İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2022/1136 K.2026/78

Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davacı ve davalı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Müvekkilinin ... ... numaralı... ... gemisinin maliki ve donatanı olduğu, davalı, geminin dava dışı kiracısı ile yapılan navlun sözleşmesi uyarınca yapılacak olan Kazablanka - Samsun seferinin boşaltma limanı olan Samsun ...

Iskelesi'nd 13.04.2018 ve 16.04.2018 tarihleri arasında kiracı tarafından gemi acentesi olarak tayin edildiğini, davalı, gemi acentesi olarak tayin edilmesi akabinde 21.03.2018 tarihinde limandaki acentelik hizmetlerinin davalının dava dışı lokal acentesi ...A.Ş tarafından Davalı adına ifa edileceğinin bildirildiğini, davalının,

müvekkikilinin liman'da yapılacak/yapılması muhtemel masraflara ve acentelik hizmet bedeline karşılık olmak üzere ... 'ye göndermiş olduğu 22.150,00 USD avans ödemesinin 3.635,80 USD lik (2.987,45 EUR) kısmını haksız ve hukuka aykırı olarak "gözetim ücreti" adı atlında da uhdesinde tutması nedeniyle 3.635,80 USD'nin davalıdan tahsili talebiyle işbu davanın ikame edilmesi zorunluluğu hasıl olduğunu, 21.03.2018 tarihinde davalı tarafından müvekkilinin limanca yapılacak/yapılması muhtemel masraflara ve acentelik hizmet bedeline ilişkin 22.150,00 USD bedelli bir proforma fatura gönderdiği aynı tarihte müvekkilinin,

praforma fatura içerisinde yer alan gözetim ücreti ne itiraz ederek ve bu ücretin kendilerinden tahsili halinde davalıya karşı sahi olduğu tüm dava haklarını saklı tutarak davalı nam ve hesabına hareket eden lokal acentesi ...'ye 12/04/2018 tarihinde 22.150,00 USD tutarında avans ödemesi yaptığı,

davalı limanda yapılan masraflar ve acentelik hizmet bedelini donatan tarafından gönderilen avanstan düşmüş ve müvekkilinin tüm haklı itirazlarına rağmen kalan 3.635,80 USD'yi böyle bir hizmet kendisinden alınmamış olmasına rağmen gözetim ücreti olarak haksız ve hukuka aykırı bir şekilde uhdesinde tuttuğunu belirterek davalının 3.635,80 USD'yi faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile müvekkiline ödenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle. Müvekkili ... ... A.Ş. ana şirketi ... ... A.Ş.'ye ait olan Ceyhan ve Samsun liman tesislerinde ve Türkiye genelindeki tüm Limanlarda ...

Tarım adına yük taşıması yapan gemilere acentecilik hizmetleri sunduğunu,,... ... gemisinin maliki donatanı olan davacının Kazablanka - Samsun seferini yapmakta olan kiracısıyla müvekkil şirket arasında yapılan sözleşme uyarınca 13.04.2018 ile 16/04/2018 tarihleri arasında müvekkili, gemi acentesi olarak tayin edildiğini, müvekkili şirketin söz konusu hizmetin kendisi adına lokal acentesi olan dava dışı ...A.Ş. tarafından yerine getirileceğini belirtildiğini, davacının kiracısına öncellikle 21 Mart 2018 taminde proforma fatura ve hizmetlerin sağlanmasından sonra ise 25 Nisan 2018 tarihinde fatura iletildiğini,

davacının ise her iki belgedeki hizmet ücreti kalemleri arasında gözetim hizmetinin sağlanmasınını ihtiyari olduğunu ve kendisinin bu hizmeti almak istemediğini belirttiğini, dava dışı ... tarafından hem hizmetin alınmasından önce hem de sonra gözetim ücretinin mevzuat uyarınca belirlendiğini, söz konusu hizmetin sağlanmasını malik ve donatanların insiyatifinden olmadığını ve bu ücretlerin her gemiden alındığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, " , ... Gemi Acentelik Hizmetleri Teblîğinin 4. Maddesinin f/2.

Bendindeki gözetim ücretine hak kazanacak şekilde, Davalı acente tarafından gemi işlemlerinin gümrük ve limanda takip edildiği, işin hızlandırıldığı, salimen eşyanın tahliyesinin sağlandığı, evrak işlemlerinin yapıldığı, yükün teslim alınması ve teslim edilmesi sırasında acente olarak donatan/taşıyanı temsil ettiği anlaşılmaktadır.

Tüm bu değerlendirmeler kapsamında, davalı acentenin gözetim ücretine hak kazandığı sonuç ve kanaatine varıldığından haksız ve mesnetsiz olarak açılan davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.

Davacı vekili mahkememizin 2020/89 esas sayılı dosyada alınmış bilirkişi raporunu ibraz ettiği görülmüşsede, sunulan bilirkişi raporu ve mahkememiz 2020/89 esas sayılı dosyası incelendiğinde taraflarının farklı olduğu, ayrıca o dosyada acentenin böyle bir hizmet vermediği bu sebeple ücret alacağının doğmadığı tesbit olunmuştur.

İş bu dosyada ise gözetim ücreti alacağı doğuracak hizmetin verilmiş olduğu ispatlanmakla; tarafları ve konusu farklı olan her iki dosya açısından talebin reddine," karar verilmiştir.Bu karara karşı davacı ve davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; gözetim hizmetinin ihtiyari olduğunu, davacı tarafından talep edilmediğini, bu nedenle davalıdan alınan avans içerisinden gözetim ücreti olarak bir bedel alınmasının davalı nezdinde sebepsiz zenginleşme teşkil edeceğini, dosyada mübrez taraflar arası yazışmalardan ilgili hizmetin verilmesinin davacı tarafça açıkça reddedildiğinin görüleceğini, davalının davacıya gözetim hizmeti verdiğini ispat edemediğini, davacının tarafı olduğu yine İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin, 2021/100 E. sayılı dosyası kapsamında alınan bilirkişi raporu ile davanın haklılığının tespit edildiğini,

mahkeme tarafından da bu doğrultuda davanın kabulüne karar verildiğini, Yerel Mahkeme tarafından raporu hazırlayan bilirkişinin dahi aynı olduğu, konuları arasında farklılık bulunmayan emsallerin hangi gerekçe ile kabul edilmediğinin davacı tarafça anlaşılamadığını, hükme esas teşkil eden bilirkişi raporunun son derece eksik ve hatalı olduğunu, hükme esas alınmasının mümkün olmadığını beyanla, ilk derece Mahkemesince verilen kararın kaldırılmasını ve davanın kabulüne karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; yerel mahkeme kararında, gözetim hizmetinin talebe bağlı olarak verileceği belirtilmişse de bu tespitin gerçeği yansıtmadığını, bu kapsamda her ne kadar yerel mahkeme kararında, gözetim hizmetinin talebe bağlı olarak verileceği belirtilmişse de acentelik hizmetiyle iç içe geçmiş olan gözetim hizmetinin aslında acentelik hizmetiyle beraber kendiliğinden sağlandığının kararda da açıklandığını, ... ... Derneği'nin görüşlerinin de gözetim ücreti alınmasının zorunlu olduğu yönünde olduğunu, gözetim hizmetinin ihtiyari değil zorunlu olduğunu ve talep koşuluna bağlı olmadığını, gerekçeli kararın tanzim edilmesini, yerel mahkeme kararının bu nedenle düzeltilmesini talep ve istinaf etmiştir.

GEREKÇE

Dava, davalı gemi acentesi tarafından tahsil edilen gözetim ücretinin iadesi istemine ilişkindir. İstinafa gelen uyuşmazlık temelde, davalının gözetim ücretine hak kazanıp kazanmadığı noktasındadır.Somut olayda davalı gemi acentesinin, ... isimli geminin Samsun ... İskelesinde yapacağı boşaltma işine ilişkin olarak dava dışı ... acentesi olarak atandığı ihtilafsızdır. Davacı donatan kendisine başka bir acente de atamamıştır.

Atamaya göre acenteler, "koruyucu acente" ve "... acentesi" olarak hizmet vermektedir. Gemi acenteleri, donatan veya geminin yolculuk veya zaman çarter tahsis edilmesi halinde ... tarafından atanabilir. ... acenteleri yetkili oldukları limanlarda İlgili geminin çarter sözleşmesi tahtında gemi ve yük ile ilgili hizmetleri yerine getirir.

Uygulamada, zaman çarteri sözleşmesi tahtında tahsis edilen geminin donatanı Gemi Acenteleri Yönetmeliği madde 4/1 uyarınca koruyucu acente sıfatı ile ilgili limanda sadece kendi menfaatlerini korumak amacıyla çoğunlukla başka bir acente tayin eder. İhtilaf konusu olayda, Davalı gemi acentesinin, ... acentesi olarak atandığı konusunda ihtilaf yoktur. Davacı donatan kendisine ayrı bir acentede atamamıştır.

Dolayısıyla Davalı gemi acentesi, hem gemi hem de yük ile ilgili hizmetleri birlikte yerine getirmesi gereklidir.

Somut olayda Acentesinin tahliye limanında: 18.4.2018 tarihli "Deniz Yolu Genel Bildirimi'" formunu gemi kaptanı adına gemi kaptanı ile birlikte doldurduğu, kaşe ve imza attıkları ve bu formun Samsun Gümrük Müdürlüğüne sunulduğu, Gemide taşınan ve tahliyesi yapılacak yüke ilişkin Samsun Gümrük Müdürlüğüne Gümrük Özet Beyanını sunduğu, Donatan/Taşıyan tarafından yük ilgililerine verilen hazırlık ihbarında acente sıfatıyla gösterildiği, Tahliyeye ilişkin Olaylar Raporunun hazırladığı anlaşılmaktadır.

Böylece, Davalı Şirket gemi ve ... adına limanda, gemi ve yük ile ilgili hizmetleri yerine getirmiş olduğu görülmektedir.

Gemi acentelerine ilişkin olarak özel bir düzenleme niteliğinde olan Gemi Acentelik Hizmetleri Ücret Tarifesine İlişkin Tebliğ'in 4.maddesinde gemi acentesi, deniz ve taşıt araçları ile yolcu ve yük taşımalarında gemi sahibi işleticisi, kiracısı nam ve hesabına üçüncü kişi ve kuruluşlara karşı hak ve menfaatlerini tayin edilen bölge içinde koruyan ve bunun karşılığında ücret alan gerçek ve tüzel kişiler olarak tanımlanmıştır. Gemi Acenteleri Yönetmeliği'nin 4/1. Maddesinde de gemi acentelerinin, anlaşma yapmaya yetkili oldukları, bu anlaşmalarla gemi acentesinin gemi sahibi, kaptan, işleten ve gemi kiralayanın nam ve hesabına hareket edeceği, bu çerçevede yaptıkları iş ve işlemlerde kendi kusurları dışında sorumlu tutulamayacakları düzenlenmiştir.

Gemi Acentelik Hizmetleri Ücret Tarifesine İlişkin Tebliğ, gemi acentelik hizmetleri ücretlerinin asgari limitlerini belirlemektedir.

Anılan Tebliğ'in 4/g maddesinde yer alan ücretlerden biri olan gözetim ücreti, acentelik ve koruyucu acentelik hizmetlerine ek olarak gemi işlemlerinin ilgili kişi, kuruluş ve birimler nezdinde acente tarafından takip edilmesi, yerine getirilmesi, işin hızlandırılması, en kısa süre içinde ve salimen eşyanın tahliyesi ve yüklemenin sağlanması, evrak işlemlerinin yapılması, yükün teslim alınması ve teslim edilmesi,

eşyadaki eksiklik veya fazlalıkların takibi karşılığı olarak ödenen ücret olarak tanımlanmış olup, acentelik ücretinden ayrı olarak düzenlenmiştir.Gemi Acentelik Hizmetleri Ücret Tarifesine İlişkin Tebliğinin 4. Maddesinin d bendi uyarınca, gemi acentelik hizmeti, "Türk limanlarına gelen her türlü deniz taşıt ve araçlarının yolcu, yük, bakım/onarım, sörvey, ikmal, personel değişikliği, yükleme/boşaltma, kılavuz/römorkör alma vb. işlemlerinin, ilgili kişi,

kuruluş ve birimler nezdinde ifasını ve Türkiye Cumhuriyeti Kanunlarının öngördüğü kuralların noksansız uygulanması ve bu işlerle ilgili her türlü bilginin zamanında doğru ve noksansız olarak bildirilmesini" kapsar.Bu tanımda verilen gemi acentesinden beklenen hizmet oldukça geniştir ve işin mahiyeti gereği gözetim ücretini kapsadığı anlaşılmaktadır.

Nitekim aynı maddenin f /2 bendinde gözetim ücreti; gemi işlemlerinin ilgili kişi, kuruluş ve birimler nezdinde acente tarafından takip edilmesi, yerine getirilmesi, işin hızlandırılması, en kısa süre içinde ve salimen eşyanın tahliyesi ve yüklemenin sağlanması, evrak işlemlerinin yapılması, yükün teslim alınmam ve teslim edilmesi, eşyadaki eksiklik veya fazlalıkların takibi karşılığı olarak, deniz taşıt ve araçların sahibi, kaptanı, işleteni veya kiracısı tarafından ödenen ücret olarak tanımlanmaktadır, bu durumda, (d) bendindeki gemi işlemlerinin İlgili kuruluşla ve birimler nezdinde takip edilmesi,

hizmetin hızlıca yerine getirilmesi ve en kısa sürede eşyanın tahliyesi ancak gemi acenteliği hizmetiyle mümkündür. Dolayısıyla gemi acentesi esasen çoğu kez, her iki hizmeti içiçe yerine getirmek zorundadır, bu hizmetlerin birbirinden ayrılması taraflar arasında açıkça anlaşma şartı olmadıkça ve İşin mahiyetine uygun oldukça birlikte gerçekleşir. Bu durumda ise, gemi acentesinin... ücretinin yanı sıra gözetim ücretine hak kazanacağının kabulü gerekir. TC.

Ticaret Bakanlığı İç Ticaret Genel Müdürlüğü'nün S. ... sayılı yazısında, "gerek...

Hizmetleri Ücret Tarifesine İlişkin Tebliği de gerekse Gemi Acenteleri Yönetmeliğinde gözetim ücretinin zorunlu veya ihtiyari olduğu Konusunda bir ifade bulunmadığı bu hizmetlerin deniz taşıt ve araçlarının sahibi, kaptanı, işleteni veya kiracısı tarafından talep edilmesi ve acentenin de bu hizmetleri sağlaması halinde gözetim ücreti talep edebileceği ve uygulamada da bu hizmetlerin talebe bağlı olması gerektiği belirtilmiştir.

Bu durumda gözetim ücretine hak kazanılması için birincisi talep, ikincisi bu hizmetlerin fiilen verilmiş olması gerekir.

Somut olayda gemi acentesinin ... tarafından atandığı, "Deniz Yolu Genel Bildirimi'" formunu gemi kaptanı adına gemi kaptanı ile birlikte doldurduğu, kaşe ve imza attıkları ve bu formun Samsun Gümrük Müdürlüğüne sunulduğu, Gemide taşınan ve tahliyesi yapılacak yüke ilişkin Samsun Gümrük Müdürlüğüne Gümrük Özet Beyanını sunduğu, Donatan/Taşıyan tarafından yük ilgililerine verilen hazırlık ihbarında acente sıfatıyla gösterildiği, Tahliyeye ilişkin Olaylar Raporunun hazırladığı, Hazırlık İhbarında yük ilgililerine davalı acentenin gösterildiği anlaşılmakla bu hizmetlerin donatan/.../kaptan tarafından talep edildiği sonucuna ulaşılmaktadır.

Davalı acente tarafından gemi işlemlerinin gümrük ve limanda takip edildiği, işin hızlandırıldığı, salimen eşyanın tahliyesinin sağlandığı, evrak işlemlerinin yapıldığı, yükün teslim alınması ve teslim edilmesi sırasında acente olarak donatan/taşıyanı temsil ettiği, davalı acentenin bahsi geçen hizmetleri yapmış olması nedeniyle gözetim ücretine hak kazandığı anlaşılmakla davanın reddine dair verilen kararda bir isabetsizlik bulunmadığından davacı ve davalının istinaf sebepleri yerinde görülmemiştir.

HMK'nın 355. Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçelerinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından davacı ve davalı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine karar vermek gerekmiştir.