İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2022/78 K.2025/715

Taraflar arasındaki İstirdat davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine yönelik olarak verilen hükme karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya içerisindeki tüm belgeler okunup, incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili banka müşterisi ...'ün keşidecisi olduğu ve ...-... numara aralığındaki 10 adet çek yaprağını içeren çek defterinin 12.07.2013 tarihinde müşteri tarafından müvekkili bankaya iade edildiğini, sistemden iptalinin gerçekleştirildiğini, söz konusu çek defterinin içerisindeki 10 adet çek yaprağı ile birlikte müvekkili banka nezdinde kaybolduğunu, aramalara rağmen bulunamadığını, söz konusu çeklerin müvekkili bankanın şube arşivinden çalınarak sahte imza ile doldurulmak suretiyle piyasaya sürüldüğünü, soruşturmanın yürütüldüğünü,

çeklerin müvekkili bankadan çalınıp sahte imza ile piyasaya sürüldüğünü, 4 adet çekin yasal ilanlarının yapıldığını, dava süreci devam ederken müvekkili bankaya ibrazlarının gerçekleştiğini belirterek davanın kabulünü, belirtilen çeklerin elinde bulunduranlardan alınarak müvekkili bankaya iadesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı ... Akaryakıt vekilinin 31/10/2019 tarihli cevap dilekçesinde özetle; müvekkilinin keşideci olarak görülen ... ile bir bağının bulunmadığını, müvekkili şirket ile dava dışı ... A.Ş. ile ticari ilişki içerisindeki iken söz konusu akaryakıt alımına karşılık ciro etmek suretiyle 29.000 TL'lik çeki aldığını, çekin tahsili amacıyla ...

Bankası A.Ş.'ye takas edilmesi için banka görevlisine teslim edildiğini, yapılan kontrollerde soruşturma dosyasındaki türkiye bankalar birliğine yazılan müzekkereye rastlanıldığını ve çekin soruşturma dosyasına teslim edildiğini, dava konusu çek müvekkili tarafından sahih ciro ile iyi niyetli olarak bir önceki ciranladan ticari ilişkiye istinaden alındığı,

ciro silsilesinin görünüşte düzgün olduğunu, iyi niyetli müvekkilimin usule uygun olarak aldığı çeki keşide tarihinde ilgili bankaya ibraz etmesiyle beraber, çeklerin hukuki ihtilaflı olduğunu öğrendiğini, bunu müteakiben müvekkili çeki almış olduğu önceki cirantaya fotokopisi ile iade ederek aralarında iade tutanağının imza altına alarak hukuki sorumluluğun tamamını eski cirantaya devredildiğini, Davalı ...San. A.Ş.

Vekilinin 01/11/2019 tarihli cevap dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin un üretimi yaptığını, üretimini yaptığı unun satış bedeline mahsuben müşterisi olan ... San.ve Tic. Ltd. Şti. den dava konusu 19.04.2019 keşide tarihli 14.600,00 TL bedelli çeki ciro yolu ile aldığını, alınan dava konusu çekin 14.02.2019 tarihinde müşterinin cari hesabına alacak olarak kaydedilerek borcundan düşürüldüğünü, dava konusu çekin bedelinin müşteri tarafından müvekkiline ödenmesi ile,

müşteriye çeki iade edebilmek için davacı bankadan çekin iadesinin talep edildiğini, davacı banka şubesi yetkilisinin çekin çalıntı olduğunu, mahkeme kararı olduğunu, çekin banka tarafından el konularak kolluk kuvvetleri veya C.savcılığına teslim edileceğini bildirdiğini, dava konusu çek aslını iade edilmediğini, davacının kendi kusuru ile sebep olduğunu ve müvekkilini maddi ve manevi zarara uğratıldığını belirterek kusur ile davanın açılmasına sebep olan davacı aleyhine mahkeme masrafı ve vekalet ücretlerinin yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davaya dahil edilen mirasçı ...'in vekilinin 26/11/2020 tarihli dilekçesinde özetle; müvekkili hakkında ... numaralı çek hakkında çekin iadesine ilişkin eldeki davanın açıldığını, müvekkilinin vefatından dolayı dava dilekçesinin mirasçılara tebliğ edildiğini, müvekkiline ciro edilen dava konusu ... numaralı çekin başka bir müşteriye verildiğini, müşteri ile iletişime geçilip çekin müşteriden alındığını, mahkemeye iade edildiğini, ... numaralı çekin aslının gönderilen işbu dilekçe ile mahkeme kalemine teslim edildiğini belirterek davanın konusuz kalması sebebiyle müvekkili mirasçılar yönünden davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, "...Zayi olan çekin istirdadı istemine ilişkin işbu davada ispat yükü davacıda olup, davacının, kendisinin yetkili hamil olduğunu, senedin rızası hilafına elinden çıktığını ve senedi elinde bulunduran davalının kötüniyetli ve iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir. Yargıtay'ın yerleşik içtihatları bu yöndedir.

(Yargıtay 11. Hukuk Dairesi Esas No: 2016/13508 Karar No: 2018/6681) Cumhuriyet Başsavcılığı'na şikayet dilekçesi sunulmuş olması veya savcılıkça çeklere el konulması tek başına davalılar yönünden kötüniyeti ispat etmeye yeterli enstrümanlar değildir.

Nitekim 11. Hukuk Dairesi bir kararında "Zayi olan çekin istirdadı talebiyle açılan işbu davada ispat yükü davacıda olup, davacının senedin rızası hilafına elinden çıktığını ve senedi elinde bulunduran şahsın kötüniyetli ve iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir.

Bu itibarla, mahkemece anılan yasal düzenleme karşısında ispat yükü üzerinde bulunan davacının, davalının kötüniyetli ve iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerektiği ve davacı tarafça bu hususun ispat edilemediği nazara alınarak davanın reddine karar vermek gerekirken yazılı şekilde kabulü doğru olmamış, bozmayı gerektirmiştir." denilmekle bu husus vurgulanmıştır.

Hal böyle iken davacının yetkili hamil olduğu, çekin müşterisinden aldığı, çekin rızası hilafına elinden çıktığı düşünülse dahi davalıların kötüniyetli oldukları davacı tarafça ispatlanmadığı gibi, davacı tarafın davalıların kötüniyetli olarak çeki ellerinde bulundurduklarına dair bir iddiası da bulunmamaktadır. Neticeten davacının üzerine düşen ispat külfetini yerine getirmediği açık olup ispatlanamayan davanın reddine" karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; ilk derece mahkemesinin eksik inceleme neticesinde hüküm kurduğunu, müvekkili bankanın rızası hilafına elinden çıkmış olan çek yaprakları, bu çek yapraklarını kötüniyetle ele geçiren şahıslar tarafından tedavüle sokulduğunu ve başkaca kötüniyetli şahıslar olan davalıların eline geçtiğini, her biri yıllardır ticaret hayatında faaliyet gösteren ve TKK tahtında "basiretli tacir" olarak anılan davalıların dikkat ve özen yükümlülüğü ile kötüniyetli olup olmadıkları hususu incelenmeksizin mezkur uyuşmazlığın reddine karar verildiğini,

ilk derece mahkemesi tarafından her bir davacı için ayrı ayrı vekalet ücretine hükmedilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu, mezkur uyuşmazlıkta ise davanınn reddi sebebinin tüm davalılar bakımından aynı olduğunu, ilk derece mahkemesi tarafından davalılar lehine ayrı ayrı vekalet ücretine hükmedilmesinin hatalı olduğunu, bu sebeple ilk derece mahkemesince vekalet ücreti yönünden tesis edilen hükmün kaldırılması gerektiğini, İstanbul 21. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 14.09.2021 Tarih, 2019/572 Esas ve 2021/566 Karar sayılı eksik incelemeye dayalı,

haksız ve hukuka aykırı kararının istinaf incelemesinin neticesinde kaldırılarak haklı davalarının kabulü yönünde hüküm kurulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava; elden rıza dışında çıkan çeklerin istirdatı istemine ilişkindir.İlk derece mahkemesince davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekilince istinaf yasa yoluna başvurulmuştur. İstinafa gelen uyuşmazlık temelde; davalıların çekleri iktisabında kötü niyetli ya da ağır kusurlu olup olmadığı noktasındadır.

Davacı tarafça ikame edilen İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2019/256 Esas sayılı dava dosyasında 09.09.2019 tarihli ara karar ile davacı tarafa 4 adet çekin hamillerine karşı istirdat davası açması için iki haftalık kesin süre verilmiş olup, davacı, süresi içinde açtığı eldeki davada, müşterisi ...'ün keşidecisi olduğu 10 adet çek yaprağını içeren çek defterinin 12.07.2013 tarihinde müşteri tarafından bankaya iade edildiğini, söz konusu çek defterinin içerisindeki 10 adet çek yaprağı ile birlikte banka nezdinde kaybolduğunu,

dava konusu dört adet çek yaprağının tedavüle konulduğunu beyanla ... - ... -... -... numaraları çeklerin istirdadı isteminde bulunmuştur. Davacı bankanın şikayeti ile başlatılan soruşturma kapsamında ... numaralı çekin davalı ...San. Tic. Ltd. Şti. tarafından, ... numaralı çekin davalı ... A.Ş. tarafından , ... numaralı çekin davalı ... tarafından, ... numaralı çekin davalı ... tarafından ibraz edildiği anlaşılmaktadır.

Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 792. maddesiyle, "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamilin ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlü olacağı" hüküm altına alınmıştır.

Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça; taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altında (HMK 190) olup, bu temel kuralların da sonucu olarak herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. İspat yükü kendisinde olmayan diğer taraf da ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir.

Karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (HMK 191). TTK'nın 792.maddesi uyarınca davacının, kendisinin yetkili hamili olduğunu ve hamillerin çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğunu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerekir.

Somut olayda, davacının davalıların çekleri kötü niyetle iktisap ettiklerine veya iktisaplarında ağır kusurlu bulunduklarına dair delil ibraz etmediği gözetildiğinde davacı, ispat külfetini yerine getirmemiştir. Bu durumda mahkemece davanın reddine karar verilmesinde isabetsizlik yoktur.

Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin 3/2.maddesinde "Müteselsil sorumluluk da dahil olmak üzere, birden fazla davalı aleyhine açılan davanın reddinde, ret sebebi ortak olan davalılar vekili lehine tek, ret sebebi ayrı olan davalılar vekili lehine ise her ret sebebi için ayrı ayrı avukatlık ücretine hükmolunacağı " düzenlenmiştir.

Eldeki davada, davacı tarafça her bir davalı yönünden ayrı ayrı istirdat isteminde bulunulmuş olup, her bir davalı yönünden davanın ispatlanmadığı gözetildiğinde davanın reddi sebebinin ortak olduğu söylenemeyeceği gibi davalılar arasında zorunlu dava arkadaşlığı bulunmayıp, ihtiyari dava arkadaşlığı bulunduğu gözetildiğinde mahkemece her bir davalı için ayrı ayrı vekalet ücretine hükmedilmesinde isabetsizlik yoktur. HMK'nın 355.

Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.