İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi E.2023/1686 K.2024/32

Taraflar arasındaki davada İstanbul 16. Sulh Hukuk Mahkemesi ile İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemelerince ayrı ayrı görevsizlik kararı verilmesi nedeni ile yargı yerinin belirlenmesi için gönderilen dosya içindeki tüm belgeler incelendi, gereği düşünüldü:

KARAR Dava, tazminat istemine ilişkindir.

İstanbul 16. Sulh Hukuk Mahkemesince, "...Davacı tarafından, taraflar arasında aktedilen 03.03.2009 tarihli sözleşmenin süresinden önce haksız olarak feshedilmiş olması sebebiyle uğranılan zarar, yapılan masraflar ve kazanç kaynın tahsili istemiyle huzurdaki davanın açıldığı anlaşılmış olup; tüm dosya kapsamı, taraf beyanı ve delilleri, getirtilen ihale dosyası ile sözleşme hükümleri birlikte incelendiğinde her ne kadar taraflar arasındaki sözleşme kira sözleşmesi olarak adlandırılmışsa da sözleşme içeriğinden taraflar arasında işletme sözleşmesi yapıldığı,

tipik bir kira sözleşmesinden farklı olarak karma edimli bir sözleşme olduğu ve taraflar arasındaki ilişkinin aslında ticari iş niteliğinde olduğu, aynı tür davalarla ilgili olarak kesinleşmiş yargı kararlarından da anlaşılacağı üzere mahkememizin görevli olmadığı ..." gerekçesiyle görevsizlik kararı verilmiştir.

İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi ise, "...Her ne kadar uyuşmazlığın işletme kira sözleşmesinden kaynaklandığından bahisle dosya mahkememize gönderilmiş ise de; kiralananın otel veya sosyal tesis olarak kullanılacak olmasının sözleşmenin kira sözleşmesi olduğu gerçeğini değiştirmeyeceği, gerekçeli kararda atıf yapılan Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2017/3-7377 E.K. sayılı kararına konu uyuşmazlığın işletme hakkının devrine ilişkin olduğu, kaldı ki söz konusu uyuşmazlıkta her iki tarafın tacir olduğu, ne var ki eldeki uyuşmazlıkta davalı İdarenin tacir sıfatının bulunmadığı,

bu haliyle çekişmeyi sona erdirme görevinin sulh hukuk mahkemesine ait olduğu..." gerekçesiyle görevsizlik yönünde hüküm kurmuştur.

6100 sayılı HMK'nın 4/I-a maddesinde kiralanan taşınmazların, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununa göre ilâmsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler ayrık olmak üzere, kira ilişkisinden doğan alacak davaları da dâhil olmak üzere tüm uyuşmazlıkları konu alan davalar ile bu davalara karşı açılan davalara, konuları ve değerlerine bakılmaksızın sulh hukuk mahkemelerinde bakılacağı hükmüne yer verilmiştir.

Sözleşme tarihinde yürürlükte bulunan BK'nın 270. maddesi "Hasılat kirası, bir akittir ki onunla kiralayan, kiracıya ücret mukabilinde hasılat veren bir malın veya hakkın kullanılmasını ve semerelerinin iktitafını terk etmeği iltizam eder. Kira, ya nakit yahut devşirilecek semere veya hasılatın bir hissesi olabilir; ikinci surete, iştirakli kira denir." şeklindedir. 6098 sayılı BK'nın 357. maddesi de sadeleştirilmiş haliyle aynı yöndedir.

Bir kira sözleşmesinin adi kira mı yoksa hasılat(ürün) kirası mı olduğunun belirlenmesinde kiracının, kiralanan şeyin ürünlerinden yararlanma yetkisi olup olmadığı başlıca ve en önemli kriterdir. Lokanta, otel, kantin, hastane, okul, dükkan, fabrika gibi iş yerlerinin işletilmek maksadıyla kiraya verilmesinde, reklam panolarının kiralanmasında, taksi kiralarında söz konusu olan hasılat kirasıdır (Serim, Arkan Azra.

Hasılat Kirasında Tarafların Hak ve Borçları, İstanbul 2010, s. 3). Öte yandan ürün kirasında kira bedelinin üründen bağımsız bir bedel olarak kararlaştırılması hâlinde genel ürün (hasılat) kirasından; buna karşılık kira bedeli, ürünün belli bir hissesi ya da bölümü olarak belirlenmiş ise, katılmalı (iştirakli) ürün kirasından söz edilir (6098 sayılı TBK m. 357. 818 sayılı BK m. 270). Yine ürün kirası belirli ve belirsiz süreli yapılabilir.

Ürün kirasında kiraya verenin en önemli borcu, kiralananı sözleşmeye uygun şekilde teslim ederek kiracının sözleşmeye uygun şekilde kullanmasını, semerelerinden yararlanmasını temin etmesi veya işletilmeye müsait biçimde bulundurmasıdır.

Davacı vekili, dilekçesinde aynen "İl Özel İdaresi ile imza edilen kira sözleşmesinin müvekkilin hiçbir kusuru olmaksızını süresinden önce haksız olarak feshi neticesinde müvekkil şirketin uğramış olduğu zarara istinaden dava konusu taşınmaza yapılan masraflar ile mahrum kalınan kârı talep etmek gereği doğmuştur."şeklinde açıklama ve istemde bulunarak eldeki davayı açmıştır.

Davacının dayandığı dava dilekçesi ekindeki "Kira Kontratosu başlıklı sözleşmenin ön yüzündeki kiralanan şeyin "otel işletmeciliği" amacıyla kullanılacağına ilişkin ibare ve sair bilgiler ile "Sosyal Tesisler İşletme Sözleşmesi Özel Hükümleri" başlığı altındaki hükümlere bakıldığında, sözleşme konususunun, sosyal tesislerin, sözleşmedeki şartlar dahilinde, işletme hakkının belli süreyle devrine ilişkin olduğu görülmektedir.

Az yukarıda yapılan açıklamalara göre, davacının dayandığı sözleşme hasılat kirasına ilişkin olduğu gibi, davacı tarafında da bu sözleşme ile davaya konu taşınmazın davacıya kiralandığı ancak haksız feshi nedeniyle işletememekten kaynaklı zarara uğradığı iddia edilmektedir.

O halde, taraflar arasındaki ilişki, kira sözleşmesi kapsamında değerlendirilecek olmasına göre. uyuşmazlığın sulh hukuk mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir.(YARGITAY 20. Hukuk Dairesi Esas no : 2015/7860 Karar no:: 2015/11595 )