İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi E.2024/1659 K.2025/215

İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. Maddesi gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle.

Dava konusu tasarımın 1996'da USB kısaltması ile bilgisayarlar için bulunan ünitenin gelişmesi neticesinde elektrik şarj etme özelliği kazanması neticesinde tekniğin zorunlu kıldığı şekillerden sadece biri olduğunu, mutlak yenilik taşımadığını ve teknik işlevi tasarımı şekillendirdiğinden hükümsüzlüğü gerektiğini, cihazın özel olarak ... iştiraki olan İETT'nin 2012 yılında otobüslere uygulanmak üzere mobil şarj ünitesi üretimi ve satın alam kararı ile ürün üretimi ile doğduğunu,

talep üzerine cihazın otobüslerde yolcuların tutunması için direklere entegre edilecek nitelikte olması belirli standartlarda yuvarlak ve boş olacak şekilde teknik zorunluluk nedeni ile üretildiğini, tasarım fikrinin kaynağının İETT olduğunu, davalı ve müvekkilinin talebe uygun ürün uygulaması için çalışan şirketler olduğunu, önceki tarihli benzer uygulamalar olduğunu belirterek davalı adına 30/12/2013 tarih 2013/08743 tescil nolu endüstriyel tasarımın hükümsüzlüğünü ve sicilden terkinini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; İstanbul 4.FSHH Mahkemesinin 2015/110 Esas nolu dosyası ile davacı şirketin şirket ortağı ve yetkilisi olan ...'na ait diğer bir şirket olan dava dışı ... Ltd.Şti. adına müvekkil şirketin endüstriyel tasarım belgesinin hükümsüzlüğü ve sicilden terkini davası açıldığını, feragat nedeniyle davanın reddedildiğini, kesin hüküm itirazlarının dikkate alınmasını, davacının bu davayı açmasında hukuki yararının bulunmadığını, davacının dava ehliyetinin bulunmadığını, davanın esas yönünden de reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN İLK KARARI

"... Somut olayda hükümsüzlüğe konu edilen endüstriyel tasarımın koruma şartı olan yenilik ve ayırt edicilik özelliğine sahip olduğu anlaşıldığından davanın reddine karar verilerek yukarıda açıklanan gerekçe kapsamına göre Davanın reddine," şeklinde karar verilmiştir.

DAİREMİZİN KARARI

Dairemizin 30/06/2022 tarih ve 2020/1093Esas, 2022/1196 karar sayılı ilamı ile; "...Somut uyuşmazlıkta; dosyada mevcut bilirkişi raporları yeterli ve denetime elverişli incelemeyi içermediği gibi, hükme esas alınan 2.bilirkişi heyeti raporunun kısmen ayrık görüş içerdiği dikkate alındığında, bilişim uzmanı ve tasarım uzmanı bilirkişilerin bulunduğu yeni bir heyetten rapor alınarak değerlendirme yapılması gerekirken eksik incelemeye dayalı bilirkişi raporlarına göre karar verilmesi doğru görülmemiş, davacı vekilinin istinaf isteminin bu yönden kabulü gerekmiştir" şeklindeki gerekçe ile kararın kaldırılmasına karar verilmiştir.

DAİREMİZ KARARINDAN SONRA İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARI: "...Bam kaldırma ilamı ve yukarıda belirtili mevzuat hükümleri, tüm dosya kapsamı, deliller, ekler, bam kaldırma ilamı sonrası hazırlanan bilirkişi raporları ve yine bilirkişilerce internet üzerinden yapılan araştırmalar neticesinde.

Hükümsüzlüğü talep edilen ... tescil numaralı, başvuru tarihi 30.12.2013 olan Endüstriyel “Tasarımın, 30.12.2013 tarihinden Önce kamuya sunulduğunu gösteren denetlenebilir benzer veya aynı tasarıma rastlanamadığı, sonuç olarak ... tescil numaralı Endüstriyel tasarımın yenilik ve ayırt edicilik özelliklerine sahip olduğu, Dava Dilekçesi incelendiğinde, mevcut dava dosyası kapsamında faydalı model hükümsüzlüğünün konu edilmediği, dava konusu tasarımın koruma şartı olan yenilik ve ayırt edici nitelik özelliklerine sahip olduğu,

Bam kaldırma ilamında bahsi geçen raporlar arasındaki çelişkinin kaldırma ilamı sonrası alınan iki ayrı bilirkişi raporu ile giderildiği anlaşılmakla. Açılan davanın reddine," şeklinde karar verilmiştir.

İSTİNAF İSTEMİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle.

Dava konusu tasarımın ortasında yer alan USB girişi, herhangi bir yenilik özelliği taşımadığını ve teknik işlevin tasarımı şekillendirdiğini, Tasarımın USB girişi haricinde kalan yerlerine dair düzenlenen tasarım ise geçmişten bu yana var olan Otobüs duracak butonlarının bire bir aynısı olup herhangi bir yenilik özelliği barındırmadığını, Davalı şirket ile İETT arasında gerçekleşen 5.11.2013-24.01.2014 tarihleri arasında, konusu ‘USB Şarj Sistemi’ olan yazışma içeriğinde, "…şarj aletinin demosu sergilenmiştir.

Fikir beğenilmiş fakat daha önce de konuştuğumuz gibi boyut ve estetiki açıdan uygun bulunmamıştır’, ‘…fikir adına tasarım büyük bulundu diyorsunuz acaba hangi ölçütleri büyük bulundu?... renk konusunda bir karar verebildiniz mi?...’, ‘boyutları daha küçük olacak şekilde (bizdeki duracak butonlarına yakın) düşünüyoruz. Renk sarı olabilir’, ‘tam istediğim gibi olmuş. Ellerinize sağlık’, ‘gönderdiğiniz en son çizimler onaylandı.

Kalıp çalışmasına bugün itibariyle başlayabilirsiniz" şeklinde olup davalı şirketin hali hazırda mevcut olan tasarıma teknik özellik eklediğini, tasarımın özelliği İETT tarafından davalı şirkete iletildiğini, bu hususların raporlarda değerlendirilmediğini, ... San. Ve Tic. A.Ş.

Ye ait otobüs duracak butonu tescilli tasarım olarak yer aldığını, 2006 yılında üretilen ve 2010 yılında İETT tarafından toplu taşıma aracı olarak kullanılan ... marka otobüsün içinde yer alan Otobüs Duracak (STOP) butonlarının, işbu davaya konu tasarımın teknik özelliği hariç birebir aynısı olduğunu, dilekçelerinde görsel sunmakta olduklarını, ülkemizde kullanılan Duracak ikaz butonları da keza söz konusu tasarımın bire bir aynısı olup Söz konusu bu düğmelerin 2005 yılında kullanılmaya başlanmış ve 2010 yılından itibaren hemen hemen aynı tasarıma sahip olduğunu, Bilirkişi incelemelerinin aynı ve yetersiz araştırmaya dayandığını,

uzman bilirkişilerin görüşlerine açıklama getirmediğini, itiraza rağmen aynı değerlendirmeye ulaşıldığını, Yalnızca 02.01.2019 tarihli ..., Prof.

Dr. ... ve ... tarafından hazırlanan bilirkişi raporunda, Makine mühendisi bilirkişi görüşünde, "…teknik detaylar büyük oranda İETT tarafından kısıtlanmıştır…ayrıca USB şarj cihazının ölçüleri İETT otobüslerindeki yolcu tutunma borularına monte edilebilecek ölçülere ve ayakta duracak yolcuların ulaşabileceği konuma sahiptir... tasarım, İETT’nin sözleşmeyle belirlediği teknik (güvenlik,

konfor) özellikler dışında küçük ve önemsiz ve cihazın fonksiyonelliğine etki etmeyen yüzey şekilleri içermektedir… anılan nedenlerle davalının tasarımının özgün bir tasarım olarak kabul edilmesi mümkün görülmemiştir." ifadeleri ile söz konusu cihazın İETT tarafından belirlendiği,

belirlenmiş ve var olan hazır tasarıma davalı şirket tarafından teknik özellik eklendiği göz önünde bulundurularak rapor sunulmuş olduğunu, diğer tüm raporların yüzeysel olduğunu, Bilirkişilerin, dünyada emsali olduğunu bilinen tasarıma ilişkin Google arama motoru üzerinden araştırma yapmak yerine ..., ... ve ... tasarım tescil kayıtları da dahil yenilik araştırması yapması gerektiğini, Teknik zorunluluk koruma dışı hallerden biri olarak hem KHK’de hem de SMK’da açıkça düzenlendiğini, teknik şartnameye göre üretilen ürünün endüstriyel tasarım olarak tescil edilmesinin mümkün olmadığını, Kabul anlamına gelmemekle birlikte;

şayet özgün bir tasarım olduğu bir an için kabul edilse dahi.

İETT’nin talebi üzerine tasarlanmış olduğundan; davalının işbu tasarım üzerinde herhangi bir sınai mülkiyet hakkı olmayacağı bu durumunda davalının sektörde tekelci tutum sergilemesine ve böylece HAKSIZ REKABET durumu yaratacağını, Tasarımın dünyanın her yerinde 2000'li yılların başından itibaren mevcut olduğunu, Dava konusu tasarımın aynı zamanda TP nezdinde ... no’lu faydalı model tesciline sahip olduğunu; söz konusu faydalı modelin İstanbul 2. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi’nin 2016/8 Es.

2016/228 K. Sayılı ilamı ile faydalı modelin yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik kriterlerinden “yenilik” kriterini taşımadığının önceki tarihlerde dünyada başkaca örneklerinin varlığının tespit edilmesi nedeniyle hükümsüzlüğüne karar verilmiş olması karşısında işlevi ile ilgili olarak yeni olmadığına ve dünyada emsallari olduğuna karar verilen bir faydalı modelin “teknik ve şekli zorunluluklar” taşıması nedeniyle tasarımının da yeni olamayacağını tartışması ve değerlendirmesi ve emsallarini araştırması gerektiğini belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE Dava, ... numaralı "usb şarj cihazı" adlı tasarımın hükümsüzlüğü istemine ilişkindir.İlk derece mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir. Bu karara karşı davacı vekili, yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi gereğince, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.

Somut uyuşmazlıkta; mahkemece alınan bilirkişi raporları, davacı yanca sunulan delillere göre dava konusu tasarımın başvuru tarihinden önce kamuya sunulduğuna ilişkin denetlenebilir tarih içerir herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamamış olup bilirkişilerin raporlara yansıyan tespitleri, görseller incelendiğinde re'sen araştırma da yapıldığı anlaşılmaktadır.

Davacı vekili, tasarımın teknik zorunluluktan kaynaklandığını ve İBB'nin talebi üzerine tasarlandığından davalının hak sahibi olmayacağını ileri sürmüş ise de; dosyadaki ihale şartnamesi incelendiğinde tasarıma konu ürünü açıklayıcı herhangi bir görsele yer verilmediği, otobüslerde şarj ünitesi USB şarj cihazına ilişkin istenen teknik özelliklerin yer aldığı, bilirkişilerin de yazışmaları değerlendirdikleri görülmüştür.

Tasarımda korunanın görünüm olduğu, seçenek özgürlüğüne ilişkin raporlara yansıyan görseller ve şartname içeriğine göre teknik zorunluluktan söz edilemeyeceği, tasarımın yenilik unsura haiz olmadığının ispatlanamadığı dikkate alındığında davanın reddi kararında usul ve esas yönünden hukuka aykırılık görülmemiş, davacı vekilinin istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.