İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2023/1357 K.2024/180

Taraflar arasındaki Tespit davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın usulden reddine yönelik olarak verilen hükme karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya içerisindeki tüm belgeler okunup, incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkil şirket ile dava ...

Sanayi Ticaret Limited Şirketi arasında 2012 yılından itibaren ticari ilişki bulunduğunu, taraflar arasındaki cari hesap ilişkisi, müvekkil tarafından verilen siparişlere ilişkin avans ödemelerine karşılık dava dışı ...n yaptığı mermer teslimatı şeklinde işlediğini, ...şirketine yapılan ödemelerden, ödeme karşılığı teslim edilen mermer emtia bedelleri mahsup edildiğinde müvekkil kayıtlarına göre dava dışı ...şirketinin 2.699.144,14.-USD borçlu olduğunu,

İstanbul 1.Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/475 Esas sayılı dosyasında alacağın varlığı ve miktarın tespiti noktasında bilirkişi incelemesi icra edilmiş ve her iki şirket arasındaki cari hesaplarda mutabakatsızlığın olduğu ortaya çıktığını, anılan mutabakatsızlığın davalı şirket tarafından 15.07.2016 tarihinde yapıldığı ileri sürülen 3.481.995,74.-USD tutarlı virmandan kaynaklandığı öğrenildiğini, her iki şirket arasında güçlü organik bağ bulunduğu,

aynı adreste faaliyet gösteren ve ortakları aynı olan bu şirketlerin kendi aralarında 3.481.995,74USD bedelli bir ticaretlerinin bulunmamasına rağmen müvekkili alacağından mahrum etmek amacıyla virman sözleşmesi adı altında muvazaalı işlemler yaptıklarını, Taraflar arasında akdedilen virman sözleşmesinin dayanağını davalı ...

Ticaret A.Ş.'nin yapmış olduğu sözde ticarete ilişkin aşağıda adı geçen şirketlerden olan alacaklarını teşkil ettiği iddia edilmekte olup, öncelikli olarak alacağın doğup doğmadığını, davalı ... Ticaret A.Ş.'nin gerçekten bir alacağının olup olmadığı araştırılmadığını, davalı ...Ticaret A.Ş. ile ... Şirketi arasında gerçek bir ticari ilişki bulunup bulunmadığı, olduğu iddia ediliyor ise ...

Ticaret A.Ş.'nin yapmış olduğu ihracata ilişkin olarak; ihracat faturası, gümrük beyannamesi, konşimento, çeki listesi, alıcı ile satıcı arasındaki kontrat, purchase order, alıcının imza ve kaşesini ihtiva eden proforma gibi ve diğer temel ihracat belgelerinin bulunup bulunmadığı ve varsa bu kayıtların davalı defter ve belgeleriyle uyumlu olup olmadığını, Çin Şirketlerinin borcunun davalıya ödenip ödenmediğini, davalı ile dava dışı A...arasında alacağın temliki tarihinde gerçek bir alacak-borç durumu ve devredilen tutarda bir alacak bulunup bulunmadığı,

TBK 186. madde gereğince ileri sürülen alacağın temlikinin Çin Ülkesinde bulunan bu beş şirkete bildirilip bildirilmediğini, bildirilmiş ise onay verilip verilmediği hususlarının araştırılması gerektiğini, açıklanan bu nedenlerle;

davanın 6100 Sayılı HMK'nın 166.maddesi gereğince aralarında fiili ve hukuki irtibat bulunan İstanbul 1.Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/475 Esas sayılı dava dosyası ile birleştirilmesini, iş bu dava dilekçesi ekinde sunulan bilgi ve belgeler ışığında, Devletin mahkeme harcı almasındaki menfaati ile müvekkilin mahkeme vasıtasıyla hakkını korumadaki çıkarları arasındaki adil denge, Anayasa'nın 36. ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkı ile bu kapsamda adalete ve mahkemeye erişim hakkı dikkate alınarak,

adli yardım talebimizin kabulü ile , HMK'nin 334 ve devamı maddeleri gereğince müvekkilin peşin harç ve yargılama giderlerinden geçici olarak muaf tutulmasını, davalı şirket ile aralarında organik bağ bulunan dava dışı ...

Sanayi Ticaret Limited Şirketi arasında "virman sözleşmesi" adı altında akdedilen ve her iki şirketin defterlerine 3.481.995,74USD bedel ile (10.067.494,29TL) kayıt edilen işlemin muvazaalı olduğunun tespitini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, " ..tespit hükmü davacının içinde bulunduğu hukukî belirsizliği gidermek için bir fayda sağlamadığında ve istenen hukukî koruma için diğer dava türlerinden birinin açılması gerekli olduğunda, hukukî yarar şartının yerine getirildiği söylenemez.

Nitekim davacının eda davası açabileceği hâllerde tespit davası açmak hususunda kural olarak hukukî yararının bulunmadığı kabul edilmektedir. Buradaki temel gerekçe ise, eda davasının tespit ve eda olmak üzere iki bölümden oluşması; eda davası sonucunda verilecek hükmün aynı zamanda bir tespit de içermesi nedeniyle aynı hak/hukukî ilişki için ayrı bir tespit davası açılmasının usul ekonomisine aykırı düşmesidir.

Somut talep bakımından olduğu gibi tespit davası ile istenen, eda davası ile tamamen elde edilebiliyorsa davacının tespit davası açmakta hukukî yararının bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. Açıklanan sebeplerle davacının davasının hukuki yarar yokluğu nedeni ile reddine ..." karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle.

İstanbul 1.Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/475 Esas sayılı dosyası ile aralarındaki fiili ve hukuki bağlantı nedeniyle birleştirilen huzurdaki istemin, mahkemece herhangi bir ara karar dahi tesis edilmeksizin UYAP ortamından yapılan işlem ile usule aykırı olarak tefrik edildiğini ve dava dilekçesi dahi karşı tarafa tebliğ edilmeksizin hukuki yararın bulunmadığından bahisle usul ve yasaya aykırı olarak dosya üzerinden verilen karar ile reddedildiğini, İlk derece mahkemesince, karar gerekçesinde her ne kadar tespit davası ile istenen,

eda davası ile tamamen elde edilebiliyorsa tespit davası açmakta hukukî yararının bulunmadığı şeklinde genel geçer bir ifadeyle yazılı şekilde hüküm tesis edilmiş ise de mahkeme gerekçesinin somut olaya uygun olmadığını,

dava dilekçesinin karşı tarafa tebliğ edilmemesi ve buna göre cevaba cevap dilekçesi sunma haklarının ortadan kaldırılması HMK'nın ön incelemeye dair hükümlerine aykırı olduğu gibi aynı Yasa'nın 27. maddesinde düzenlenen hukuki dinlenilme hakkına da aykırılık teşkil ettiğinden ve ön inceleme duruşması yapmaksızın dosya üzerinden karar verilebilmesi için de davanın ön inceleme aşamasına getirilmiş olması gerektiğinden usul ve yasaya aykırı olarak tesis edilen kararının Hukuk Muhakeme Kanunu’nun 353/1-a-6. maddesi gereğince eksik tahkikat nedeniyle kaldırılmasına, davalı ...

Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi ile huzurdaki dosya davalısı ... Ticaret Anonim Şirketi arasında akdedilen 3.481.995,74USD virman/temlik işleminin gerçeği yansıtıp yansıtmadığı, buna göre müvekkilinin... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketinden alacaklı olup olmadığına dair tahkikatın yürütülebilmesi ve her şeyden evvel taraf teşkilinin sağlanması için ...

Ticaret Anonim Şirketinin davaya dahil edilmesi gerektiğinden ve muvazaa/sahtecilik iddiasının ön sorun olarak ele alınması gerektiğinden hatalı gerekçelerle hukuki yararın olmadığından bahisle dosya üzerinden verilen kararının kaldırılmasına, yargılama gideri ve vekalet ücretinin karşı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili istinafa cevap dilekçesinde özetle;Davacı tarafın davaya konu iddialarını İstanbul 1. Asliye Ticaret Mahkemesi 2021/475 E. Sayılı dosyada ileri sürmüş olup; huzurdaki davayı açmakta hukuki yararı olmadığına yönelik mahkeme kararının yerinde olduğunu, hukuki yararın dava şartı olup (HMK 114/1-h) taraflarca ileri sürülmese bile mahkemece resen dikkate alınması gerektiği (HMK 115/1), bu anlamda davacının henüz cevap dilekçesi verilmediği, ön inceleme yapılmadığı yönündeki itirazlarının da redde mahkum olduğunu beyanla davacının istinaf taleplerinin reddine karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Somut olayda, davalı şirketin ticari defterleri ile dava dışı şirketin ticari defterlerinde kayıtlı işlemin muvazaalı olduğunun tespiti istenmiştir. İlk derece mahkemesince, yukarıda açıklanan gerekçe doğrultusunda, davanın usulden reddine karar verilmiştir.

HMK 355 maddesi gereğince, ileri sürülen istinaf sebepleri ve kamu düzeni nedenleri ile sınırlı olarak istinaf incelemesi yapılmıştır. Muvazaa, tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla ve fakat gerçek iradelerine uymayan, aralarında hüküm ve sonuç meydana getirmeyen bir görünüş yaratmak hususunda anlaşmaları olarak tanımlanabilir.

Bu tanımdan yola çıkıldığında muvazaanın unsurları: tarafların gerçek iradeleri ile beyanları arasında kasdî uygunsuzluk olması, üçüncü kişileri aldatma niyeti ve tarafların üçüncü kişilere gerçek dışı bir görüntü yaratma hususunda anlaşmalarıdır. Muvazaa ispat edildiğinde, yapılan sözleşme mutlak butlan ile batıl olacağından hiçbir hüküm ve sonuç doğurmaz.

Bu nedenle muvazaa iddiasını sözleşmenin tarafları ileri sürebileceği gibi hukuki yararı bulunan aynî ve şahsi hak sahipleri de ileri sürebilirler. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 106. maddesinde. "Tespit davası yoluyla, mahkemeden, bir hakkın veya hukuki ilişkinin varlığının ya da yokluğunun yahut bir belgenin sahte olup olmadığının belirlenmesi talep edilir.

Tespit davası açanın, kanunlarda belirtilen istisnai durumlar dışında, bu davayı açmakta hukuken korunmaya değer güncel bir yararı bulunmalıdır. Maddi vakıalar, tek başlarına tespit davasının konusunu oluşturamaz." şeklinde düzenleme yer almaktadır. Bu düzenleme uyarınca bir tespit davasının kabule şayan olabilmesi için hukuki yararının bulunması zorunludur. Tespit davasında; eda davasından ve inşai davadan farklı olarak, davacının hukuki yararının bulunduğu varsayılmaz.

Açılan tespit davasında hukuki yararın olup olmadığı dava şartı olup, davanın her aşamasında re’sen gözetilir. Davacı ile dava dışı ... Sanayi Ticaret Limited Şirketi arasında ...Sanayi Ticaret Limited Şirketi'nden mermer satın alımına ilişki ticari ilişki bulunduğu, bu ilişki kapsamında alacaklı olduğunu iddia eden davacı şirket tarafından dava dışı şirket aleyhine İstanbul 1.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2021/475 Esas sayılı dosyasında itirazın iptal davası açıldığı,

Antalya 3.Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/408 Esas sayılı dosyasında davacı şirket tarafından dava dışı şirket aleyhine Antalya Genel İcra Dairesi'nin ... esas sayılı takip dosyası yönünden borçlu bulunmadığının tespitine ilişkin dava açıldığı ve davanın İstanbul 1.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2021/475 esas sayılı dosya birleştirilmesine karar verildiği, İstanbul 1.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2021/475 Esas sayılı dosyasının derdest olduğu görülmüştür.

Bu davanın yargılaması sırasında İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2022/813 Esasına kaydedilen istinaf istemine konu davada, önce 29.11.2022 tarihinde İstanbul 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/475 Esas sayılı dosyası ile birleştirme kararı verilmiş, sonrasında dava dosyası, bu dosyadan tefrik edilerek İstanbul 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2022/950 Esasına kaydedilmiş ve istinafa konu karar bu dosya üzerinden verilmiştir Uyap üzerinden kayıtları dosya kapsamına alınan İstanbul 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/475 Esas sayılı dosyasında,

taraf ticari defterleri incelenmiş ve davacı vekilince bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi ile dava dışı ... Ticaret A.Ş.nin yasal defterlerinin incelenmesi gerektiği ve ... Ticaret A.Ş. tarafından Antalya Mermer Sanayi Ticaret Limited Şirketine temlik edilen alacağın gerçek bir alacak olup olmadığının tespiti gerektiği beyan edilmiştir.

Dolayısıyla istinafa konu edilen davada ileri sürülen iddia ve taleplerin İstanbul 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/475 Esas sayılı dosyasında tartışılacak olması bunun yanısıra muvazaalı olduğu iddia edilen virman işleminin diğer tarafı olan Antalya Mermer Sanayi Ticaret Limited Şirketinin bu davada taraf olmaması da dikkate alındığında davacının tespit davası açmakta hukuki yararı olmadığı anlaşılmaktadır.

Bu nedenle ilk derece mahkemesince HMK'nın 138.maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda davanın hukuki yarar yokluğundan reddine karar verilmesi sonucu itibariyle doğru olmuştur. Bu yönlere ilişkin davacı vekilinin istinaf sebepleri yerinde görülmemiştir.

HMK'nın 355. maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca reddine karar vermek gerekmiştir.