nedenlerle davacının müşterilere yeterince ürün sağlayamadığı gibi alt kira sözleşmesi yasağı nedeni ile işletmesi için gerekli izinleri alamadığı sözleşmenin feshine davalı eylemlerinin nedeni olduğu ve davalı tarafından yapılan feshin haksız fesih niteliğinde olduğu mahkememizce kabul edilmiştir" denilerek bilirkişi raporundaki hukuki değerlendirmeler olduğu gibi kabul edilmiştir. Dolayısıyla davalı-karşı davalı ... (...

Gıda) AŞ'nin ihtarnamede ileri sürdüğü fesih nedenlerinin haklı olup olmadığından ziyade, sözleşmenin feshine davalıların eylemlerinin sebep olduğu, bu nedenle de feshin haksız olduğu yönündeki bilirkişi görüşü aynen kabul edilmiştir. Hükme esas alınan bilirkişi raporunda, 07/11/2016 tarihinde başlayan ticari ilişkinin 30/06/2018 tarihine kadar devam ettiği belirtilmiştir.

Bilirkişi raporunda bahsi geçen ve feshin haksızlığına dayanak davalı eylemleri olarak gösterilen, işletmeye yeterince ürün sağlanamadığı iddialarıyla ilgili olarak, sözleşmenin feshi öncesi, davalı-karşı davacı tarafın temerrüde düşürüldüğüne dair bir iddia ve delil bulunmamaktadır.

Davacı-karşı davalı vekilinin cevaba cevap dilekçesi ekinde ibraz ettiği, tutanak, fatura ve fotoğrafların incelenmesinde, gerekli ısı koşullarına haiz olmayan ürün sevkiyatının 27/05/2018 tarihinde gerçekleştiği, bunun öncesinde bozuk mal teslimatına ilişkin başka bir delilin bulunmadığı görülmektedir.

Davacı-karşı davalı vekilinin dava dilekçesinde, 22/04/2017 tarihinde işletmenin hazır hale gelerek ürün tedarikinin başladığını belirtmesi, bilirkişi raporunda ticari ilişkinin 30/06/2018 tarihine kadar devam ettiğinin belirtilmesi, dolayısıyla davacı-karşı davalının, işletmenin geç açıldığı, gerekli eğitimlerin verilmediği iddialarına rağmen sözleşmeyi sürdürmesi karşısında, işletmenin AVM açılış tarihine ve sonraki 4 hafta boyunca hizmete hazır hale getirilmemesi, gerekli eğitimin verilmemesi iddialarının da, franchise sözleşmesinin feshinin haksızlığına gerekçe gösterilmesi yerinde görülmemiştir.

Hükme esas alınan 09/10/2023 tarihli bilirkişi ek raporunun; -6.sayfasında; davacı tarafından 02/05/2017 tarihinden 13/04/2018 tarihine kadar kira bedelleri ve ortak gider aidatları düzenli olarak ödendiğinin görüldüğü, -7.sayfasında; davalı-karşı davacı ...

AŞ.nin ticari defterlerine göre, kira ve elektrik-su, depo-ortak alan vs. gibi fatura tahakkuklar sonucu ise 30/06/2018 tarih itibari ile davacının kira alacaklarından 181.647,24-TL ... bedelinden 11.708,06-TL olmak üzere 193.355,30 TL borç bakiyesinin bulunduğu, -8.sayfasında; mevcut belgelere göre davacının kira bedelleri ve ortak giderleri gecikmelide olsa yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere ödediğinin görüldüğü, -10.sayfasında; davacının ortak alan ve kira kullanımından dolayı 30/06/2018 tarihi itibari ile ...

A.Ş.'ye kiralardan 181.647,24 TL, ... bedelinden 11.708,06 TL olmak üzere 193.355,30 TL borç bakiyesinin bulunduğu,-10.sayfasında; davalıların toplam alacak miktarları olan 193.355,30 TL + 25.043,83 TL =218.399,13-TL'nin davacının ödemiş bulunduğu mağaza ve frachaise bedeli olan 786.900-TL'den mahsubu sonucu davacının sözleşme uyarınca 568.500,87-TL alacaklı konuma geldiği belirtilmiştir.

Raporda salt davalı-karşı davacı ... (.. ...) AŞ defterlerine göre kira bedeli belirlenerek, kira bedellerinin geç de olsa ödendiği belirtildikten sonra, tekrar davacının 181.647,24 TL kira borcu olduğu belirtilerek, ödenen mağaza ve franchise bedelinden mahsup edilmiştir. Kira bedelleri hususunda kendi içinde çelişkili bilirkişi raporunun, denetime elverişli olduğu kabul edilerek hükme esas alınması doğru görülmemiştir.

Dava dilekçesinde, ...'nin kiralama işlemlerini yapan ... firmasının 13/04/2017 tarihinde işyerlerini sözleşmelere uygun şekilde hazırlayıp fiilen açanlarının kira sözleşmelerinde geçerli olacak olan Euro kurunun 3,30-TL olarak sabitlendiğini bildirdiği, ...firmasının işletmeyi hazır hale getirememesi nedeniyle, kira farkları nedeni ile kiralayan AVM yönetimi tarafından Bakırköy .. İcra Md'nün ... E. sayılı dosyadan haciz ve tahliye işlemi başlatıldığı ileri sürülmüştür.

Yine davacı-karşı davacı, alt kira yasağı nedeniyle ruhsat alamadığını, davalı-karşı davacı taraf ise, AVM işletmesinin alt kira ilişkisine zımnen muvafakat ettiğini ileri sürmüştür.

Söz konusu AVM'de davacı-karşı davacının işletme için gerekli izin almadan nasıl ticari faaliyette bulunduğu anlaşılamadığı gibi, AVM tarafından davacı-karşı davacının malları üzerinde hapis hakkını kullanmasının, dolayısıyla da davacı-karşı davacının işyerini terk etmesinin, alt kira yasağıyla ilişkili şekilde dava dışı AVM tarafından gerçekleştirilen hapis hakkından mı yoksa davacı-karşı davacının kira bedellerini ödememesinden mi kaynaklandığı da somut olarak belirlenmemiştir.

Açıklanan nedenlerle, taraflarca ileri sürülen franchise sözleşmesinin devrine ilişkin sözleşme ve franchise sözleşmesi ile bağlantılı mal alım sözleşmesi dosyaya kazandırılıp, tarafların sıfat ve yükümlülükleri belirlenerek, tarafların hangi yükümlülüklerini yerine getirdiği, hangilerin yerine getirmediği tek tek belirlenerek, fesih ihtarında ileri sürülen fesih sebepleri ve fesih sebeplerine ilişkin öncesinde temerrütün gerçekleşip gerçekleşmediği veya temerrüt ihtarına gerek olup olmadığı gibi hususlar tek tek incelenerek, hukuki değerlendirme bilirkişiye bırakılmaksızın teknik konularda gerekirse yeni bilirkişi raporu alınarak;

franchise sözleşmesinin feshinin haklı olup olmadığı, fesih nedeni olarak ileri sürülen hususların davalı-karşı davacıların eylemlerinden kaynaklanıp kaynaklanmadığı hususlarında değerlendirme yapılarak; yine alt kira sözleşmesi, ödeme belgeleri ve tüm deliller birlikte değerlendirilerek, davacı-karşı davalının davaya konu işyeri için işyeri ruhsatı/izin alıp alamadığı, davaya konu işyerine ilişkin vergi kaydı bulunup bulunmadığı gibi hususlar da araştırılarak, ödenmesi gereken kira bedelleri somut olarak tespit edilerek, davacı-karşı davalının kira borcu bulunup bulunmadığı, ödenen depozitonun kira borcuna mahsup edilip edilmediği,

dava dışı AVM'nin hapis hakkını kullanması soncu davacı-karşı davalının ticari faaliyetinin sona ermesinin kimin kusurundan kaynaklandığı tespit edilerek, sonucuna göre HMK'nın 297.maddesine uygun şekilde karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ve çelişkili bilirkişi raporu doğrultusunda, uyuşmazlığın çözümü tamamen bilirkişiye bırakılarak hüküm kurulması doğru görülmemiştir.

Açıklanan nedenlerle davalı-karşı davacı vekillerinin istinaf itirazlarının kısmen kabulü ile, HMK’nın 353/1-a-6. maddesi gereğince yerel mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine, kaldırma sebep ve şekline göre sair istinaf itirazlarının bu aşamada incelenmesine yer olmadığına karar vermek gerekmiştir.