İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2021/2005 K.2025/613

Taraflar arasındaki Alacak davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine yönelik olarak verilen hükme karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya içerisindeki tüm belgeler okunup, incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle;Müvekkil şirket ile davalı şirket arasında 18/07/2013 tarihinde imzalanan sözleşme kapsamında, davalı şirkete ait ...

HMK ... ve ... marka iş makinelerinin müvekkil şirketçe satışı ve pazarlanması hususunda kararlaştırıldığını, taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 4.2 maddesinde ... marka iş makinesinin minimum satış bedelinin 1.675.000,00-EURO ... marka iş makinesinin minimum satış bedelinin ise 1.175.000,00-EURO olarak belirlendiğini, devamla her iki makinenin birlikte satılması halinde toplam satış bedelinin 2.650.000,00-EURO olarak belirlendiğini, davalı şirketçe müvekkil şirkete ödenecek hizmet bedeli ise söz konusu makinelerin birlikte satılması halinde 2.500.000,00-EURO'uyu aşan tutar olduğunu,

anılan sözleşmenin 4.3 maddesinde ise makinelerin müvekkil şirketçe ayrı satılması halinde hizmet karşılı olarak her bir makine için 75.000,00-EURO + KDV'nin satış işlemin gerçekleşmesini takip eden 2 iş günü içerisinde müvekkil şirkete ödenmesinin kararlaştırıldığını, taraflar arasında imza altına alınan 18/07/2013 tarihli sözleşme kapsamında müvekkil şirketçe satış ve pazarlanması üstlenilen ...marka iş makinesinin davalı şirketçe sözleşmeye aykırı satış işlemi dolayısıyla fazlaya ilişkin ve talep haklarının saklı kalması kaydıyla 20.000,00-TL avans faiziyle davalıdan tahsilini,

yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle.

Davacı firmanın dayandığı komisyon sözleşmesinde, komisyon ücreti iş makinesi başına 75.000,00-EURO + KDV olarak belirlendiğini, ancak davacının bu hususu kendi beyanı ile de sabit olduğu halde dava değerini 20.000,00-TL gibi düşük bir tutarda göstererek eksik nisbi harç ödediğini, davacı taraf, müvekkili firmanın, ...marka iş makinesi için 1.675.000,00-EURO + KDV olarak belirlenen iş makinesini 1.400.000,00-EURO bedelle sattığını beyan ettiğini, bu durumda, müvekkil firmanın sözleşmede belirlenen minimum satış bedeli tutarından daha aşağıda satılan iş makinesi için davacı firmaya komisyon bedeli ödeme yükümlülüğü doğmadığını,

18/07/2013 tarihli komisyon sözleşmesinin 5. Maddesi uyarınca süresi 15 gün olan sözleşme, sona erdikten sonra satış gerçekleştirdiğini, bu durumda da müvekkil firmanın, davacıya firmaya komisyon bedeli ödeme yükümlülüğünün bulunmadığını, öncelikle davacı tarafça eksik nisbi harcın tamamlatılmasını, haksız ve yersiz davanın reddi ile yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, "..huzurdaki davanın tarafları arasında akdedildiği ihtilafsız olan 18/07/2013 tarihli sözleşme ile davalının maliki olduğu ...ile ... marka iş makinelerinin satışını gerçekleştirmek için tanıtım, pazarlama ve aracılık hizmetlerinin davacı tarafça üstlenildiği anlaşılmıştır.

Davacı yanın huzurdaki davada sözleşmenin 4.6 maddesi gereğince sözleşme süresi boyunca ve sözleşmenin sona ermesini takip eden 6 ay içerisinde davacı şirketin onayı alınmaksızın ...marka makinanın sözleşmenin 3. maddesinde belirtilen şirketlere satılmaması taahhüdüne aykırı davranıldığı iddiasına dayalı olarak sözleşmenin 4.7 maddesine dayalı alacak isteminde bulunduğu, davalı yanın satışa yönelik iddiaları kabul etmediği, davanın reddini savunduğu saptanmıştır.

Kanunda aksi öngörülmedikçe kural olarak herkes iddiasını ispatla yükümlü olup HMK'nın 190. maddesi gereğince; ispat yükünün, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa ait olduğu görülmüştür.

Dolayısıyla somut olayda anılı makinenin sözleşmenin 3. maddesinde belirtilen şirketlere onayı olmaksızın satımının yapıldığını ve sözleşmenin 4.7 maddesine dayalı olarak alacak istemine hak kazandığını ispatla yükümlü olan taraf davacı olmakla birlikte davacının delil listesi ile celbini talep ettiği evraklara yönelik olarak betimlenen şirketlere ve noterliklere yazılar yazılmasına karşın ...marka makinenin sözleşmenin 4.7 maddesine aykırı şekilde sözleşmenin 3. maddesinde yazılı şirketlere satışının yapıldığını ispata elverişli herhangi bir kayıta rastlanılmadığı gibi davalı şirketin ticari defterleri üzerinde yapılan inceleme kapsamında

da anılı makinenin satışına ilişkin herhangi bir işleme rastlanılmadığı anlaşılmıştır. Bu hali ile anılı alacak isteminin tüm dosya kapsamında ispata muhtaç kaldığı ve neticeten sübut bulmadığı anlaşılmış olup bu yöndeki alacak talebinin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmakla; davanın reddine" karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle.

İlk Derece Mahkemesi'nce gerekçeli karar kapsamında her ne kadar reddine karar verilmesi gerektiği belirtilmişse de anılan gerekçenin kabul edilebilirliği bulunmadığını, zira dosya kapsamında İlk Derece Mahkemesi'nce yeterli inceleme yapılmadığını, delillerinin gereği gibi toplanmadığını, hükme esas alınan ve davalı defterleri üzerinde yapılan inceleme neticesinde istihsale edilen bilirkişi raporu kapsamında davalı şirketin incelemeye esas alınan yıllara ilişkin faturaları ve BA - BS Formları incelenmediğini yalnızca anılan yıla ilişkin ticari defterler üzerinde inceleme yapıldığını,

davalı şirketin BA - BS Formları ve faturaları incelenmeksizin bu kayıtların muhteviyatı ile ticari defterle uyumlu olup olmadığı tespit edilmeksizin hazırlanan eksik ve hatalı raporun hükme esas teşkil edemeyeceğini, hükme esas alınan bilirkişi raporu kapsamında davalı firma envanter kayıtlarında ...marka iş makinesinin bulunmadığının tespit edildiğini, işbu davaya konu sözleşme tarihi itibariyle ...marka iş makinesinin davalı mülkiyetinde bulunduğu sabitken rapor tarihi itibariyle envanter kayıtlarında bulunmayan iş makinesinin akıbetinin açığa kavuşturulması gereğinin tartışmasız olduğunu,

taraflar arasında imza altına alınan 18.07.2013 tarihli sözleşme kapsamında genel olarak müvekkili şirketçe, davalıya ait ...iş makinesinin sözleşmede belirlenen şirketlere satış ve pazarlanmasını, bunun karşılığı olarak davalının müvekkili şirkete komisyon ödemesi hususları kararlaştırılmışsa da bilirkişi raporu kapsamında da tespit edildiği üzere davalı firma tarafından sözleşmeye aykırı bir şekilde sözleşme konusu ...marka iş makinesinin satımının gerçekleştiğinin şüphesiz olduğunu, hükme esas alınan bilirkişi raporunun devamında ise davalı şirket tarafından sunulan ...

Şirketi ile arasındaki muavin dökümünün incelenmesinde mevcut kayıtlarda ...marka iş makinesinin satış kaydının bulunmadığı ve cari hesabın kapalı olduğunun tespit edildiğini, müvekkili şirket ile 18.07.2013 tarihinde imzalanan sözleşme sırasında davalı şirket kayıtlarında mübrez olan ...marka iş makinesinin davalı şirket ticari defter kayıtları nezdinde yapılan inceleme neticesinde bulunmaması ve fakat buna rağmen ...

Şirketi ile arasındaki muavin döküm gereğince de herhangi bir satış kaydının bulunmamasının açıkça birbiriyle çelişkili olduğunu, kaldı ki, davalı firma tarafından cevap dilekçesinin 5. maddesinde ...marka iş makinesinin satışının gerçekleştiğinin açık bir şekilde ikrar edildiğini, davalı tarafın da satışın gerçekleştiği yönünde açık ikrarı karşısında İlk Derece Mahkemesi'nce satışın gerçekleştiğinin ispatlanmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmesinin taraflarınca anlaşılamadığını,

tüm bunların yanı sıra İlk Derece Mahkemesi'nce dış satım işlemlerini kayıt altına alan ve kontrolünü sağlayan Ticaret Bakanlığı - Gümrükler Genel Müdürlüğü nezdinde de satışa ilişkin inceleme yapılmadığını, dosya kapsamındaki tüm beyanlarını tekrarla taraflar arasında münakit, dosyada mübrez sözleşme hükümleri karşısında davalı şirketçe sözleşme konusu ...marka iş makinesinin ...

A.Ş. nezdinde faaliyet gösteren şirketlerden birine satışı gerçekleştirildiğini ancak müvekkili şirkete herhangi bir ödeme yapılmadığını, müvekkili şirket tarafından söz konusu iş makinasının sahada ...

Holding'e bağlı olarak yapılan işlerde kullanıldığına şahit olunması akabinde tespit edildiğini, İlk Derece Mahkemesi'nce dosya kapsamında gerekli ve yeterli inceleme yapılmaksızın beyanlarının sübuta ermediği yönündeki gerekçenin kabulü mümkün olmamakla İlk Derece Mahkemesi'nce davanın reddine dair verilen hükmün gerçekleştirilecek istinaf incelemesi neticesinde kaldırılmasına, istinaf yargılaması gereğince davanın kabulüne, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, davalının davacı ile arasındaki sözleşmeyi ihlal ettiği iddiasıyla davalının ödemesi gereken komisyon bedelinin tahsili istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekilince istinaf yasa yoluna başvurulmuştur. Davacı, taraflar arasındaki sözleşmeye konu ...marka iş makinesini ...

Holding A.Ş. nezdinde faaliyet gösteren şirketlerden birine 1.400.000 Euro karşılığında satışının gerçekleştiğini ancak herhangi bir ödeme yapılmadığını, bu haliyle davalının sözleşme hükümlerine aykırı davrandığını ileri sürerek sözleşmeden kaynaklanan ücretin ödenmesi istemiyle eldeki davayı açmıştır.

Davalı ise davacının iş makinesinin 1.400.000 Euro bedelle satıldığı beyanına göre bu tutarın sözleşmede belirlenen minimum satış bedeli tutarından daha aşağıda olması nedeniyle davacıya komisyon bedeli ödeme yükümlülüğü doğmadığını, makinanın sözleşme sona erdikten sonra satışının gerçekleştirdiğini, bu durumda davacıya komisyon bedeli ödeme yükümlülüğünün bulunmadığını savunmuştur.

Taraflar arasında 18.07.2013 tarihinde davalının maliki olduğu ..., ... marka iş makinalarının ... A.Ş., ... Tic. A.Ş., ... Ltd. Şti., ... SH.A.,..., ....

Şirketlerine veya bu şirketlerin bağlı ortaklarına, sermayedarlarına, grup şirketlerine satışını gerçekleştirmek üzere tanıtımını yapma ve davalı ile alıcı arasında satış işlemlerine destek hizmeti verme konusunda 15 gün süreli sözleşme imzalanmış olup, sözleşmenin 4.2 maddesine göre ...marka iş makinesinin minimum satış bedelinin 1.675.000 Euro, ... marka iş makinesinin minimum satış bedelinin 1.175.000 Euro olduğu,

sözleşmenin 4.3 maddesine göre makinelerin ayrı ayrı satılması halinde hizmet karşılığı olarak her bir makine için 75.000 Euro + KDV'nin satış işlemin gerçekleşmesini takip eden 2 iş günü içerisinde davacıya ödeyeceği , sözleşmenin devamı maddelerinde davalının yukarıda ismi yazılı olan şirket ve bağlı ortaklarından kendisine gelen tüm başvuruları davacıya bildirmeyi, bu kişi ve kuruluşlar ile ilgili olarak davacının onayı olmadan satış işlemi yapmamayı , sözleşme boyunca gerek bizzat gerekse başka kişi ve kuruluşların aracılığı ile belirtilen kurum ve kuruluşlarla satış işleminde bulunmamayı,

sözleşme süresi boyunca ve sürenin sona ermesinden itibaren 6 ay içerisinde makinaların belirtilen şirketler ve bağlı ortaklarına davacının onayı olmadan satış işleminde bulunmamayı taahhüt ettiği, davalının bu taahhütlerini ihlal etmesi ve sözleşmede belirtilen makinaları yukarıda ismi yazılı olan şirket ve bağlı ortaklarına satması veya kiralaması halinde hizmet bedeli ödemekten imtina edemeyeceği, davalının sözleşme konusu makinalar üzerinde zilyetliği veya işlem yapma yetkisinin bulunmaması halinde de davacıya hizmet bedeli ödeyeceği kararlaştırılmıştır.

6762 sayılı Ticaret Kanunu'nun 100.maddesinde "ticaret işleri tellallığı" başlığı altında özel olarak düzenlenmiş iken 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda (TTK) böyle bir ayrıma gidilmemiştir. Genel olarak tellallık/simsarlık Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 520 ile 525. maddeleri arasında düzenlenmiş olup, TBK'nın 520.

Maddesine göre bu sözleşme, simsarın taraflar arasındaki sözleşme kurulması imkanın hazırlanmasının veya kurulmasına aracılık etmeyi üstlendiği ve bu sözleşmenin kurulması halinde ücrete hak kazandığı sözleşmedir.Simsarın ücrete hak kazanma zamanı ve giderlere ilişkin alacağı TBK'nın 521.

Maddesine göre "simsar, ancak yaptığı faaliyet sonucunda sözleşme kurulursa ücrete hak kazanır" (521/1) ;" simsarın faaliyeti sonucunda kurulan sözleşme geciktirici koşula bağlanmışsa ücret, koşulun gerçekleşmesi halinde ödenir" (521/2) ; "simsarlık sözleşmesinde simsarın yapacağı giderlerin kendisine ödeneceği kararlaştırılmışsa, simsarın faaliyeti sözleşmenin kurulmasıyla sonuçlanmamış olsa bile giderleri ödenir" (521/son).

Böylece simsar, sözleşme konusu hizmetin bir akdin kurulmasıyla sonuçlanması durumunda ücrete hak kazanmaktadır. Somut olayda taraflar arasındaki sözleşme, niteliği itibariyle ticari işler tellallığına/ simsarlığına ilişkindir. Zira davacı, davalı ile imzaladığı sözleşmeye göre ... , ... marka iş makinalarının ... A.Ş., ... Tic. A.Ş., ... Ltd. Şti., ... ...., ...

Şirketlerine veya bu şirketlerin bağlı ortaklarına, sermayedarlarına, grup şirketlerine satışı hususunda davalı ile alıcı arasında satış işlemlerine aracılık edecek olup, makinaların belirtilen şirketlere satışı halinde ücrete hak kazanacaktır.

Dava ve sözleşmeye konu ...marka iş makinasının satışının yapılıp yapılmadığı konusunda davalı ticari defterlerinde bilirkişi incelemesi yapılmış olup, usulüne uygun tutulan davalı ticari defterlerindeki envanter kayıtlarında ...marka iş makinesinin bulunmadığı, 2011 yılı ... şirketi ile arasındaki muavin dökümünde ...marka iş makinesinin satış kaydına rastlanmadığı ve cari hesabın kapalı olduğu tespit edilmiştir.

İş makinesi türünden araçların tescilleri özel veya tüzel kişilere ait olanlardan; tarım kesiminde kullanılanlar ziraat odalarınca, tarım kesiminde kullanılanların dışında kalan ve sanayi, bayındırlık ve diğer kesimlerde kullanılanların tescilleri üyesi oldukları ticaret, sanayi veya ticaret ve sanayi odalarınca yerine getirilir(KTK m. 22/1-c).

Tescil edilmiş araçların her çeşit satış ve devirleri, satış ve devri yapılacak araçtan dolayı motorlu taşıtlar vergisi, gecikme faizi, gecikme zammı, vergi cezası ve trafik idari para cezası borcu bulunmadığının tespit edilmesi ve taşıt üzerinde satış ve/veya devri kısıtlayıcı herhangi bir tedbir veya kayıt bulunmaması halinde, araç sahibi adına düzenlenmiş tescil belgesi veya trafik tescil kayıtları esas alınarak noterler tarafından yapılır.

Noterler tarafından yapılmayan her çeşit satış ve devirler geçersizdir (KTK m. 20/1-d). Dosya kapsamına alınan İstanbul Ticaret Müdürlüğü, Bursa Ticaret Müdürlüğü yazı cevaplarından ...marka iş makinasının kaydının bulunmadığı anlaşılmış olup, Ticaret Müdürlüğü yazı cevabında belirtilen Beşiktaş ... Noterliği'nin ... no'lu ve 11.11.2013 tarihli davalı ile ... A.Ş. Arasındaki satış sözleşmesinin ... marka iş makinasının satışına ilişkin olduğu görülmüştür. ...

A.Ş vekili tarafından dosyaya sunulan dilekçede de ...ve ... marka iş makinelerinin başka bir tüzel ya da gerçek kişi aracılığı ile iktisabının sağlanmadığı beyan edilmiştir. Bu noktada önemli olan ...marka iş makinasının sözleşme süresi boyunca ve sürenin sona ermesinden itibaren 6 ay içerisinde sözleşmede belirtilen şirketler ve bağlı ortaklarına davacının onayı olmadan satışının yapılıp yapılmadığıdır.

TMK.'nun (6) ve 6100 sayılı HMK.’nun 190-(1) maddeleri uyarınca; ispat yükü, özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir.

Tescil edilmiş araçların her çeşit satış ve devirleri araç sahibi adına düzenlenmiş tescil belgesi esas alınarak noterler tarafından yapılacak olup, somut olayda ...marka iş makinasının noter tarafından yapılan satışına rastlanmadığı gibi anılan iş makinasının Ticaret Müdürlüğü nezdinde tescil kaydı da yoktur.Davacı, sözleşmeye konu ...marka iş makinesini ...

Holding A.Ş. nezdinde faaliyet gösteren şirketlerden birine satışının gerçekleştiğini iddia etmiş ise de iş makinasının sözleşmede belirtilen şirketlere satıldığını dosya kapsamındaki deliller ile ispatlayamamıştır.

Davalının sözleşmenin imzalandığı yıl içinde düzenlediği faturalar ile BA - BS Formları incelenerek , Ticaret Bakanlığı ve Gümrükler Genel Müdürlüğü nezdinde satışa ilişkin araştırma yapılarak davalının envanter kayıtlarında dahi yer almayan iş makinasının satışı ispatlanamayacağından mahkemece davanın reddine karar verilmesi isabetli olmuştur. HMK'nın 355.

Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.